महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 58

1036 of 1995 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

तयोः संवदतोर् एव कृष्णदारुकयोस्तदा । (१।२)

tayoḥ saṃvadator eva kṛṣṇadārukayostadā |

1.3१.३

सात्यगाद् रजनी राजन्न् अथ राजान्वबुध्यत ॥ (१।३)

sātyagād rajanī rājann atha rājānvabudhyata ||

2.1२.१

पठन्ति पाणिस्वनिका मागधा मधुपर्किकाः । (२।१)

paṭhanti pāṇisvanikā māgadhā madhuparkikāḥ |

2.2२.२

वैतालिकाश्च सूताश्च तुष्टुवुः पुरुषर्षभम् ॥ (२।२)

vaitālikāśca sūtāśca tuṣṭuvuḥ puruṣarṣabham ||

3.1३.१

नर्तकाश्चाप्यनृत्यन्त जगुर् गीतानि गायकाः । (३।१)

nartakāścāpyanṛtyanta jagur gītāni gāyakāḥ |

3.2३.२

कुरुवंशस्तवार्थानि मधुरं रक्तकण्ठिनः ॥ (३।२)

kuruvaṃśastavārthāni madhuraṃ raktakaṇṭhinaḥ ||

4.1४.१

मृदङ्गा झर्झरा भेर्यः पणवानकगोमुखाः । (४।१)

mṛdaṅgā jharjharā bheryaḥ paṇavānakagomukhāḥ |

4.2४.२

आडम्बराश्च शङ्खाश्च दुन्दुभ्यश्च महास्वनाः ॥ (४।२)

āḍambarāśca śaṅkhāśca dundubhyaśca mahāsvanāḥ ||

5.1५.१

एवम् एतानि सर्वाणि तथान्यान्यपि भारत । (५।१)

evam etāni sarvāṇi tathānyānyapi bhārata |

5.2५.२

वादयन्ति स्म संहृष्टाः कुशलाः साधुशिक्षिताः ॥ (५।२)

vādayanti sma saṃhṛṣṭāḥ kuśalāḥ sādhuśikṣitāḥ ||

6.1६.१

स मेघसमनिर्घोषो महाञ् शब्दो ऽस्पृशद् दिवम् । (६।१)

sa meghasamanirghoṣo mahāñ śabdo 'spṛśad divam |

6.2६.२

पार्थिवप्रवरं सुप्तं युधिष्ठिरम् अबोधयत् ॥ (६।२)

pārthivapravaraṃ suptaṃ yudhiṣṭhiram abodhayat ||

7.1७.१

प्रतिबुद्धः सुखं सुप्तो महार्हे शयनोत्तमे । (७।१)

pratibuddhaḥ sukhaṃ supto mahārhe śayanottame |

7.2७.२

उत्थायावश्यकार्यार्थं ययौ स्नानगृहं ततः ॥ (७।२)

utthāyāvaśyakāryārthaṃ yayau snānagṛhaṃ tataḥ ||

8.1८.१

ततः शुक्लाम्बराः स्नातास्तरुणाष्टोत्तरं शतम् । (८।१)

tataḥ śuklāmbarāḥ snātāstaruṇāṣṭottaraṃ śatam |

8.2८.२

स्नापकाः काञ्चनैः कुम्भैः पूर्णैः समुपतस्थिरे ॥ (८।२)

snāpakāḥ kāñcanaiḥ kumbhaiḥ pūrṇaiḥ samupatasthire ||

9.1९.१

भद्रासने सूपविष्टः परिधायाम्बरं लघु । (९।१)

bhadrāsane sūpaviṣṭaḥ paridhāyāmbaraṃ laghu |

9.2९.२

सस्नौ चन्दनसंयुक्तैः पानीयैर् अभिमन्त्रितैः ॥ (९।२)

sasnau candanasaṃyuktaiḥ pānīyair abhimantritaiḥ ||

10.1१०.१

उत्सादितः कषायेण बलवद्भिः सुशिक्षितैः । (१०।१)

utsāditaḥ kaṣāyeṇa balavadbhiḥ suśikṣitaiḥ |

10.2१०.२

आप्लुतः साधिवासेन जलेन च सुगन्धिना ॥ (१०।२)

āplutaḥ sādhivāsena jalena ca sugandhinā ||

11.1११.१

हरिणा चन्दनेनाङ्गम् अनुलिप्य महाभुजः । (११।१)

hariṇā candanenāṅgam anulipya mahābhujaḥ |

11.2११.२

स्रग्वी चाक्लिष्टवसनः प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः स्थितः ॥ (११।२)

sragvī cākliṣṭavasanaḥ prāṅmukhaḥ prāñjaliḥ sthitaḥ ||

12.1१२.१

जजाप जप्यं कौन्तेयः सतां मार्गम् अनुष्ठितः । (१२।१)

jajāpa japyaṃ kaunteyaḥ satāṃ mārgam anuṣṭhitaḥ |

12.2१२.२

ततो ऽग्निशरणं दीप्तं प्रविवेश विनीतवत् ॥ (१२।२)

tato 'gniśaraṇaṃ dīptaṃ praviveśa vinītavat ||

13.1१३.१

समिद्धं स पवित्राभिर् अग्निम् आहुतिभिस्तथा । (१३।१)

samiddhaṃ sa pavitrābhir agnim āhutibhistathā |

13.2१३.२

मन्त्रपूताभिर् अर्चित्वा निश्चक्राम गृहात् ततः ॥ (१३।२)

mantrapūtābhir arcitvā niścakrāma gṛhāt tataḥ ||

14.1१४.१

द्वितीयां पुरुषव्याघ्रः कक्ष्यां निष्क्रम्य पार्थिवः । (१४।१)

dvitīyāṃ puruṣavyāghraḥ kakṣyāṃ niṣkramya pārthivaḥ |

14.2१४.२

तत्र वेदविदो विप्रान् अपश्यद् ब्राह्मणर्षभान् ॥ (१४।२)

tatra vedavido viprān apaśyad brāhmaṇarṣabhān ||

15.1१५.१

दान्तान् वेदव्रतस्नातान् स्नातान् अवभृथेषु च । (१५।१)

dāntān vedavratasnātān snātān avabhṛtheṣu ca |

15.2१५.२

सहस्रानुचरान् सौरान् अष्टौ दशशतानि च ॥ (१५।२)

sahasrānucarān saurān aṣṭau daśaśatāni ca ||

16.1१६.१

अक्षतैः सुमनोभिश्च वाचयित्वा महाभुजः । (१६।१)

akṣataiḥ sumanobhiśca vācayitvā mahābhujaḥ |

16.2१६.२

तान् द्विजान्मधुसर्पिर्भ्यां फलैः श्रेष्ठैः सुमङ्गलैः ॥ (१६।२)

tān dvijānmadhusarpirbhyāṃ phalaiḥ śreṣṭhaiḥ sumaṅgalaiḥ ||

17.1१७.१

प्रादात् काञ्चनम् एकैकं निष्कं विप्राय पाण्डवः । (१७।१)

prādāt kāñcanam ekaikaṃ niṣkaṃ viprāya pāṇḍavaḥ |

17.2१७.२

अलंकृतं चाश्वशतं वासांसीष्टाश्च दक्षिणाः ॥ (१७।२)

alaṃkṛtaṃ cāśvaśataṃ vāsāṃsīṣṭāśca dakṣiṇāḥ ||

18.1१८.१

तथा गाः कपिला दोग्ध्रीः सर्षभाः पाण्डुनन्दनः । (१८।१)

tathā gāḥ kapilā dogdhrīḥ sarṣabhāḥ pāṇḍunandanaḥ |

18.2१८.२

हेमशृङ्गी रूप्यखुरा दत्त्वा चक्रे प्रदक्षिणम् ॥ (१८।२)

hemaśṛṅgī rūpyakhurā dattvā cakre pradakṣiṇam ||

19.1१९.१

स्वस्तिकान् वर्धमानांश्च नन्द्यावर्तांश्च काञ्चनान् । (१९।१)

svastikān vardhamānāṃśca nandyāvartāṃśca kāñcanān |

19.2१९.२

माल्यं च जलकुम्भांश्च ज्वलितं च हुताशनम् ॥ (१९।२)

mālyaṃ ca jalakumbhāṃśca jvalitaṃ ca hutāśanam ||

20.1२०.१

पूर्णान्यक्षतपात्राणि रुचकान् रोचनांस्तथा । (२०।१)

pūrṇānyakṣatapātrāṇi rucakān rocanāṃstathā |

20.2२०.२

स्वलंकृताः शुभाः कन्या दधिसर्पिर्मधूदकम् ॥ (२०।२)

svalaṃkṛtāḥ śubhāḥ kanyā dadhisarpirmadhūdakam ||

21.1२१.१

मङ्गल्यान् पक्षिणश्चैव यच्चान्यद् अपि पूजितम् । (२१।१)

maṅgalyān pakṣiṇaścaiva yaccānyad api pūjitam |

21.2२१.२

दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च कौन्तेयो बाह्यां कक्ष्याम् अगात् ततः ॥ (२१।२)

dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca kaunteyo bāhyāṃ kakṣyām agāt tataḥ ||

22.1२२.१

ततस्तस्य महाबाहोस्तिष्ठतः परिचारकाः । (२२।१)

tatastasya mahābāhostiṣṭhataḥ paricārakāḥ |

22.2२२.२

सौवर्णं सर्वतोभद्रं मुक्तावैडूर्यमण्डितम् ॥ (२२।२)

sauvarṇaṃ sarvatobhadraṃ muktāvaiḍūryamaṇḍitam ||

23.1२३.१

परार्ध्यास्तरणास्तीर्णं सोत्तरच्छदम् ऋद्धिमत् । (२३।१)

parārdhyāstaraṇāstīrṇaṃ sottaracchadam ṛddhimat |

23.2२३.२

विश्वकर्मकृतं दिव्यम् उपजह्रुर् वरासनम् ॥ (२३।२)

viśvakarmakṛtaṃ divyam upajahrur varāsanam ||

24.1२४.१

तत्र तस्योपविष्टस्य भूषणानि महात्मनः । (२४।१)

tatra tasyopaviṣṭasya bhūṣaṇāni mahātmanaḥ |

24.2२४.२

उपजह्रुर् महार्हाणि प्रेष्याः शुभ्राणि सर्वशः ॥ (२४।२)

upajahrur mahārhāṇi preṣyāḥ śubhrāṇi sarvaśaḥ ||

25.1२५.१

युक्ताभरणवेषस्य कौन्तेयस्य महात्मनः । (२५।१)

yuktābharaṇaveṣasya kaunteyasya mahātmanaḥ |

25.2२५.२

रूपम् आसीन्महाराज द्विषतां शोकवर्धनम् ॥ (२५।२)

rūpam āsīnmahārāja dviṣatāṃ śokavardhanam ||

26.1२६.१

पाण्डरैश्चन्द्ररश्म्याभैर् हेमदण्डैश्च चामरैः । (२६।१)

pāṇḍaraiścandraraśmyābhair hemadaṇḍaiśca cāmaraiḥ |

26.2२६.२

दोधूयमानः शुशुभे विद्युद्भिर् इव तोयदः ॥ (२६।२)

dodhūyamānaḥ śuśubhe vidyudbhir iva toyadaḥ ||

27.1२७.१

संस्तूयमानः सूतैश्च वन्द्यमानश्च बन्दिभिः । (२७।१)

saṃstūyamānaḥ sūtaiśca vandyamānaśca bandibhiḥ |

27.2२७.२

उपगीयमानो गन्धर्वैर् आस्ते स्म कुरुनन्दनः ॥ (२७।२)

upagīyamāno gandharvair āste sma kurunandanaḥ ||

28.1२८.१

ततो मुहूर्ताद् आसीत् तु बन्दिनां निस्वनो महान् । (२८।१)

tato muhūrtād āsīt tu bandināṃ nisvano mahān |

28.2२८.२

नेमिघोषश्च रथिनां खुरघोषश्च वाजिनाम् ॥ (२८।२)

nemighoṣaśca rathināṃ khuraghoṣaśca vājinām ||

29.1२९.१

ह्रादेन गजघण्टानां शङ्खानां निनदेन च । (२९।१)

hrādena gajaghaṇṭānāṃ śaṅkhānāṃ ninadena ca |

29.2२९.२

नराणां पदशब्दैश्च कम्पतीव स्म मेदिनी ॥ (२९।२)

narāṇāṃ padaśabdaiśca kampatīva sma medinī ||

30.1३०.१

ततः शुद्धान्तम् आसाद्य जानुभ्यां भूतले स्थितः । (३०।१)

tataḥ śuddhāntam āsādya jānubhyāṃ bhūtale sthitaḥ |

30.2३०.२

शिरसा वन्दनीयं तम् अभिवन्द्य जगत्पतिम् ॥ (३०।२)

śirasā vandanīyaṃ tam abhivandya jagatpatim ||

31.1३१.१

कुण्डली बद्धनिस्त्रिंशः संनद्धकवचो युवा । (३१।१)

kuṇḍalī baddhanistriṃśaḥ saṃnaddhakavaco yuvā |

31.2३१.२

अभिप्रणम्य शिरसा द्वाःस्थो धर्मात्मजाय वै । (३१।२)

abhipraṇamya śirasā dvāḥstho dharmātmajāya vai |

31.3३१.३

न्यवेदयद्धृषीकेशम् उपयातं महात्मने ॥ (३१।३)

nyavedayaddhṛṣīkeśam upayātaṃ mahātmane ||

32.1३२.१

सो ऽब्रवीत् पुरुषव्याघ्रः स्वागतेनैव माधवम् । (३२।१)

so 'bravīt puruṣavyāghraḥ svāgatenaiva mādhavam |

32.2३२.२

अर्घ्यं चैवासनं चास्मै दीयतां परमार्चितम् ॥ (३२।२)

arghyaṃ caivāsanaṃ cāsmai dīyatāṃ paramārcitam ||

33.1३३.१

ततः प्रवेश्य वार्ष्णेयम् उपवेश्य वरासने । (३३।१)

tataḥ praveśya vārṣṇeyam upaveśya varāsane |

33.2३३.२

सत्कृत्य सत्कृतस्तेन पर्यपृच्छद् युधिष्ठिरः ॥ (३३।२)

satkṛtya satkṛtastena paryapṛcchad yudhiṣṭhiraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 58

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit