MBh, 7, 58
Select a line for its word-by-word analysis.
वैतालिकाश्च सूताश्च तुष्टुवुः पुरुषर्षभम् ॥ (२।२)
vaitālikāśca sūtāśca tuṣṭuvuḥ puruṣarṣabham ||
आडम्बराश्च शङ्खाश्च दुन्दुभ्यश्च महास्वनाः ॥ (४।२)
āḍambarāśca śaṅkhāśca dundubhyaśca mahāsvanāḥ ||
वादयन्ति स्म संहृष्टाः कुशलाः साधुशिक्षिताः ॥ (५।२)
vādayanti sma saṃhṛṣṭāḥ kuśalāḥ sādhuśikṣitāḥ ||
स मेघसमनिर्घोषो महाञ् शब्दो ऽस्पृशद् दिवम् । (६।१)
sa meghasamanirghoṣo mahāñ śabdo 'spṛśad divam |
पार्थिवप्रवरं सुप्तं युधिष्ठिरम् अबोधयत् ॥ (६।२)
pārthivapravaraṃ suptaṃ yudhiṣṭhiram abodhayat ||
प्रतिबुद्धः सुखं सुप्तो महार्हे शयनोत्तमे । (७।१)
pratibuddhaḥ sukhaṃ supto mahārhe śayanottame |
उत्थायावश्यकार्यार्थं ययौ स्नानगृहं ततः ॥ (७।२)
utthāyāvaśyakāryārthaṃ yayau snānagṛhaṃ tataḥ ||
ततः शुक्लाम्बराः स्नातास्तरुणाष्टोत्तरं शतम् । (८।१)
tataḥ śuklāmbarāḥ snātāstaruṇāṣṭottaraṃ śatam |
स्नापकाः काञ्चनैः कुम्भैः पूर्णैः समुपतस्थिरे ॥ (८।२)
snāpakāḥ kāñcanaiḥ kumbhaiḥ pūrṇaiḥ samupatasthire ||
सस्नौ चन्दनसंयुक्तैः पानीयैर् अभिमन्त्रितैः ॥ (९।२)
sasnau candanasaṃyuktaiḥ pānīyair abhimantritaiḥ ||
स्रग्वी चाक्लिष्टवसनः प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः स्थितः ॥ (११।२)
sragvī cākliṣṭavasanaḥ prāṅmukhaḥ prāñjaliḥ sthitaḥ ||
जजाप जप्यं कौन्तेयः सतां मार्गम् अनुष्ठितः । (१२।१)
jajāpa japyaṃ kaunteyaḥ satāṃ mārgam anuṣṭhitaḥ |
ततो ऽग्निशरणं दीप्तं प्रविवेश विनीतवत् ॥ (१२।२)
tato 'gniśaraṇaṃ dīptaṃ praviveśa vinītavat ||
समिद्धं स पवित्राभिर् अग्निम् आहुतिभिस्तथा । (१३।१)
samiddhaṃ sa pavitrābhir agnim āhutibhistathā |
मन्त्रपूताभिर् अर्चित्वा निश्चक्राम गृहात् ततः ॥ (१३।२)
mantrapūtābhir arcitvā niścakrāma gṛhāt tataḥ ||
द्वितीयां पुरुषव्याघ्रः कक्ष्यां निष्क्रम्य पार्थिवः । (१४।१)
dvitīyāṃ puruṣavyāghraḥ kakṣyāṃ niṣkramya pārthivaḥ |
तत्र वेदविदो विप्रान् अपश्यद् ब्राह्मणर्षभान् ॥ (१४।२)
tatra vedavido viprān apaśyad brāhmaṇarṣabhān ||
दान्तान् वेदव्रतस्नातान् स्नातान् अवभृथेषु च । (१५।१)
dāntān vedavratasnātān snātān avabhṛtheṣu ca |
तान् द्विजान्मधुसर्पिर्भ्यां फलैः श्रेष्ठैः सुमङ्गलैः ॥ (१६।२)
tān dvijānmadhusarpirbhyāṃ phalaiḥ śreṣṭhaiḥ sumaṅgalaiḥ ||
प्रादात् काञ्चनम् एकैकं निष्कं विप्राय पाण्डवः । (१७।१)
prādāt kāñcanam ekaikaṃ niṣkaṃ viprāya pāṇḍavaḥ |
अलंकृतं चाश्वशतं वासांसीष्टाश्च दक्षिणाः ॥ (१७।२)
alaṃkṛtaṃ cāśvaśataṃ vāsāṃsīṣṭāśca dakṣiṇāḥ ||
तथा गाः कपिला दोग्ध्रीः सर्षभाः पाण्डुनन्दनः । (१८।१)
tathā gāḥ kapilā dogdhrīḥ sarṣabhāḥ pāṇḍunandanaḥ |
हेमशृङ्गी रूप्यखुरा दत्त्वा चक्रे प्रदक्षिणम् ॥ (१८।२)
hemaśṛṅgī rūpyakhurā dattvā cakre pradakṣiṇam ||
स्वस्तिकान् वर्धमानांश्च नन्द्यावर्तांश्च काञ्चनान् । (१९।१)
svastikān vardhamānāṃśca nandyāvartāṃśca kāñcanān |
माल्यं च जलकुम्भांश्च ज्वलितं च हुताशनम् ॥ (१९।२)
mālyaṃ ca jalakumbhāṃśca jvalitaṃ ca hutāśanam ||
पूर्णान्यक्षतपात्राणि रुचकान् रोचनांस्तथा । (२०।१)
pūrṇānyakṣatapātrāṇi rucakān rocanāṃstathā |
स्वलंकृताः शुभाः कन्या दधिसर्पिर्मधूदकम् ॥ (२०।२)
svalaṃkṛtāḥ śubhāḥ kanyā dadhisarpirmadhūdakam ||
मङ्गल्यान् पक्षिणश्चैव यच्चान्यद् अपि पूजितम् । (२१।१)
maṅgalyān pakṣiṇaścaiva yaccānyad api pūjitam |
दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च कौन्तेयो बाह्यां कक्ष्याम् अगात् ततः ॥ (२१।२)
dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca kaunteyo bāhyāṃ kakṣyām agāt tataḥ ||
सौवर्णं सर्वतोभद्रं मुक्तावैडूर्यमण्डितम् ॥ (२२।२)
sauvarṇaṃ sarvatobhadraṃ muktāvaiḍūryamaṇḍitam ||
परार्ध्यास्तरणास्तीर्णं सोत्तरच्छदम् ऋद्धिमत् । (२३।१)
parārdhyāstaraṇāstīrṇaṃ sottaracchadam ṛddhimat |
विश्वकर्मकृतं दिव्यम् उपजह्रुर् वरासनम् ॥ (२३।२)
viśvakarmakṛtaṃ divyam upajahrur varāsanam ||
उपजह्रुर् महार्हाणि प्रेष्याः शुभ्राणि सर्वशः ॥ (२४।२)
upajahrur mahārhāṇi preṣyāḥ śubhrāṇi sarvaśaḥ ||
पाण्डरैश्चन्द्ररश्म्याभैर् हेमदण्डैश्च चामरैः । (२६।१)
pāṇḍaraiścandraraśmyābhair hemadaṇḍaiśca cāmaraiḥ |
दोधूयमानः शुशुभे विद्युद्भिर् इव तोयदः ॥ (२६।२)
dodhūyamānaḥ śuśubhe vidyudbhir iva toyadaḥ ||
संस्तूयमानः सूतैश्च वन्द्यमानश्च बन्दिभिः । (२७।१)
saṃstūyamānaḥ sūtaiśca vandyamānaśca bandibhiḥ |
उपगीयमानो गन्धर्वैर् आस्ते स्म कुरुनन्दनः ॥ (२७।२)
upagīyamāno gandharvair āste sma kurunandanaḥ ||
ततो मुहूर्ताद् आसीत् तु बन्दिनां निस्वनो महान् । (२८।१)
tato muhūrtād āsīt tu bandināṃ nisvano mahān |
ततः शुद्धान्तम् आसाद्य जानुभ्यां भूतले स्थितः । (३०।१)
tataḥ śuddhāntam āsādya jānubhyāṃ bhūtale sthitaḥ |
शिरसा वन्दनीयं तम् अभिवन्द्य जगत्पतिम् ॥ (३०।२)
śirasā vandanīyaṃ tam abhivandya jagatpatim ||
कुण्डली बद्धनिस्त्रिंशः संनद्धकवचो युवा । (३१।१)
kuṇḍalī baddhanistriṃśaḥ saṃnaddhakavaco yuvā |
अभिप्रणम्य शिरसा द्वाःस्थो धर्मात्मजाय वै । (३१।२)
abhipraṇamya śirasā dvāḥstho dharmātmajāya vai |
सो ऽब्रवीत् पुरुषव्याघ्रः स्वागतेनैव माधवम् । (३२।१)
so 'bravīt puruṣavyāghraḥ svāgatenaiva mādhavam |
अर्घ्यं चैवासनं चास्मै दीयतां परमार्चितम् ॥ (३२।२)
arghyaṃ caivāsanaṃ cāsmai dīyatāṃ paramārcitam ||
ततः प्रवेश्य वार्ष्णेयम् उपवेश्य वरासने । (३३।१)
tataḥ praveśya vārṣṇeyam upaveśya varāsane |
सत्कृत्य सत्कृतस्तेन पर्यपृच्छद् युधिष्ठिरः ॥ (३३।२)
satkṛtya satkṛtastena paryapṛcchad yudhiṣṭhiraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.