महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 20

246 of 1995 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जरासंध उवाच । (१।१)

jarāsaṃdha uvāca

1.2१.२

न स्मरेयं कदा वैरं कृतं युष्माभिर् इत्युत । (१।२)

na smareyaṃ kadā vairaṃ kṛtaṃ yuṣmābhir ityuta |

1.3१.३

चिन्तयंश्च न पश्यामि भवतां प्रति वैकृतम् ॥ (१।३)

cintayaṃśca na paśyāmi bhavatāṃ prati vaikṛtam ||

2.1२.१

वैकृते चासति कथं मन्यध्वं माम् अनागसम् । (२।१)

vaikṛte cāsati kathaṃ manyadhvaṃ mām anāgasam |

2.2२.२

अरिं विब्रूत तद् विप्राः सतां समय एष हि ॥ (२।२)

ariṃ vibrūta tad viprāḥ satāṃ samaya eṣa hi ||

3.1३.१

अथ धर्मोपघाताद्धि मनः समुपतप्यते । (३।१)

atha dharmopaghātāddhi manaḥ samupatapyate |

3.2३.२

यो ऽनागसि प्रसृजति क्षत्रियो ऽपि न संशयः ॥ (३।२)

yo 'nāgasi prasṛjati kṣatriyo 'pi na saṃśayaḥ ||

4.1४.१

अतो ऽन्यथाचरंल् लोके धर्मज्ञः सन्महाव्रतः । (४।१)

ato 'nyathācaraṃl loke dharmajñaḥ sanmahāvrataḥ |

4.2४.२

वृजिनां गतिम् आप्नोति श्रेयसो ऽप्युपहन्ति च ॥ (४।२)

vṛjināṃ gatim āpnoti śreyaso 'pyupahanti ca ||

5.1५.१

त्रैलोक्ये क्षत्रधर्माद्धि श्रेयांसं साधुचारिणाम् । (५।१)

trailokye kṣatradharmāddhi śreyāṃsaṃ sādhucāriṇām |

5.2५.२

अनागसं प्रजानानाः प्रमादाद् इव जल्पथ ॥ (५।२)

anāgasaṃ prajānānāḥ pramādād iva jalpatha ||

6.1६.१

वासुदेव उवाच । (६।१)

vāsudeva uvāca

6.2६.२

कुलकार्यं महाराज कश्चिद् एकः कुलोद्वहः । (६।२)

kulakāryaṃ mahārāja kaścid ekaḥ kulodvahaḥ |

6.3६.३

वहते तन्नियोगाद् वै वयम् अभ्युत्थितास्त्रयः ॥ (६।३)

vahate tanniyogād vai vayam abhyutthitāstrayaḥ ||

7.1७.१

त्वया चोपहृता राजन् क्षत्रिया लोकवासिनः । (७।१)

tvayā copahṛtā rājan kṣatriyā lokavāsinaḥ |

7.2७.२

तद् आगः क्रूरम् उत्पाद्य मन्यसे किं त्वनागसम् ॥ (७।२)

tad āgaḥ krūram utpādya manyase kiṃ tvanāgasam ||

8.1८.१

राजा राज्ञः कथं साधून् हिंस्यान्नृपतिसत्तम । (८।१)

rājā rājñaḥ kathaṃ sādhūn hiṃsyānnṛpatisattama |

8.2८.२

तद् राज्ञः संनिगृह्य त्वं रुद्रायोपजिहीर्षसि ॥ (८।२)

tad rājñaḥ saṃnigṛhya tvaṃ rudrāyopajihīrṣasi ||

9.1९.१

अस्मांस्तद् एनो गच्छेत त्वया बार्हद्रथे कृतम् । (९।१)

asmāṃstad eno gaccheta tvayā bārhadrathe kṛtam |

9.2९.२

वयं हि शक्ता धर्मस्य रक्षणे धर्मचारिणः ॥ (९।२)

vayaṃ hi śaktā dharmasya rakṣaṇe dharmacāriṇaḥ ||

10.1१०.१

मनुष्याणां समालम्भो न च दृष्टः कदाचन । (१०।१)

manuṣyāṇāṃ samālambho na ca dṛṣṭaḥ kadācana |

10.2१०.२

स कथं मानुषैर् देवं यष्टुम् इच्छसि शंकरम् ॥ (१०।२)

sa kathaṃ mānuṣair devaṃ yaṣṭum icchasi śaṃkaram ||

11.1११.१

सवर्णो हि सवर्णानां पशुसंज्ञां करिष्यति । (११।१)

savarṇo hi savarṇānāṃ paśusaṃjñāṃ kariṣyati |

11.2११.२

को ऽन्य एवं यथा हि त्वं जरासंध वृथामतिः ॥ (११।२)

ko 'nya evaṃ yathā hi tvaṃ jarāsaṃdha vṛthāmatiḥ ||

12.1१२.१

ते त्वां ज्ञातिक्षयकरं वयम् आर्तानुसारिणः । (१२।१)

te tvāṃ jñātikṣayakaraṃ vayam ārtānusāriṇaḥ |

12.2१२.२

ज्ञातिवृद्धिनिमित्तार्थं विनियन्तुम् इहागताः ॥ (१२।२)

jñātivṛddhinimittārthaṃ viniyantum ihāgatāḥ ||

13.1१३.१

नास्ति लोके पुमान् अन्यः क्षत्रियेष्विति चैव यत् । (१३।१)

nāsti loke pumān anyaḥ kṣatriyeṣviti caiva yat |

13.2१३.२

मन्यसे स च ते राजन् सुमहान् बुद्धिविप्लवः ॥ (१३।२)

manyase sa ca te rājan sumahān buddhiviplavaḥ ||

14.1१४.१

को हि जानन्न् अभिजनम् आत्मनः क्षत्रियो नृप । (१४।१)

ko hi jānann abhijanam ātmanaḥ kṣatriyo nṛpa |

14.2१४.२

नाविशेत् स्वर्गम् अतुलं रणानन्तरम् अव्ययम् ॥ (१४।२)

nāviśet svargam atulaṃ raṇānantaram avyayam ||

15.1१५.१

स्वर्गं ह्येव समास्थाय रणयज्ञेषु दीक्षिताः । (१५।१)

svargaṃ hyeva samāsthāya raṇayajñeṣu dīkṣitāḥ |

15.2१५.२

यजन्ते क्षत्रिया लोकांस्तद् विद्धि मगधाधिप ॥ (१५।२)

yajante kṣatriyā lokāṃstad viddhi magadhādhipa ||

16.1१६.१

स्वर्गयोनिर् जयो राजन् स्वर्गयोनिर् महद् यशः । (१६।१)

svargayonir jayo rājan svargayonir mahad yaśaḥ |

16.2१६.२

स्वर्गयोनिस्तपो युद्धे मार्गः सो ऽव्यभिचारवान् ॥ (१६।२)

svargayonistapo yuddhe mārgaḥ so 'vyabhicāravān ||

17.1१७.१

एष ह्यैन्द्रो वैजयन्तो गुणो नित्यं समाहितः । (१७।१)

eṣa hyaindro vaijayanto guṇo nityaṃ samāhitaḥ |

17.2१७.२

येनासुरान् पराजित्य जगत् पाति शतक्रतुः ॥ (१७।२)

yenāsurān parājitya jagat pāti śatakratuḥ ||

18.1१८.१

स्वर्गम् आस्थाय कस्य स्याद् विग्रहित्वं यथा तव । (१८।१)

svargam āsthāya kasya syād vigrahitvaṃ yathā tava |

18.2१८.२

मागधैर् विपुलैः सैन्यैर् बाहुल्यबलदर्पितैः ॥ (१८।२)

māgadhair vipulaiḥ sainyair bāhulyabaladarpitaiḥ ||

19.1१९.१

मावमंस्थाः परान् राजन्नास्ति वीर्यं नरे नरे । (१९।१)

māvamaṃsthāḥ parān rājannāsti vīryaṃ nare nare |

19.2१९.२

समं तेजस्त्वया चैव केवलं मनुजेश्वर ॥ (१९।२)

samaṃ tejastvayā caiva kevalaṃ manujeśvara ||

20.1२०.१

यावद् एव न संबुद्धं तावद् एव भवेत् तव । (२०।१)

yāvad eva na saṃbuddhaṃ tāvad eva bhavet tava |

20.2२०.२

विषह्यम् एतद् अस्माकम् अतो राजन् ब्रवीमि ते ॥ (२०।२)

viṣahyam etad asmākam ato rājan bravīmi te ||

21.1२१.१

जहि त्वं सदृशेष्वेव मानं दर्पं च मागध । (२१।१)

jahi tvaṃ sadṛśeṣveva mānaṃ darpaṃ ca māgadha |

21.2२१.२

मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च यमक्षयम् ॥ (२१।२)

mā gamaḥ sasutāmātyaḥ sabalaśca yamakṣayam ||

22.1२२.१

दम्भोद्भवः कार्तवीर्य उत्तरश्च बृहद्रथः । (२२।१)

dambhodbhavaḥ kārtavīrya uttaraśca bṛhadrathaḥ |

22.2२२.२

श्रेयसो ह्यवमन्येह विनेशुः सबला नृपाः ॥ (२२।२)

śreyaso hyavamanyeha vineśuḥ sabalā nṛpāḥ ||

23.1२३.१

मुमुक्षमाणास्त्वत्तश्च न वयं ब्राह्मणब्रुवाः । (२३।१)

mumukṣamāṇāstvattaśca na vayaṃ brāhmaṇabruvāḥ |

23.2२३.२

शौरिर् अस्मि हृषीकेशो नृवीरौ पाण्डवाविमौ ॥ (२३।२)

śaurir asmi hṛṣīkeśo nṛvīrau pāṇḍavāvimau ||

24.1२४.१

त्वाम् आह्वयामहे राजन् स्थिरो युध्यस्व मागध । (२४।१)

tvām āhvayāmahe rājan sthiro yudhyasva māgadha |

24.2२४.२

मुञ्च वा नृपतीन् सर्वान्मा गमस्त्वं यमक्षयम् ॥ (२४।२)

muñca vā nṛpatīn sarvānmā gamastvaṃ yamakṣayam ||

25.1२५.१

जरासंध उवाच । (२५।१)

jarāsaṃdha uvāca

25.2२५.२

नाजितान् वै नरपतीन् अहम् आदद्मि कांश्चन । (२५।२)

nājitān vai narapatīn aham ādadmi kāṃścana |

25.3२५.३

जितः कः पर्यवस्थाता को ऽत्र यो न मया जितः ॥ (२५।३)

jitaḥ kaḥ paryavasthātā ko 'tra yo na mayā jitaḥ ||

26.1२६.१

क्षत्रियस्यैतद् एवाहुर् धर्म्यं कृष्णोपजीवनम् । (२६।१)

kṣatriyasyaitad evāhur dharmyaṃ kṛṣṇopajīvanam |

26.2२६.२

विक्रम्य वशम् आनीय कामतो यत् समाचरेत् ॥ (२६।२)

vikramya vaśam ānīya kāmato yat samācaret ||

27.1२७.१

देवतार्थम् उपाकृत्य राज्ञः कृष्ण कथं भयात् । (२७।१)

devatārtham upākṛtya rājñaḥ kṛṣṇa kathaṃ bhayāt |

27.2२७.२

अहम् अद्य विमुञ्चेयं क्षात्रं व्रतम् अनुस्मरन् ॥ (२७।२)

aham adya vimuñceyaṃ kṣātraṃ vratam anusmaran ||

28.1२८.१

सैन्यं सैन्येन व्यूढेन एक एकेन वा पुनः । (२८।१)

sainyaṃ sainyena vyūḍhena eka ekena vā punaḥ |

28.2२८.२

द्वाभ्यां त्रिभिर् वा योत्स्ये ऽहं युगपत् पृथग् एव वा ॥ (२८।२)

dvābhyāṃ tribhir vā yotsye 'haṃ yugapat pṛthag eva vā ||

29.1२९.१

वैशंपायन उवाच । (२९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

29.2२९.२

एवम् उक्त्वा जरासंधः सहदेवाभिषेचनम् । (२९।२)

evam uktvā jarāsaṃdhaḥ sahadevābhiṣecanam |

29.3२९.३

आज्ञापयत् तदा राजा युयुत्सुर् भीमकर्मभिः ॥ (२९।३)

ājñāpayat tadā rājā yuyutsur bhīmakarmabhiḥ ||

30.1३०.१

स तु सेनापती राजा सस्मार भरतर्षभ । (३०।१)

sa tu senāpatī rājā sasmāra bharatarṣabha |

30.2३०.२

कौशिकं चित्रसेनं च तस्मिन् युद्ध उपस्थिते ॥ (३०।२)

kauśikaṃ citrasenaṃ ca tasmin yuddha upasthite ||

31.1३१.१

ययोस्ते नामनी लोके हंसेति डिभकेति च । (३१।१)

yayoste nāmanī loke haṃseti ḍibhaketi ca |

31.2३१.२

पूर्वं संकथिते पुंभिर् नृलोके लोकसत्कृते ॥ (३१।२)

pūrvaṃ saṃkathite puṃbhir nṛloke lokasatkṛte ||

32.1३२.१

तं तु राजन् विभुः शौरी राजानं बलिनां वरम् । (३२।१)

taṃ tu rājan vibhuḥ śaurī rājānaṃ balināṃ varam |

32.2३२.२

स्मृत्वा पुरुषशार्दूल शार्दूलसमविक्रमम् ॥ (३२।२)

smṛtvā puruṣaśārdūla śārdūlasamavikramam ||

33.1३३.१

सत्यसंधो जरासंधं भुवि भीमपराक्रमम् । (३३।१)

satyasaṃdho jarāsaṃdhaṃ bhuvi bhīmaparākramam |

33.2३३.२

भागम् अन्यस्य निर्दिष्टं वध्यं भूमिभृद् अच्युतः ॥ (३३।२)

bhāgam anyasya nirdiṣṭaṃ vadhyaṃ bhūmibhṛd acyutaḥ ||

34.1३४.१

नात्मनात्मवतां मुख्य इयेष मधुसूदनः । (३४।१)

nātmanātmavatāṃ mukhya iyeṣa madhusūdanaḥ |

34.2३४.२

ब्रह्मणो ऽऽज्ञां पुरस्कृत्य हन्तुं हलधरानुजः ॥ (३४।२)

brahmaṇo ''jñāṃ puraskṛtya hantuṃ haladharānujaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 20

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit