MBh, 5, 53
Select a line for its word-by-word analysis.
युद्धे विनाशः क्षत्रस्य गाण्डीवेन प्रदृश्यते ॥ (१।३)
yuddhe vināśaḥ kṣatrasya gāṇḍīvena pradṛśyate ||
यत् पुत्रवशम् आगच्छेः सत्त्वज्ञः सव्यसाचिनः ॥ (२।२)
yat putravaśam āgaccheḥ sattvajñaḥ savyasācinaḥ ||
पिता श्रेष्ठः सुहृद् यश्च सम्यक् प्रणिहितात्मवान् । (४।१)
pitā śreṣṭhaḥ suhṛd yaśca samyak praṇihitātmavān |
आस्थेयं हि हितं तेन न द्रोग्धा गुरुर् उच्यते ॥ (४।२)
āstheyaṃ hi hitaṃ tena na drogdhā gurur ucyate ||
इदं जितम् इदं लब्धम् इति श्रुत्वा पराजितान् । (५।१)
idaṃ jitam idaṃ labdham iti śrutvā parājitān |
परुषाण्युच्यमानान् स्म पुरा पार्थान् उपेक्षसे । (६।१)
paruṣāṇyucyamānān sma purā pārthān upekṣase |
कृत्स्नं राज्यं जयन्तीति प्रपातं नानुपश्यसि ॥ (६।२)
kṛtsnaṃ rājyaṃ jayantīti prapātaṃ nānupaśyasi ||
पित्र्यं राज्यं महाराज कुरवस्ते सजाङ्गलाः । (७।१)
pitryaṃ rājyaṃ mahārāja kuravaste sajāṅgalāḥ |
अथ वीरैर् जितां भूमिम् अखिलां प्रत्यपद्यथाः ॥ (७।२)
atha vīrair jitāṃ bhūmim akhilāṃ pratyapadyathāḥ ||
बाहुवीर्यार्जिता भूमिस्तव पार्थैर् निवेदिता । (८।१)
bāhuvīryārjitā bhūmistava pārthair niveditā |
ग्रस्तान् गन्धर्वराजेन मज्जतो ह्यप्लवे ऽम्भसि । (९।१)
grastān gandharvarājena majjato hyaplave 'mbhasi |
पाण्डवेषु वनं राजन् प्रव्रजत्सु पुनः पुनः ॥ (१०।२)
pāṇḍaveṣu vanaṃ rājan pravrajatsu punaḥ punaḥ ||
प्रवर्षतः शरव्रातान् अर्जुनस्य शितान् बहून् । (११।१)
pravarṣataḥ śaravrātān arjunasya śitān bahūn |
अप्यर्णवा विशुष्येयुः किं पुनर् मांसयोनयः ॥ (११।२)
apyarṇavā viśuṣyeyuḥ kiṃ punar māṃsayonayaḥ ||
अस्यतां फल्गुनः श्रेष्ठो गाण्डीवं धनुषां वरम् । (१२।१)
asyatāṃ phalgunaḥ śreṣṭho gāṇḍīvaṃ dhanuṣāṃ varam |
केशवः सर्वभूतानां चक्राणां च सुदर्शनम् ॥ (१२।२)
keśavaḥ sarvabhūtānāṃ cakrāṇāṃ ca sudarśanam ||
क्षपयिष्यति नो राजन् कालचक्रम् इवोद्यतम् ॥ (१३।३)
kṣapayiṣyati no rājan kālacakram ivodyatam ||
यस्य भीमार्जुनौ योधौ स राजा राजसत्तम ॥ (१४।२)
yasya bhīmārjunau yodhau sa rājā rājasattama ||
तथा भीमहतप्रायां मज्जन्तीं तव वाहिनीम् । (१५।१)
tathā bhīmahataprāyāṃ majjantīṃ tava vāhinīm |
दुर्योधनमुखा दृष्ट्वा क्षयं यास्यन्ति कौरवाः ॥ (१५।२)
duryodhanamukhā dṛṣṭvā kṣayaṃ yāsyanti kauravāḥ ||
न हि भीमभयाद् भीता लप्स्यन्ते विजयं विभो । (१६।१)
na hi bhīmabhayād bhītā lapsyante vijayaṃ vibho |
मत्स्यास्त्वाम् अद्य नार्चन्ति पाञ्चालाश्च सकेकयाः । (१७।१)
matsyāstvām adya nārcanti pāñcālāśca sakekayāḥ |
शाल्वेयाः शूरसेनाश्च सर्वे त्वाम् अवजानते । (१७।२)
śālveyāḥ śūrasenāśca sarve tvām avajānate |
पार्थं ह्येते गताः सर्वे वीर्यज्ञास्तस्य धीमतः ॥ (१७।३)
pārthaṃ hyete gatāḥ sarve vīryajñāstasya dhīmataḥ ||
अनर्हान् एव तु वधे धर्मयुक्तान् विकर्मणा । (१८।१)
anarhān eva tu vadhe dharmayuktān vikarmaṇā |
सर्वोपायैर् नियन्तव्यः सानुगः पापपूरुषः । (१८।२)
sarvopāyair niyantavyaḥ sānugaḥ pāpapūruṣaḥ |
यद् इदं ते विलपितं पाण्डवान् प्रति भारत । (१९।२)
yad idaṃ te vilapitaṃ pāṇḍavān prati bhārata |
अनीशेनेव राजेन्द्र सर्वम् एतन्निरर्थकम् ॥ (१९।३)
anīśeneva rājendra sarvam etannirarthakam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.