महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 53

717 of 1995 · 43 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

एवम् एतन्महाराज यथा वदसि भारत । (१।२)

evam etanmahārāja yathā vadasi bhārata |

1.3१.३

युद्धे विनाशः क्षत्रस्य गाण्डीवेन प्रदृश्यते ॥ (१।३)

yuddhe vināśaḥ kṣatrasya gāṇḍīvena pradṛśyate ||

2.1२.१

इदं तु नाभिजानामि तव धीरस्य नित्यशः । (२।१)

idaṃ tu nābhijānāmi tava dhīrasya nityaśaḥ |

2.2२.२

यत् पुत्रवशम् आगच्छेः सत्त्वज्ञः सव्यसाचिनः ॥ (२।२)

yat putravaśam āgaccheḥ sattvajñaḥ savyasācinaḥ ||

3.1३.१

नैष कालो महाराज तव शश्वत् कृतागसः । (३।१)

naiṣa kālo mahārāja tava śaśvat kṛtāgasaḥ |

3.2३.२

त्वया ह्येवादितः पार्था निकृता भरतर्षभ ॥ (३।२)

tvayā hyevāditaḥ pārthā nikṛtā bharatarṣabha ||

4.1४.१

पिता श्रेष्ठः सुहृद् यश्च सम्यक् प्रणिहितात्मवान् । (४।१)

pitā śreṣṭhaḥ suhṛd yaśca samyak praṇihitātmavān |

4.2४.२

आस्थेयं हि हितं तेन न द्रोग्धा गुरुर् उच्यते ॥ (४।२)

āstheyaṃ hi hitaṃ tena na drogdhā gurur ucyate ||

5.1५.१

इदं जितम् इदं लब्धम् इति श्रुत्वा पराजितान् । (५।१)

idaṃ jitam idaṃ labdham iti śrutvā parājitān |

5.2५.२

द्यूतकाले महाराज स्मयसे स्म कुमारवत् ॥ (५।२)

dyūtakāle mahārāja smayase sma kumāravat ||

6.1६.१

परुषाण्युच्यमानान् स्म पुरा पार्थान् उपेक्षसे । (६।१)

paruṣāṇyucyamānān sma purā pārthān upekṣase |

6.2६.२

कृत्स्नं राज्यं जयन्तीति प्रपातं नानुपश्यसि ॥ (६।२)

kṛtsnaṃ rājyaṃ jayantīti prapātaṃ nānupaśyasi ||

7.1७.१

पित्र्यं राज्यं महाराज कुरवस्ते सजाङ्गलाः । (७।१)

pitryaṃ rājyaṃ mahārāja kuravaste sajāṅgalāḥ |

7.2७.२

अथ वीरैर् जितां भूमिम् अखिलां प्रत्यपद्यथाः ॥ (७।२)

atha vīrair jitāṃ bhūmim akhilāṃ pratyapadyathāḥ ||

8.1८.१

बाहुवीर्यार्जिता भूमिस्तव पार्थैर् निवेदिता । (८।१)

bāhuvīryārjitā bhūmistava pārthair niveditā |

8.2८.२

मयेदं कृतम् इत्येव मन्यसे राजसत्तम ॥ (८।२)

mayedaṃ kṛtam ityeva manyase rājasattama ||

9.1९.१

ग्रस्तान् गन्धर्वराजेन मज्जतो ह्यप्लवे ऽम्भसि । (९।१)

grastān gandharvarājena majjato hyaplave 'mbhasi |

9.2९.२

आनिनाय पुनः पार्थः पुत्रांस्ते राजसत्तम ॥ (९।२)

ānināya punaḥ pārthaḥ putrāṃste rājasattama ||

10.1१०.१

कुमारवच्च स्मयसे द्यूते विनिकृतेषु यत् । (१०।१)

kumāravacca smayase dyūte vinikṛteṣu yat |

10.2१०.२

पाण्डवेषु वनं राजन् प्रव्रजत्सु पुनः पुनः ॥ (१०।२)

pāṇḍaveṣu vanaṃ rājan pravrajatsu punaḥ punaḥ ||

11.1११.१

प्रवर्षतः शरव्रातान् अर्जुनस्य शितान् बहून् । (११।१)

pravarṣataḥ śaravrātān arjunasya śitān bahūn |

11.2११.२

अप्यर्णवा विशुष्येयुः किं पुनर् मांसयोनयः ॥ (११।२)

apyarṇavā viśuṣyeyuḥ kiṃ punar māṃsayonayaḥ ||

12.1१२.१

अस्यतां फल्गुनः श्रेष्ठो गाण्डीवं धनुषां वरम् । (१२।१)

asyatāṃ phalgunaḥ śreṣṭho gāṇḍīvaṃ dhanuṣāṃ varam |

12.2१२.२

केशवः सर्वभूतानां चक्राणां च सुदर्शनम् ॥ (१२।२)

keśavaḥ sarvabhūtānāṃ cakrāṇāṃ ca sudarśanam ||

13.1१३.१

वानरो रोचमानश्च केतुः केतुमतां वरः । (१३।१)

vānaro rocamānaśca ketuḥ ketumatāṃ varaḥ |

13.2१३.२

एवम् एतानि सरथो वहञ् श्वेतहयो रणे । (१३।२)

evam etāni saratho vahañ śvetahayo raṇe |

13.3१३.३

क्षपयिष्यति नो राजन् कालचक्रम् इवोद्यतम् ॥ (१३।३)

kṣapayiṣyati no rājan kālacakram ivodyatam ||

14.1१४.१

तस्याद्य वसुधा राजन्निखिला भरतर्षभ । (१४।१)

tasyādya vasudhā rājannikhilā bharatarṣabha |

14.2१४.२

यस्य भीमार्जुनौ योधौ स राजा राजसत्तम ॥ (१४।२)

yasya bhīmārjunau yodhau sa rājā rājasattama ||

15.1१५.१

तथा भीमहतप्रायां मज्जन्तीं तव वाहिनीम् । (१५।१)

tathā bhīmahataprāyāṃ majjantīṃ tava vāhinīm |

15.2१५.२

दुर्योधनमुखा दृष्ट्वा क्षयं यास्यन्ति कौरवाः ॥ (१५।२)

duryodhanamukhā dṛṣṭvā kṣayaṃ yāsyanti kauravāḥ ||

16.1१६.१

न हि भीमभयाद् भीता लप्स्यन्ते विजयं विभो । (१६।१)

na hi bhīmabhayād bhītā lapsyante vijayaṃ vibho |

16.2१६.२

तव पुत्रा महाराज राजानश्चानुसारिणः ॥ (१६।२)

tava putrā mahārāja rājānaścānusāriṇaḥ ||

17.1१७.१

मत्स्यास्त्वाम् अद्य नार्चन्ति पाञ्चालाश्च सकेकयाः । (१७।१)

matsyāstvām adya nārcanti pāñcālāśca sakekayāḥ |

17.2१७.२

शाल्वेयाः शूरसेनाश्च सर्वे त्वाम् अवजानते । (१७।२)

śālveyāḥ śūrasenāśca sarve tvām avajānate |

17.3१७.३

पार्थं ह्येते गताः सर्वे वीर्यज्ञास्तस्य धीमतः ॥ (१७।३)

pārthaṃ hyete gatāḥ sarve vīryajñāstasya dhīmataḥ ||

18.1१८.१

अनर्हान् एव तु वधे धर्मयुक्तान् विकर्मणा । (१८।१)

anarhān eva tu vadhe dharmayuktān vikarmaṇā |

18.2१८.२

सर्वोपायैर् नियन्तव्यः सानुगः पापपूरुषः । (१८।२)

sarvopāyair niyantavyaḥ sānugaḥ pāpapūruṣaḥ |

18.3१८.३

तव पुत्रो महाराज नात्र शोचितुम् अर्हसि ॥ (१८।३)

tava putro mahārāja nātra śocitum arhasi ||

19.1१९.१

द्यूतकाले मया चोक्तं विदुरेण च धीमता । (१९।१)

dyūtakāle mayā coktaṃ vidureṇa ca dhīmatā |

19.2१९.२

यद् इदं ते विलपितं पाण्डवान् प्रति भारत । (१९।२)

yad idaṃ te vilapitaṃ pāṇḍavān prati bhārata |

19.3१९.३

अनीशेनेव राजेन्द्र सर्वम् एतन्निरर्थकम् ॥ (१९।३)

anīśeneva rājendra sarvam etannirarthakam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 53

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit