महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 121

785 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

सद्भिर् आरोपितः स्वर्गं पार्थिवैर् भूरिदक्षिणैः । (१।२)

sadbhir āropitaḥ svargaṃ pārthivair bhūridakṣiṇaiḥ |

1.3१.३

अभ्यनुज्ञाय दौहित्रान् ययातिर् दिवम् आस्थितः ॥ (१।३)

abhyanujñāya dauhitrān yayātir divam āsthitaḥ ||

2.1२.१

अभिवृष्टश्च वर्षेण नानापुष्पसुगन्धिना । (२।१)

abhivṛṣṭaśca varṣeṇa nānāpuṣpasugandhinā |

2.2२.२

परिष्वक्तश्च पुण्येन वायुना पुण्यगन्धिना ॥ (२।२)

pariṣvaktaśca puṇyena vāyunā puṇyagandhinā ||

3.1३.१

अचलं स्थानम् आरुह्य दौहित्रफलनिर्जितम् । (३।१)

acalaṃ sthānam āruhya dauhitraphalanirjitam |

3.2३.२

कर्मभिः स्वैर् उपचितो जज्वाल परया श्रिया ॥ (३।२)

karmabhiḥ svair upacito jajvāla parayā śriyā ||

4.1४.१

उपगीतोपनृत्तश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः । (४।१)

upagītopanṛttaśca gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ |

4.2४.२

प्रीत्या प्रतिगृहीतश्च स्वर्गे दुन्दुभिनिस्वनैः ॥ (४।२)

prītyā pratigṛhītaśca svarge dundubhinisvanaiḥ ||

5.1५.१

अभिष्टुतश्च विविधैर् देवराजर्षिचारणैः । (५।१)

abhiṣṭutaśca vividhair devarājarṣicāraṇaiḥ |

5.2५.२

अर्चितश्चोत्तमार्घेण दैवतैर् अभिनन्दितः ॥ (५।२)

arcitaścottamārgheṇa daivatair abhinanditaḥ ||

6.1६.१

प्राप्तः स्वर्गफलं चैव तम् उवाच पितामहः । (६।१)

prāptaḥ svargaphalaṃ caiva tam uvāca pitāmahaḥ |

6.2६.२

निर्वृतं शान्तमनसं वचोभिस्तर्पयन्न् इव ॥ (६।२)

nirvṛtaṃ śāntamanasaṃ vacobhistarpayann iva ||

7.1७.१

चतुष्पादस्त्वया धर्मश्चितो लोक्येन कर्मणा । (७।१)

catuṣpādastvayā dharmaścito lokyena karmaṇā |

7.2७.२

अक्षयस्तव लोको ऽयं कीर्तिश्चैवाक्षया दिवि । (७।२)

akṣayastava loko 'yaṃ kīrtiścaivākṣayā divi |

7.3७.३

पुनस्तवाद्य राजर्षे सुकृतेनेह कर्मणा ॥ (७।३)

punastavādya rājarṣe sukṛteneha karmaṇā ||

8.1८.१

आवृतं तमसा चेतः सर्वेषां स्वर्गवासिनाम् । (८।१)

āvṛtaṃ tamasā cetaḥ sarveṣāṃ svargavāsinām |

8.2८.२

येन त्वां नाभिजानन्ति ततो ऽज्ञात्वासि पातितः ॥ (८।२)

yena tvāṃ nābhijānanti tato 'jñātvāsi pātitaḥ ||

9.1९.१

प्रीत्यैव चासि दौहित्रैस्तारितस्त्वम् इहागतः । (९।१)

prītyaiva cāsi dauhitraistāritastvam ihāgataḥ |

9.2९.२

स्थानं च प्रतिपन्नो ऽसि कर्मणा स्वेन निर्जितम् । (९।२)

sthānaṃ ca pratipanno 'si karmaṇā svena nirjitam |

9.3९.३

अचलं शाश्वतं पुण्यम् उत्तमं ध्रुवम् अव्ययम् ॥ (९।३)

acalaṃ śāśvataṃ puṇyam uttamaṃ dhruvam avyayam ||

10.1१०.१

ययातिर् उवाच । (१०।१)

yayātir uvāca

10.2१०.२

भगवन् संशयो मे ऽस्ति कश्चित् तं छेत्तुम् अर्हसि । (१०।२)

bhagavan saṃśayo me 'sti kaścit taṃ chettum arhasi |

10.3१०.३

न ह्यन्यम् अहम् अर्हामि प्रष्टुं लोकपितामह ॥ (१०।३)

na hyanyam aham arhāmi praṣṭuṃ lokapitāmaha ||

11.1११.१

बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम् । (११।१)

bahuvarṣasahasrāntaṃ prajāpālanavardhitam |

11.2११.२

अनेकक्रतुदानौघैर् अर्जितं मे महत् फलम् ॥ (११।२)

anekakratudānaughair arjitaṃ me mahat phalam ||

12.1१२.१

कथं तद् अल्पकालेन क्षीणं येनास्मि पातितः । (१२।१)

kathaṃ tad alpakālena kṣīṇaṃ yenāsmi pātitaḥ |

12.2१२.२

भगवन् वेत्थ लोकांश्च शाश्वतान्मम निर्जितान् ॥ (१२।२)

bhagavan vettha lokāṃśca śāśvatānmama nirjitān ||

13.1१३.१

पितामह उवाच । (१३।१)

pitāmaha uvāca

13.2१३.२

बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम् । (१३।२)

bahuvarṣasahasrāntaṃ prajāpālanavardhitam |

13.3१३.३

अनेकक्रतुदानौघैर् यत् त्वयोपार्जितं फलम् ॥ (१३।३)

anekakratudānaughair yat tvayopārjitaṃ phalam ||

14.1१४.१

तद् अनेनैव दोषेण क्षीणं येनासि पातितः । (१४।१)

tad anenaiva doṣeṇa kṣīṇaṃ yenāsi pātitaḥ |

14.2१४.२

अभिमानेन राजेन्द्र धिक्कृतः स्वर्गवासिभिः ॥ (१४।२)

abhimānena rājendra dhikkṛtaḥ svargavāsibhiḥ ||

15.1१५.१

नायं मानेन राजर्षे न बलेन न हिंसया । (१५।१)

nāyaṃ mānena rājarṣe na balena na hiṃsayā |

15.2१५.२

न शाठ्येन न मायाभिर् लोको भवति शाश्वतः ॥ (१५।२)

na śāṭhyena na māyābhir loko bhavati śāśvataḥ ||

16.1१६.१

नावमान्यास्त्वया राजन्न् अवरोत्कृष्टमध्यमाः । (१६।१)

nāvamānyāstvayā rājann avarotkṛṣṭamadhyamāḥ |

16.2१६.२

न हि मानप्रदग्धानां कश्चिद् अस्ति समः क्वचित् ॥ (१६।२)

na hi mānapradagdhānāṃ kaścid asti samaḥ kvacit ||

17.1१७.१

पतनारोहणम् इदं कथयिष्यन्ति ये नराः । (१७।१)

patanārohaṇam idaṃ kathayiṣyanti ye narāḥ |

17.2१७.२

विषमाण्यपि ते प्राप्तास्तरिष्यन्ति न संशयः ॥ (१७।२)

viṣamāṇyapi te prāptāstariṣyanti na saṃśayaḥ ||

18.1१८.१

नारद उवाच । (१८।१)

nārada uvāca

18.2१८.२

एष दोषो ऽभिमानेन पुरा प्राप्तो ययातिना । (१८।२)

eṣa doṣo 'bhimānena purā prāpto yayātinā |

18.3१८.३

निर्बन्धतश्चातिमात्रं गालवेन महीपते ॥ (१८।३)

nirbandhataścātimātraṃ gālavena mahīpate ||

19.1१९.१

श्रोतव्यं हितकामानां सुहृदां भूतिम् इच्छताम् । (१९।१)

śrotavyaṃ hitakāmānāṃ suhṛdāṃ bhūtim icchatām |

19.2१९.२

न कर्तव्यो हि निर्बन्धो निर्बन्धो हि क्षयोदयः ॥ (१९।२)

na kartavyo hi nirbandho nirbandho hi kṣayodayaḥ ||

20.1२०.१

तस्मात् त्वम् अपि गान्धारे मानं क्रोधं च वर्जय । (२०।१)

tasmāt tvam api gāndhāre mānaṃ krodhaṃ ca varjaya |

20.2२०.२

संधत्स्व पाण्डवैर् वीर संरम्भं त्यज पार्थिव ॥ (२०।२)

saṃdhatsva pāṇḍavair vīra saṃrambhaṃ tyaja pārthiva ||

21.1२१.१

ददाति यत् पार्थिव यत् करोति यद् वा तपस्तप्यति यज्जुहोति । (२१।१)

dadāti yat pārthiva yat karoti yad vā tapastapyati yajjuhoti |

21.2२१.२

न तस्य नाशो ऽस्ति न चापकर्षो नान्यस्तद् अश्नाति स एव कर्ता ॥ (२१।२)

na tasya nāśo 'sti na cāpakarṣo nānyastad aśnāti sa eva kartā ||

22.1२२.१

इदं महाख्यानम् अनुत्तमं मतं बहुश्रुतानां गतरोषरागिणाम् । (२२।१)

idaṃ mahākhyānam anuttamaṃ mataṃ bahuśrutānāṃ gataroṣarāgiṇām |

22.2२२.२

समीक्ष्य लोके बहुधा प्रधाविता त्रिवर्गदृष्टिः पृथिवीम् उपाश्नुते ॥ (२२।२)

samīkṣya loke bahudhā pradhāvitā trivargadṛṣṭiḥ pṛthivīm upāśnute ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 121

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit