वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततो मृगसहस्राणि हत्वा विपुलवाहनः । (१।२)

ततो मेघघनप्रख्यं सिद्धचारणसेवितम् । (१।३)

वनम् आलोकयामास नगराद् योजनद्वये । (१।४)

मृगान् अनुचरन् वन्याञ् श्रमेण परिपीडितः । (१।५)

मृगान् अनुचरंश्चैव वेगेनाश्वान् अचोदयत् । (१।६)

राजा मृगप्रसङ्गेन वनम् अन्यद् विवेश ह ॥ (१।७)

एक एवोत्तमबलः क्षुत्पिपासासमन्वितः । (२।१)

स वनस्यान्तम् आसाद्य महद् ईरिणम् आसदत् ॥ (२।२)

तच्चाप्यतीत्य नृपतिर् उत्तमाश्रमसंयुतम् । (३।१)

मनःप्रह्लादजननं दृष्टिकान्तम् अतीव च । (३।२)

शीतमारुतसंयुक्तं जगामान्यन् महद् वनम् ॥ (३।३)

पुष्पितैः पादपैः कीर्णम् अतीव सुखशाद्वलम् । (४।१)

विपुलं मधुरारावैर् नादितं विहगैस्तथा । (४।२)

पुंस्कोकिलनिनादैश्च झिल्लीकगणनादितम् ॥ (४।३)

प्रवृद्धविटपैर् वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् । (५।१)

षट्पदाघूर्णितलतं लक्ष्म्या परमया युतम् ॥ (५।२)

नापुष्पः पादपः कश्चिन् नाफलो नापि कण्टकी । (६।१)

षट्पदैर् वाप्यनाकीर्णस्तस्मिन् वै कानने ऽभवत् ॥ (६।२)

विहगैर् नादितं पुष्पैर् अलंकृतम् अतीव च । (७।१)

सर्वर्तुकुसुमैर् वृक्षैर् अतीव सुखशाद्वलम् । (७।२)

मनोरमं महेष्वासो विवेश वनम् उत्तमम् ॥ (७।३)

मारुतागलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशालिनः । (८।१)

पुष्पवृष्टिं विचित्रां स्म व्यसृजंस्ते पुनः पुनः ॥ (८।२)

दिवस्पृशो ऽथ संघुष्टाः पक्षिभिर् मधुरस्वरैः । (९।१)

विरेजुः पादपास्तत्र विचित्रकुसुमाम्बराः ॥ (९।२)

तेषां तत्र प्रवालेषु पुष्पभारावनामिषु । (१०।१)

रुवन्ति रावं विहगाः षट्पदैः सहिता मृदु ॥ (१०।२)

तत्र प्रदेशांश्च बहून् कुसुमोत्करमण्डितान् । (११।१)

लतागृहपरिक्षिप्तान् मनसः प्रीतिवर्धनान् । (११।२)

संपश्यन् स महातेजा बभूव मुदितस्तदा ॥ (११।३)

परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसुमाचितैः । (१२।१)

अशोभत वनं तत् तैर् महेन्द्रध्वजसंनिभैः । (१२।२)

सिद्धचारणसंघैश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः । (१२।३)

सेवितं वनम् अत्यर्थं मत्तवारणकिंनरैः ॥ (१२।४)

सुखशीतः सुगन्धी च पुष्परेणुवहो ऽनिलः । (१३।१)

परिक्रामन् वने वृक्षान् उपैतीव रिरंसया ॥ (१३।२)

एवंगुणसमायुक्तं ददर्श स वनं नृपः । (१४।१)

नदीकच्छोद्भवं कान्तम् उच्छ्रितध्वजसंनिभम् ॥ (१४।२)

प्रेक्षमाणो वनं तत् तु सुप्रहृष्टविहंगमम् । (१५।१)

आश्रमप्रवरं रम्यं ददर्श च मनोरमम् ॥ (१५।२)

नानावृक्षसमाकीर्णं सम्प्रज्वलितपावकम् । (१६।१)

तं तदाप्रतिमं श्रीमान् आश्रमं प्रत्यपूजयत् । (१६।२)

यतिभिर् वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणान्वितम् ॥ (१६।३)

अग्न्यागारैश्च बहुभिः पुष्पसंस्तरसंस्तृतम् । (१७।१)

महाकच्छैर् बृहद्भिश्च विभ्राजितम् अतीव च ॥ (१७।२)

मालिनीम् अभितो राजन् नदीं पुण्यां सुखोदकाम् । (१८।१)

नैकपक्षिगणाकीर्णां तपोवनमनोरमाम् । (१८।२)

तत्र व्यालमृगान् सौम्यान् पश्यन् प्रीतिम् अवाप सः ॥ (१८।३)

तं चाप्यतिरथः श्रीमान् आश्रमं प्रत्यपद्यत । (१९।१)

देवलोकप्रतीकाशं सर्वतः सुमनोहरम् ॥ (१९।२)

नदीम् आश्रमसंश्लिष्टां पुण्यतोयां ददर्श सः । (२०।१)

सर्वप्राणभृतां तत्र जननीम् इव विष्ठिताम् ॥ (२०।२)

सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीम् । (२१।१)

सकिंनरगणावासां वानरर्क्षनिषेविताम् ॥ (२१।२)

पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां पुलिनैर् उपशोभिताम् । (२२।१)

मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम् । (२२।२)

तस्यास्तीरे भगवतः काश्यपस्य महात्मनः । (२२।३)

आश्रमप्रवरं पुण्यं महर्षिगणसेवितम् ॥ (२२।४)

नदीम् आश्रमसम्बद्धां दृष्ट्वाश्रमपदं तथा । (२३।१)

चकाराभिप्रवेशाय मतिं स नृपतिस्तदा ॥ (२३।२)

अलंकृतं द्वीपवत्या मालिन्या रम्यतीरया । (२४।१)

नरनारायणस्थानं गङ्गयेवोपशोभितम् । (२४।२)

मत्तबर्हिणसंघुष्टं प्रविवेश महद् वनम् ॥ (२४।३)

तत् स चैत्ररथप्रख्यं समुपेत्य नरेश्वरः । (२५।१)

अतीव गुणसम्पन्नम् अनिर्देश्यं च वर्चसा । (२५।२)

महर्षिं काश्यपं द्रष्टुम् अथ कण्वं तपोधनम् ॥ (२५।३)

रथिनीम् अश्वसंबाधां पदातिगणसंकुलाम् । (२६।१)

अवस्थाप्य वनद्वारि सेनाम् इदम् उवाच सः ॥ (२६।२)

मुनिं विरजसं द्रष्टुं गमिष्यामि तपोधनम् । (२७।१)

काश्यपं स्थीयताम् अत्र यावदागमनं मम ॥ (२७।२)

तद् वनं नन्दनप्रख्यम् आसाद्य मनुजेश्वरः । (२८।१)

क्षुत्पिपासे जहौ राजा हर्षं चावाप पुष्कलम् ॥ (२८।२)

सामात्यो राजलिङ्गानि सो ऽपनीय नराधिपः । (२९।१)

पुरोहितसहायश्च जगामाश्रमम् उत्तमम् । (२९।२)

दिदृक्षुस्तत्र तम् ऋषिं तपोराशिम् अथाव्ययम् ॥ (२९।३)

ब्रह्मलोकप्रतीकाशम् आश्रमं सो ऽभिवीक्ष्य च । (३०।१)

षट्पदोद्गीतसंघुष्टं नानाद्विजगणायुतम् । (३०।२)

तथैव सामगीतैश्च सामविद्भिर् उदाहृतैः । (३०।३)

ताभिर् ऋक्सामगीताभिर् अथर्वशिरसान्वितम् । (३०।४)

अमिताभिर् उक्ताभि सुश्रुवे स नृपस्तदा । (३०।५)

विस्मयोत्फुल्लनयनो राजा तत्र बभूव ह ॥ (३०।६)

ऋचो बह्वृचमुख्यैश्च प्रेर्यमाणाः पदक्रमैः । (३१।१)

क्रत्वर्थांश्च प्रकाशद्भिर् यजुर्भिर् निर्मलस्वरैः । (३१।२)

जटावर्णविभागज्ञैर् उच्यमानान्यनेकशः । (३१।३)

शुश्राव मनुजव्याघ्रो विततेष्विह कर्मसु ॥ (३१।४)

यज्ञविद्याङ्गविद्भिश्च क्रमद्भिश्च क्रमान् अपि । (३२।१)

मधुरैः सामगीतैश्च ऋषिभिर् नियतव्रतैः । (३२।२)

भारुण्डसामगीताभिर् अथर्वशिरसोद्गतैः । (३२।३)

अमितात्मभिः सुनियतैः शुशुभे स तदाश्रमः ॥ (३२।४)

अथर्ववेदप्रवराः पूगयाज्ञिक संमताः । (३३।१)

संहिताम् ईरयन्ति स्म पदक्रमयुतां तु ते ॥ (३३।२)

शब्दसंस्कारसंयुक्तं ब्रुवद्भिश्चापरैर् द्विजैः । (३४।१)

नादितः स बभौ श्रीमान् ब्रह्मलोक इवाश्रमः ॥ (३४।२)

यज्ञसंस्कारविद्भिश्च क्रमशिक्षा विशारदैः । (३५।१)

न्यायतत्त्वार्थविज्ञानसम्पन्नैर् वेदपारगैः ॥ (३५।२)

नानावाक्यसमाहारसमवायविशारदैः । (३६।१)

विशेषकार्यविद्भिश्च मोक्षधर्मपरायणैः ॥ (३६।२)

स्थापनाक्षेपसिद्धान्तपरमार्थज्ञतां गतैः । (३७।१)

शब्दच्छन्दोनिरुक्तज्ञैः कालज्ञानविशारदैः । (३७।२)

द्रव्यकर्मगुणज्ञैश्च कार्यकारणवेदिभिः । (३७।३)

जल्पवादवितण्डज्ञैर् व्यासग्रन्थसमाश्रितैः । (३७।४)

नानाशास्त्रेषु मुख्यैश्च शुश्राव स्वनम् ईरितम् । (३७।५)

लोकायतिकमुख्यैश्च समन्ताद् अनुनादितम् ॥ (३७।६)

तत्र तत्र च विप्रेन्द्रान् नियतान् संशितव्रतान् । (३८।१)

जपहोमपरान् सिद्धान् ददर्श परवीरहा ॥ (३८।२)

आसनानि विचित्राणि पुष्पवन्ति महीपतिः । (३९।१)

प्रयत्नोपहितानि स्म दृष्ट्वा विस्मयम् आगमत् ॥ (३९।२)

देवतायतनानां च पूजां प्रेक्ष्य कृतां द्विजैः । (४०।१)

ब्रह्मलोकस्थम् आत्मानं मेने स नृपसत्तमः ॥ (४०।२)

स काश्यपतपोगुप्तम् आश्रमप्रवरं शुभम् । (४१।१)

नातृप्यत् प्रेक्षमाणो वै तपोधनगणैर् युतम् ॥ (४१।२)

स काश्यपस्यायतनं महाव्रतैर् वृतं समन्ताद् ऋषिभिस्तपोधनैः । (४२।१)

विवेश सामात्यपुरोहितो ऽरिहा विविक्तम् अत्यर्थमनोहरं शिवम् ॥ (४२।२)