संजय उवाच । (१।१)

तम् उत्तीर्णं रथानीकात् तमसो भास्करं यथा । (१।२)

दिधारयिषुर् आचार्यः शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (१।३)

पिबन्न् इव शरौघांस्तान् द्रोणचापवरातिगान् । (२।१)

सो ऽभ्यवर्तत सोदर्यान्मायया मोहयन् बलम् ॥ (२।२)

तं मृधे वेगम् आस्थाय परं परमधन्विनः । (३।१)

चोदितास्तव पुत्रैश्च सर्वतः पर्यवारयन् ॥ (३।२)

स तथा संवृतो भीमः प्रहसन्न् इव भारत । (४।१)

उदयच्छद् गदां तेभ्यो घोरां तां सिंहवन्नदन् । (४।२)

अवासृजच्च वेगेन तेषु तान् प्रमथद् बली ॥ (४।३)

सेन्द्राशनिर् इवेन्द्रेण प्रविद्धा संहतात्मना । (५।१)

घोषेण महता राजन् पूरयित्वेव मेदिनीम् । (५।२)

ज्वलन्ती तेजसा भीमा त्रासयामास ते सुतान् ॥ (५।३)

तां पतन्तीं महावेगां दृष्ट्वा तेजोऽभिसंवृताम् । (६।१)

प्राद्रवंस्तावकाः सर्वे नदन्तो भैरवान् रवान् ॥ (६।२)

तं च शब्दम् असंसह्यं तस्याः संलक्ष्य मारिष । (७।१)

प्रापतन्मनुजास्तत्र रथेभ्यो रथिनस्तदा ॥ (७।२)

स तान् विद्राव्य कौन्तेयः संख्ये ऽमित्रान् दुरासदः । (८।१)

सुपर्ण इव वेगेन पक्षिराड् अत्यगाच्चमूम् ॥ (८।२)

तथा तं विप्रकुर्वाणं रथयूथपयूथपम् । (९।१)

भारद्वाजो महाराज भीमसेनं समभ्ययात् ॥ (९।२)

द्रोणस्तु समरे भीमं वारयित्वा शरोर्मिभिः । (१०।१)

अकरोत् सहसा नादं पाण्डूनां भयम् आदधत् ॥ (१०।२)

तद् युद्धम् आसीत् सुमहद् घोरं देवासुरोपमम् । (११।१)

द्रोणस्य च महाराज भीमस्य च महात्मनः ॥ (११।२)

यदा तु विशिखैस्तीक्ष्णैर् द्रोणचापविनिःसृतैः । (१२।१)

वध्यन्ते समरे वीराः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (१२।२)

ततो रथाद् अवप्लुत्य वेगम् आस्थाय पाण्डवः । (१३।१)

निमील्य नयने राजन् पदातिर् द्रोणम् अभ्ययात् ॥ (१३।२)

यथा हि गोवृषो वर्षं प्रतिगृह्णाति लीलया । (१४।१)

तथा भीमो नरव्याघ्रः शरवर्षं समग्रहीत् ॥ (१४।२)

स वध्यमानः समरे रथं द्रोणस्य मारिष । (१५।१)

ईषायां पाणिना गृह्य प्रचिक्षेप महाबलः ॥ (१५।२)

द्रोणस्तु सत्वरो राजन् क्षिप्तो भीमेन संयुगे । (१६।१)

रथम् अन्यं समास्थाय व्यूहद्वारम् उपाययौ ॥ (१६।२)

तस्मिन् क्षणे तस्य यन्ता तूर्णम् अश्वान् अचोदयत् । (१७।१)

भीमसेनस्य कौरव्य तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१७।२)

ततः स्वरथम् आस्थाय भीमसेनो महाबलः । (१८।१)

अभ्यवर्तत वेगेन तव पुत्रस्य वाहिनीम् ॥ (१८।२)

स मृद्नन् क्षत्रियान् आजौ वातो वृक्षान् इवोद्धतः । (१९।१)

अगच्छद् दारयन् सेनां सिन्धुवेगो नगान् इव ॥ (१९।२)

भोजानीकं समासाद्य हार्दिक्येनाभिरक्षितम् । (२०।१)

प्रमथ्य बहुधा राजन् भीमसेनः समभ्ययात् ॥ (२०।२)

संत्रासयन्न् अनीकानि तलशब्देन मारिष । (२१।१)

अजयत् सर्वसैन्यानि शार्दूल इव गोवृषान् ॥ (२१।२)

भोजानीकम् अतिक्रम्य काम्बोजानां च वाहिनीम् । (२२।१)

तथा म्लेच्छगणांश्चान्यान् बहून् युद्धविशारदान् ॥ (२२।२)

सात्यकिं चापि सम्प्रेक्ष्य युध्यमानं नरर्षभम् । (२३।१)

रथेन यत्तः कौन्तेयो वेगेन प्रययौ तदा ॥ (२३।२)

भीमसेनो महाराज द्रष्टुकामो धनंजयम् । (२४।१)

अतीत्य समरे योधांस्तावकान् पाण्डुनन्दनः ॥ (२४।२)

सो ऽपश्यद् अर्जुनं तत्र युध्यमानं नरर्षभम् । (२५।१)

सैन्धवस्य वधार्थं हि पराक्रान्तं पराक्रमी ॥ (२५।२)

अर्जुनं तत्र दृष्ट्वाथ चुक्रोश महतो रवान् । (२६।१)

तं तु तस्य महानादं पार्थः शुश्राव नर्दतः ॥ (२६।२)

ततः पार्थो महानादं मुञ्चन् वै माधवश्च ह । (२७।१)

अभ्ययातां महाराज नर्दन्तौ गोवृषाविव ॥ (२७।२)

वासुदेवार्जुनौ श्रुत्वा निनादं तस्य शुष्मिणः । (२८।१)

पुनः पुनः प्रणदतां दिदृक्षन्तौ वृकोदरम् ॥ (२८।२)

भीमसेनरवं श्रुत्वा फल्गुनस्य च धन्विनः । (२९।१)

अप्रीयत महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (२९।२)

विशोकश्चाभवद् राजा श्रुत्वा तं निनदं महत् । (३०।१)

धनंजयस्य च रणे जयम् आशास्तवान् विभुः ॥ (३०।२)

तथा तु नर्दमाने वै भीमसेने रणोत्कटे । (३१।१)

स्मितं कृत्वा महाबाहुर् धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३१।२)

हृद्गतं मनसा प्राह ध्यात्वा धर्मभृतां वरः । (३२।१)

दत्ता भीम त्वया संवित् कृतं गुरुवचस्तथा ॥ (३२।२)

न हि तेषां जयो युद्धे येषां द्वेष्टासि पाण्डव । (३३।१)

दिष्ट्या जीवति संग्रामे सव्यसाची धनंजयः ॥ (३३।२)

दिष्ट्या च कुशली वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः । (३४।१)

दिष्ट्या शृणोमि गर्जन्तौ वासुदेवधनंजयौ ॥ (३४।२)

येन शक्रं रणे जित्वा तर्पितो हव्यवाहनः । (३५।१)

स हन्ता द्विषतां संख्ये दिष्ट्या जीवति फल्गुनः ॥ (३५।२)

यस्य बाहुबलं सर्वे वयम् आश्रित्य जीविताः । (३६।१)

स हन्ता रिपुसैन्यानां दिष्ट्या जीवति फल्गुनः ॥ (३६।२)

निवातकवचा येन देवैर् अपि सुदुर्जयाः । (३७।१)

निर्जिता रथिनैकेन दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ (३७।२)

कौरवान् सहितान् सर्वान् गोग्रहार्थे समागतान् । (३८।१)

यो ऽजयन्मत्स्यनगरे दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ (३८।२)

कालकेयसहस्राणि चतुर्दश महारणे । (३९।१)

यो ऽवधीद् भुजवीर्येण दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ (३९।२)

गन्धर्वराजं बलिनं दुर्योधनकृतेन वै । (४०।१)

जितवान् यो ऽस्त्रवीर्येण दिष्ट्या पार्थः स जीवति ॥ (४०।२)

किरीटमाली बलवाञ् श्वेताश्वः कृष्णसारथिः । (४१।१)

मम प्रियश्च सततं दिष्ट्या जीवति फल्गुनः ॥ (४१।२)

पुत्रशोकाभिसंतप्तश्चिकीर्षुः कर्म दुष्करम् । (४२।१)

जयद्रथवधान्वेषी प्रतिज्ञां कृतवान् हि यः । (४२।२)

कच्चित् स सैन्धवं संख्ये हनिष्यति धनंजयः ॥ (४२।३)

कच्चित् तीर्णप्रतिज्ञं हि वासुदेवेन रक्षितम् । (४३।१)

अनस्तमित आदित्ये समेष्याम्यहम् अर्जुनम् ॥ (४३।२)

कच्चित् सैन्धवको राजा दुर्योधनहिते रतः । (४४।१)

नन्दयिष्यत्यमित्राणि फल्गुनेन निपातितः ॥ (४४।२)

कच्चिद् दुर्योधनो राजा फल्गुनेन निपातितम् । (४५।१)

दृष्ट्वा सैन्धवकं संख्ये शमम् अस्मासु धास्यति ॥ (४५।२)

दृष्ट्वा विनिहतान् भ्रातॄन् भीमसेनेन संयुगे । (४६।१)

कच्चिद् दुर्योधनो मन्दः शमम् अस्मासु धास्यति ॥ (४६।२)

दृष्ट्वा चान्यान् बहून् योधान् पातितान् धरणीतले । (४७।१)

कच्चिद् दुर्योधनो मन्दः पश्चात्तापं करिष्यति ॥ (४७।२)

कच्चिद् भीष्मेण नो वैरम् एकेनैव प्रशाम्यति । (४८।१)

शेषस्य रक्षणार्थं च संधास्यति सुयोधनः ॥ (४८।२)

एवं बहुविधं तस्य चिन्तयानस्य पार्थिव । (४९।१)

कृपयाभिपरीतस्य घोरं युद्धम् अवर्तत ॥ (४९।२)