संजय उवाच । (१।१)

ततः स कदनं चक्रे रिपूणां द्रोणनन्दनः । (१।२)

युगान्ते सर्वभूतानां कालसृष्ट इवान्तकः ॥ (१।३)

ध्वजद्रुमं शस्त्रशृङ्गं हतनागमहाशिलम् । (२।१)

अश्वकिंपुरुषाकीर्णं शरासनलतावृतम् ॥ (२।२)

शूलक्रव्यादसंघुष्टं भूतयक्षगणाकुलम् । (३।१)

निहत्य शात्रवान् भल्लैः सो ऽचिनोद् देहपर्वतम् ॥ (३।२)

ततो वेगेन महता विनद्य स नरर्षभः । (४।१)

प्रतिज्ञां श्रावयामास पुनर् एव तवात्मजम् ॥ (४।२)

यस्माद् युध्यन्तम् आचार्यं धर्मकञ्चुकम् आस्थितः । (५।१)

मुञ्च शस्त्रम् इति प्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (५।२)

तस्मात् संपश्यतस्तस्य द्रावयिष्यामि वाहिनीम् । (६।१)

विद्राव्य सत्यं हन्तास्मि पापं पाञ्चाल्यम् एव तु ॥ (६।२)

सर्वान् एतान् हनिष्यामि यदि योत्स्यन्ति मां रणे । (७।१)

सत्यं ते प्रतिजानामि परावर्तय वाहिनीम् ॥ (७।२)

तच्छ्रुत्वा तव पुत्रस्तु वाहिनीं पर्यवर्तयत् । (८।१)

सिंहनादेन महता व्यपोह्य सुमहद् भयम् ॥ (८।२)

ततः समागमो राजन् कुरुपाण्डवसेनयोः । (९।१)

पुनर् एवाभवत् तीव्रः पूर्णसागरयोर् इव ॥ (९।२)

संरब्धा हि स्थिरीभूता द्रोणपुत्रेण कौरवाः । (१०।१)

उदग्राः पाण्डुपाञ्चाला द्रोणस्य निधनेन च ॥ (१०।२)

तेषां परमहृष्टानां जयम् आत्मनि पश्यताम् । (११।१)

संरब्धानां महावेगः प्रादुरासीद् रणाजिरे ॥ (११।२)

यथा शिलोच्चये शैलः सागरे सागरो यथा । (१२।१)

प्रतिहन्येत राजेन्द्र तथासन् कुरुपाण्डवाः ॥ (१२।२)

ततः शङ्खसहस्राणि भेरीणाम् अयुतानि च । (१३।१)

अवादयन्त संहृष्टाः कुरुपाण्डवसैनिकाः ॥ (१३।२)

ततो निर्मथ्यमानस्य सागरस्येव निस्वनः । (१४।१)

अभवत् तस्य सैन्यस्य सुमहान् अद्भुतोपमः ॥ (१४।२)

प्रादुश्चक्रे ततो द्रौणिर् अस्त्रं नारायणं तदा । (१५।१)

अभिसंधाय पाण्डूनां पाञ्चालानां च वाहिनीम् ॥ (१५।२)

प्रादुरासंस्ततो बाणा दीप्ताग्राः खे सहस्रशः । (१६।१)

पाण्डवान् भक्षयिष्यन्तो दीप्तास्या इव पन्नगाः ॥ (१६।२)

ते दिशः खं च सैन्यं च समावृण्वन्महाहवे । (१७।१)

मुहूर्ताद् भास्करस्येव राजंल् लोकं गभस्तयः ॥ (१७।२)

तथापरे द्योतमाना ज्योतींषीवाम्बरे ऽमले । (१८।१)

प्रादुरासन्महीपाल कार्ष्णायसमया गुडाः ॥ (१८।२)

चतुर्दिशं विचित्राश्च शतघ्न्यो ऽथ हुताशदाः । (१९।१)

चक्राणि च क्षुरान्तानि मण्डलानीव भास्वतः ॥ (१९।२)

शस्त्राकृतिभिर् आकीर्णम् अतीव भरतर्षभ । (२०।१)

दृष्ट्वान्तरिक्षम् आविग्नाः पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः ॥ (२०।२)

यथा यथा ह्ययुध्यन्त पाण्डवानां महारथाः । (२१।१)

तथा तथा तद् अस्त्रं वै व्यवर्धत जनाधिप ॥ (२१।२)

वध्यमानास्तथास्त्रेण तेन नारायणेन वै । (२२।१)

दह्यमानानलेनेव सर्वतो ऽभ्यर्दिता रणे ॥ (२२।२)

यथा हि शिशिरापाये दहेत् कक्षं हुताशनः । (२३।१)

तथा तद् अस्त्रं पाण्डूनां ददाह ध्वजिनीं प्रभो ॥ (२३।२)

आपूर्यमाणेनास्त्रेण सैन्ये क्षीयति चाभिभो । (२४।१)

जगाम परमं त्रासं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (२४।२)

द्रवमाणं तु तत् सैन्यं दृष्ट्वा विगतचेतनम् । (२५।१)

मध्यस्थतां च पार्थस्य धर्मपुत्रो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (२५।२)

धृष्टद्युम्न पलायस्व सह पाञ्चालसेनया । (२६।१)

सात्यके त्वं च गच्छस्व वृष्ण्यन्धकवृतो गृहान् ॥ (२६।२)

वासुदेवो ऽपि धर्मात्मा करिष्यत्यात्मनः क्षमम् । (२७।१)

उपदेष्टुं समर्थो ऽयं लोकस्य किमुतात्मनः ॥ (२७।२)

संग्रामस्तु न कर्तव्यः सर्वसैन्यान् ब्रवीमि वः । (२८।१)

अहं हि सह सोदर्यैः प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम् ॥ (२८।२)

भीष्मद्रोणार्णवं तीर्त्वा संग्रामं भीरुदुस्तरम् । (२९।१)

अवसत्स्याम्यसलिले सगणो द्रौणिगोष्पदे ॥ (२९।२)

कामः संपद्यताम् अस्य बीभत्सोर् आशु मां प्रति । (३०।१)

कल्याणवृत्त आचार्यो मया युधि निपातितः ॥ (३०।२)

येन बालः स सौभद्रो युद्धानाम् अविशारदः । (३१।१)

समर्थैर् बहुभिः क्रूरैर् घातितो नाभिपालितः ॥ (३१।२)

येनाविब्रुवता प्रश्नं तथा कृष्णा सभां गता । (३२।१)

उपेक्षिता सपुत्रेण दासभावं नियच्छती ॥ (३२।२)

जिघांसुर् धार्तराष्ट्रश्च श्रान्तेष्वश्वेषु फल्गुनम् । (३३।१)

कवचेन तथा युक्तो रक्षार्थं सैन्धवस्य च ॥ (३३।२)

येन ब्रह्मास्त्रविदुषा पाञ्चालाः सत्यजिन्मुखाः । (३४।१)

कुर्वाणा मज्जये यत्नं समूला विनिपातिताः ॥ (३४।२)

येन प्रव्राज्यमानाश्च राज्याद् वयम् अधर्मतः । (३५।१)

निवार्यमाणेनास्माभिर् अनुगन्तुं तद् एषिताः ॥ (३५।२)

यो ऽसावत्यन्तम् अस्मासु कुर्वाणः सौहृदं परम् । (३६।१)

हतस्तदर्थे मरणं गमिष्यामि सबान्धवः ॥ (३६।२)

एवं ब्रुवति कौन्तेये दाशार्हस्त्वरितस्ततः । (३७।१)

निवार्य सैन्यं बाहुभ्याम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३७।२)

शीघ्रं न्यस्यत शस्त्राणि वाहेभ्यश्चावरोहत । (३८।१)

एष योगो ऽत्र विहितः प्रतिघातो महात्मना ॥ (३८।२)

द्विपाश्वस्यन्दनेभ्यश्च क्षितिं सर्वे ऽवरोहत । (३९।१)

एवम् एतन्न वो हन्याद् अस्त्रं भूमौ निरायुधान् ॥ (३९।२)

यथा यथा हि युध्यन्ते योधा ह्यस्त्रबलं प्रति । (४०।१)

तथा तथा भवन्त्येते कौरवा बलवत्तराः ॥ (४०।२)

निक्षेप्स्यन्ति च शस्त्राणि वाहनेभ्यो ऽवरुह्य ये । (४१।१)

तान्नैतद् अस्त्रं संग्रामे निहनिष्यति मानवान् ॥ (४१।२)

ये त्वेतत् प्रतियोत्स्यन्ति मनसापीह केचन । (४२।१)

निहनिष्यति तान् सर्वान् रसातलगतान् अपि ॥ (४२।२)

ते वचस्तस्य तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य भारत । (४३।१)

ईषुः सर्वे ऽस्त्रम् उत्स्रष्टुं मनोभिः करणेन च ॥ (४३।२)

तत उत्स्रष्टुकामांस्तान् अस्त्राण्यालक्ष्य पाण्डवः । (४४।१)

भीमसेनो ऽब्रवीद् राजन्न् इदं संहर्षयन् वचः ॥ (४४।२)

न कथंचन शस्त्राणि मोक्तव्यानीह केनचित् । (४५।१)

अहम् आवारयिष्यामि द्रोणपुत्रास्त्रम् आशुगैः ॥ (४५।२)

अथ वाप्यनया गुर्व्या हेमविग्रहया रणे । (४६।१)

कालवद् विचरिष्यामि द्रौणेर् अस्त्रं विशातयन् ॥ (४६।२)

न हि मे विक्रमे तुल्यः कश्चिद् अस्ति पुमान् इह । (४७।१)

यथैव सवितुस्तुल्यं ज्योतिर् अन्यन्न विद्यते ॥ (४७।२)

पश्यध्वं मे दृढौ बाहू नागराजकरोपमा । (४८।१)

समर्थौ पर्वतस्यापि शैशिरस्य निपातने ॥ (४८।२)

नागायुतसमप्राणो ह्यहम् एको नरेष्विह । (४९।१)

शक्रो यथा प्रतिद्वंद्वो दिवि देवेषु विश्रुतः ॥ (४९।२)

अद्य पश्यत मे वीर्यं बाह्वोः पीनांसयोर् युधि । (५०।१)

ज्वलमानस्य दीप्तस्य द्रौणेर् अस्त्रस्य वारणे ॥ (५०।२)

यदि नारायणास्त्रस्य प्रतियोद्धा न विद्यते । (५१।१)

अद्यैनं प्रतियोत्स्यामि पश्यत्सु कुरुपाण्डुषु ॥ (५१।२)

एवम् उक्त्वा ततो भीमो द्रोणपुत्रम् अरिंदमः । (५२।१)

अभ्ययान्मेघघोषेण रथेनादित्यवर्चसा ॥ (५२।२)

स एनम् इषुजालेन लघुत्वाच्छीघ्रविक्रमः । (५३।१)

निमेषमात्रेणासाद्य कुन्तीपुत्रो ऽभ्यवाकिरत् ॥ (५३।२)

ततो द्रौणिः प्रहस्यैनम् उदासम् अभिभाष्य च । (५४।१)

अवाकिरत् प्रदीप्ताग्रैः शरैस्तैर् अभिमन्त्रितैः ॥ (५४।२)

पन्नगैर् इव दीप्तास्यैर् वमद्भिर् अनलं रणे । (५५।१)

अवकीर्णो ऽभवत् पार्थः स्फुलिङ्गैर् इव काञ्चनैः ॥ (५५।२)

तस्य रूपम् अभूद् राजन् भीमसेनस्य संयुगे । (५६।१)

खद्योतैर् आवृतस्येव पर्वतस्य दिनक्षये ॥ (५६।२)

तद् अस्त्रं द्रोणपुत्रस्य तस्मिन् प्रतिसमस्यति । (५७।१)

अवर्धत महाराज यथाग्निर् अनिलोद्धतः ॥ (५७।२)

विवर्धमानम् आलक्ष्य तद् अस्त्रं भीमविक्रमम् । (५८।१)

पाण्डुसैन्यम् ऋते भीमं सुमहद् भयम् आविशत् ॥ (५८।२)

ततः शस्त्राणि ते सर्वे समुत्सृज्य महीतले । (५९।१)

अवारोहन् रथेभ्यश्च हस्त्यश्वेभ्यश्च सर्वशः ॥ (५९।२)

तेषु निक्षिप्तशस्त्रेषु वाहनेभ्यश्च्युतेषु च । (६०।१)

तद् अस्त्रवीर्यं विपुलं भीममूर्धन्यथापतत् ॥ (६०।२)

हाहाकृतानि भूतानि पाण्डवाश्च विशेषतः । (६१।१)

भीमसेनम् अपश्यन्त तेजसा संवृतं तदा ॥ (६१।२)