संजय उवाच । (१।१)

परिणाम्य निशां तां तु सुखसुप्ता जनेश्वराः । (१।२)

कुरवः पाण्डवाश्चैव पुनर् युद्धाय निर्ययुः ॥ (१।३)

ततः शब्दो महान् आसीत् सेनयोर् उभयोर् अपि । (२।१)

निर्गच्छमानयोः संख्ये सागरप्रतिमो महान् ॥ (२।२)

ततो दुर्योधनो राजा चित्रसेनो विविंशतिः । (३।१)

भीष्मश्च रथिनां श्रेष्ठो भारद्वाजश्च वै द्विजः ॥ (३।२)

एकीभूताः सुसंयत्ताः कौरवाणां महाचमूः । (४।१)

व्यूहाय विदधू राजन् पाण्डवान् प्रति दंशिताः ॥ (४।२)

भीष्मः कृत्वा महाव्यूहं पिता तव विशां पते । (५।१)

सागरप्रतिमं घोरं वाहनोर्मितरङ्गिणम् ॥ (५।२)

अग्रतः सर्वसैन्यानां भीष्मः शांतनवो ययौ । (६।१)

मालवैर् दाक्षिणात्यैश्च आवन्त्यैश्च समन्वितः ॥ (६।२)

ततो ऽनन्तरम् एवासीद् भारद्वाजः प्रतापवान् । (७।१)

पुलिन्दैः पारदैश्चैव तथा क्षुद्रकमालवैः ॥ (७।२)

द्रोणाद् अनन्तरं यत्तो भगदत्तः प्रतापवान् । (८।१)

मागधैश्च कलिङ्गैश्च पिशाचैश्च विशां पते ॥ (८।२)

प्राग्ज्योतिषाद् अनु नृपः कौसल्यो ऽथ बृहद्बलः । (९।१)

मेकलैस्त्रैपुरैश्चैव चिच्छिलैश्च समन्वितः ॥ (९।२)

बृहद्बलात् ततः शूरस्त्रिगर्तः प्रस्थलाधिपः । (१०।१)

काम्बोजैर् बहुभिः सार्धं यवनैश्च सहस्रशः ॥ (१०।२)

द्रौणिस्तु रभसः शूरस्त्रिगर्ताद् अनु भारत । (११।१)

प्रययौ सिंहनादेन नादयानो धरातलम् ॥ (११।२)

तथा सर्वेण सैन्येन राजा दुर्योधनस्तदा । (१२।१)

द्रौणेर् अनन्तरं प्रायात् सोदर्यैः परिवारितः ॥ (१२।२)

दुर्योधनाद् अनु कृपस्ततः शारद्वतो ययौ । (१३।१)

एवम् एष महाव्यूहः प्रययौ सागरोपमः ॥ (१३।२)

रेजुस्तत्र पताकाश्च श्वेतच्छत्राणि चाभिभो । (१४।१)

अङ्गदान्यथ चित्राणि महार्हाणि धनूंषि च ॥ (१४।२)

तं तु दृष्ट्वा महाव्यूहं तावकानां महारथः । (१५।१)

युधिष्ठिरो ऽब्रवीत् तूर्णं पार्षतं पृतनापतिम् ॥ (१५।२)

पश्य व्यूहं महेष्वास निर्मितं सागरोपमम् । (१६।१)

प्रतिव्यूहं त्वम् अपि हि कुरु पार्षत माचिरम् ॥ (१६।२)

ततः स पार्षतः शूरो व्यूहं चक्रे सुदारुणम् । (१७।१)

शृङ्गाटकं महाराज परव्यूहविनाशनम् ॥ (१७।२)

शृङ्गेभ्यो भीमसेनश्च सात्यकिश्च महारथः । (१८।१)

रथैर् अनेकसाहस्रैस्तथा हयपदातिभिः ॥ (१८।२)

नाभ्याम् अभून्नरश्रेष्ठः श्वेताश्वो वानरध्वजः । (१९।१)

मध्ये युधिष्ठिरो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ (१९।२)

अथेतरे महेष्वासाः सहसैन्या नराधिपाः । (२०।१)

व्यूहं तं पूरयामासुर् व्यूहशास्त्रविशारदाः ॥ (२०।२)

अभिमन्युस्ततः पश्चाद् विराटश्च महारथः । (२१।१)

द्रौपदेयाश्च संहृष्टा राक्षसश्च घटोत्कचः ॥ (२१।२)

एवम् एतं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः । (२२।१)

अतिष्ठन् समरे शूरा योद्धुकामा जयैषिणः ॥ (२२।२)

भेरीशब्दाश्च तुमुला विमिश्राः शङ्खनिस्वनैः । (२३।१)

क्ष्वेडितास्फोटितोत्क्रुष्टैः सुभीमाः सर्वतोदिशम् ॥ (२३।२)

ततः शूराः समासाद्य समरे ते परस्परम् । (२४।१)

नेत्रैर् अनिमिषै राजन्न् अवैक्षन्त प्रकोपिताः ॥ (२४।२)

मनोभिस्ते मनुष्येन्द्र पूर्वं योधाः परस्परम् । (२५।१)

युद्धाय समवर्तन्त समाहूयेतरेतरम् ॥ (२५।२)

ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् । (२६।१)

तावकानां परेषां च निघ्नताम् इतरेतरम् ॥ (२६।२)

नाराचा निशिताः संख्ये संपतन्ति स्म भारत । (२७।१)

व्यात्तानना भयकरा उरगा इव संघशः ॥ (२७।२)

निष्पेतुर् विमलाः शक्त्यस्तैलधौताः सुतेजनाः । (२८।१)

अम्बुदेभ्यो यथा राजन् भ्राजमानाः शतह्रदाः ॥ (२८।२)

गदाश्च विमलैः पट्टैः पिनद्धाः स्वर्णभूषिताः । (२९।१)

पतन्त्यस्तत्र दृश्यन्ते गिरिशृङ्गोपमाः शुभाः । (२९।२)

निस्त्रिंशाश्च व्यराजन्त विमलाम्बरसंनिभाः ॥ (२९।३)

आर्षभाणि च चर्माणि शतचन्द्राणि भारत । (३०।१)

अशोभन्त रणे राजन् पतमानानि सर्वशः ॥ (३०।२)

ते ऽन्योन्यं समरे सेने युध्यमाने नराधिप । (३१।१)

अशोभेतां यथा दैत्यदेवसेने समुद्यते । (३१।२)

अभ्यद्रवन्त समरे ते ऽन्योन्यं वै समन्ततः ॥ (३१।३)

रथास्तु रथिभिस्तूर्णं प्रेषिताः परमाहवे । (३२।१)

युगैर् युगानि संश्लिष्य युयुधुः पार्थिवर्षभाः ॥ (३२।२)

दन्तिनां युध्यमानानां संघर्षात् पावको ऽभवत् । (३३।१)

दन्तेषु भरतश्रेष्ठ सधूमः सर्वतोदिशम् ॥ (३३।२)

प्रासैर् अभिहताः केचिद् गजयोधाः समन्ततः । (३४।१)

पतमानाः स्म दृश्यन्ते गिरिशृङ्गान्नगा इव ॥ (३४।२)

पादाताश्चाप्यदृश्यन्त निघ्नन्तो हि परस्परम् । (३५।१)

चित्ररूपधराः शूरा नखरप्रासयोधिनः ॥ (३५।२)

अन्योन्यं ते समासाद्य कुरुपाण्डवसैनिकाः । (३६।१)

शस्त्रैर् नानाविधैर् घोरै रणे निन्युर् यमक्षयम् ॥ (३६।२)

ततः शांतनवो भीष्मो रथघोषेण नादयन् । (३७।१)

अभ्यागमद् रणे पाण्डून् धनुःशब्देन मोहयन् ॥ (३७।२)

पाण्डवानां रथाश्चापि नदन्तो भैरवस्वनम् । (३८।१)

अभ्यद्रवन्त संयत्ता धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥ (३८।२)

ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत । (३९।१)

नराश्वरथनागानां व्यतिषक्तं परस्परम् ॥ (३९।२)