महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 51

1379 of 1995 · 38 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

श्रुत्वा तु वचनं भीष्मो वासुदेवस्य धीमतः । (१।२)

śrutvā tu vacanaṃ bhīṣmo vāsudevasya dhīmataḥ |

1.3१.३

किंचिद् उन्नाम्य वदनं प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

kiṃcid unnāmya vadanaṃ prāñjalir vākyam abravīt ||

2.1२.१

नमस्ते भगवन् विष्णो लोकानां निधनोद्भव । (२।१)

namaste bhagavan viṣṇo lokānāṃ nidhanodbhava |

2.2२.२

त्वं हि कर्ता हृषीकेश संहर्ता चापराजितः ॥ (२।२)

tvaṃ hi kartā hṛṣīkeśa saṃhartā cāparājitaḥ ||

3.1३.१

विश्वकर्मन्नमस्ते ऽस्तु विश्वात्मन् विश्वसंभव । (३।१)

viśvakarmannamaste 'stu viśvātman viśvasaṃbhava |

3.2३.२

अपवर्गो ऽसि भूतानां पञ्चानां परतः स्थितः ॥ (३।२)

apavargo 'si bhūtānāṃ pañcānāṃ parataḥ sthitaḥ ||

4.1४.१

नमस्ते त्रिषु लोकेषु नमस्ते परतस्त्रिषु । (४।१)

namaste triṣu lokeṣu namaste paratastriṣu |

4.2४.२

योगेश्वर नमस्ते ऽस्तु त्वं हि सर्वपरायणम् ॥ (४।२)

yogeśvara namaste 'stu tvaṃ hi sarvaparāyaṇam ||

5.1५.१

मत्संश्रितं यद् आत्थ त्वं वचः पुरुषसत्तम । (५।१)

matsaṃśritaṃ yad āttha tvaṃ vacaḥ puruṣasattama |

5.2५.२

तेन पश्यामि ते दिव्यान् भावान् हि त्रिषु वर्त्मसु ॥ (५।२)

tena paśyāmi te divyān bhāvān hi triṣu vartmasu ||

6.1६.१

तच्च पश्यामि तत्त्वेन यत् ते रूपं सनातनम् । (६।१)

tacca paśyāmi tattvena yat te rūpaṃ sanātanam |

6.2६.२

सप्त मार्गा निरुद्धास्ते वायोर् अमिततेजसः ॥ (६।२)

sapta mārgā niruddhāste vāyor amitatejasaḥ ||

7.1७.१

दिवं ते शिरसा व्याप्तं पद्भ्यां देवी वसुंधरा । (७।१)

divaṃ te śirasā vyāptaṃ padbhyāṃ devī vasuṃdharā |

7.2७.२

दिशो भुजौ रविश्चक्षुर् वीर्ये शक्रः प्रतिष्ठितः ॥ (७।२)

diśo bhujau raviścakṣur vīrye śakraḥ pratiṣṭhitaḥ ||

8.1८.१

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससम् अच्युतम् । (८।१)

atasīpuṣpasaṃkāśaṃ pītavāsasam acyutam |

8.2८.२

वपुर् ह्यनुमिमीमस्ते मेघस्येव सविद्युतः ॥ (८।२)

vapur hyanumimīmaste meghasyeva savidyutaḥ ||

9.1९.१

त्वत्प्रपन्नाय भक्ताय गतिम् इष्टां जिगीषवे । (९।१)

tvatprapannāya bhaktāya gatim iṣṭāṃ jigīṣave |

9.2९.२

यच्छ्रेयः पुण्डरीकाक्ष तद् ध्यायस्व सुरोत्तम ॥ (९।२)

yacchreyaḥ puṇḍarīkākṣa tad dhyāyasva surottama ||

10.1१०.१

वासुदेव उवाच । (१०।१)

vāsudeva uvāca

10.2१०.२

यतः खलु परा भक्तिर् मयि ते पुरुषर्षभ । (१०।२)

yataḥ khalu parā bhaktir mayi te puruṣarṣabha |

10.3१०.३

ततो वपुर् मया दिव्यं तव राजन् प्रदर्शितम् ॥ (१०।३)

tato vapur mayā divyaṃ tava rājan pradarśitam ||

11.1११.१

न ह्यभक्ताय राजेन्द्र भक्तायानृजवे न च । (११।१)

na hyabhaktāya rājendra bhaktāyānṛjave na ca |

11.2११.२

दर्शयाम्यहम् आत्मानं न चादान्ताय भारत ॥ (११।२)

darśayāmyaham ātmānaṃ na cādāntāya bhārata ||

12.1१२.१

भवांस्तु मम भक्तश्च नित्यं चार्जवम् आस्थितः । (१२।१)

bhavāṃstu mama bhaktaśca nityaṃ cārjavam āsthitaḥ |

12.2१२.२

दमे तपसि सत्ये च दाने च निरतः शुचिः ॥ (१२।२)

dame tapasi satye ca dāne ca nirataḥ śuciḥ ||

13.1१३.१

अर्हस्त्वं भीष्म मां द्रष्टुं तपसा स्वेन पार्थिव । (१३।१)

arhastvaṃ bhīṣma māṃ draṣṭuṃ tapasā svena pārthiva |

13.2१३.२

तव ह्युपस्थिता लोका येभ्यो नावर्तते पुनः ॥ (१३।२)

tava hyupasthitā lokā yebhyo nāvartate punaḥ ||

14.1१४.१

पञ्चाशतं षट् च कुरुप्रवीर शेषं दिनानां तव जीवितस्य । (१४।१)

pañcāśataṃ ṣaṭ ca kurupravīra śeṣaṃ dinānāṃ tava jīvitasya |

14.2१४.२

ततः शुभैः कर्मफलोदयैस्त्वं समेष्यसे भीष्म विमुच्य देहम् ॥ (१४।२)

tataḥ śubhaiḥ karmaphalodayaistvaṃ sameṣyase bhīṣma vimucya deham ||

15.1१५.१

एते हि देवा वसवो विमानान्य् आस्थाय सर्वे ज्वलिताग्निकल्पाः । (१५।१)

ete hi devā vasavo vimānāny āsthāya sarve jvalitāgnikalpāḥ |

15.2१५.२

अन्तर्हितास्त्वां प्रतिपालयन्ति काष्ठां प्रपद्यन्तम् उदक् पतंगम् ॥ (१५।२)

antarhitāstvāṃ pratipālayanti kāṣṭhāṃ prapadyantam udak pataṃgam ||

16.1१६.१

व्यावृत्तमात्रे भगवत्युदीचीं सूर्ये दिशं कालवशात् प्रपन्ने । (१६।१)

vyāvṛttamātre bhagavatyudīcīṃ sūrye diśaṃ kālavaśāt prapanne |

16.2१६.२

गन्तासि लोकान् पुरुषप्रवीर नावर्तते यान् उपलभ्य विद्वान् ॥ (१६।२)

gantāsi lokān puruṣapravīra nāvartate yān upalabhya vidvān ||

17.1१७.१

अमुं च लोकं त्वयि भीष्म याते ज्ञानानि नङ्क्ष्यन्त्यखिलेन वीर । (१७।१)

amuṃ ca lokaṃ tvayi bhīṣma yāte jñānāni naṅkṣyantyakhilena vīra |

17.2१७.२

अतः स्म सर्वे त्वयि संनिकर्षं समागता धर्मविवेचनाय ॥ (१७।२)

ataḥ sma sarve tvayi saṃnikarṣaṃ samāgatā dharmavivecanāya ||

18.1१८.१

तज्ज्ञातिशोकोपहतश्रुताय सत्याभिसंधाय युधिष्ठिराय । (१८।१)

tajjñātiśokopahataśrutāya satyābhisaṃdhāya yudhiṣṭhirāya |

18.2१८.२

प्रब्रूहि धर्मार्थसमाधियुक्तम् अर्थ्यं वचो ऽस्यापनुदास्य शोकम् ॥ (१८।२)

prabrūhi dharmārthasamādhiyuktam arthyaṃ vaco 'syāpanudāsya śokam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 51

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit