वैशंपायन उवाच । (१।१)

राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं हितम् । (१।२)

कृष्णा दाशार्हम् आसीनम् अब्रवीच्छोककर्षिता ॥ (१।३)

सुता द्रुपदराजस्य स्वसितायतमूर्धजा । (२।१)

सम्पूज्य सहदेवं च सात्यकिं च महारथम् ॥ (२।२)

भीमसेनं च संशान्तं दृष्ट्वा परमदुर्मनाः । (३।१)

अश्रुपूर्णेक्षणा वाक्यम् उवाचेदं मनस्विनी ॥ (३।२)

विदितं ते महाबाहो धर्मज्ञ मधुसूदन । (४।१)

यथा निकृतिम् आस्थाय भ्रंशिताः पाण्डवाः सुखात् ॥ (४।२)

धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सामात्येन जनार्दन । (५।१)

यथा च संजयो राज्ञा मन्त्रं रहसि श्रावितः ॥ (५।२)

युधिष्ठिरेण दाशार्ह तच्चापि विदितं तव । (६।१)

यथोक्तः संजयश्चैव तच्च सर्वं श्रुतं त्वया ॥ (६।२)

पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा इति महाद्युते । (७।१)

कुशस्थलं वृकस्थलम् आसन्दी वारणावतम् ॥ (७।२)

अवसानं महाबाहो किंचिद् एव तु पञ्चमम् । (८।१)

इति दुर्योधनो वाच्यः सुहृदश्चास्य केशव ॥ (८।२)

तच्चापि नाकरोद् वाक्यं श्रुत्वा कृष्ण सुयोधनः । (९।१)

युधिष्ठिरस्य दाशार्ह ह्रीमतः संधिम् इच्छतः ॥ (९।२)

अप्रदानेन राज्यस्य यदि कृष्ण सुयोधनः । (१०।१)

संधिम् इच्छेन्न कर्तव्यस्तत्र गत्वा कथंचन ॥ (१०।२)

शक्ष्यन्ति हि महाबाहो पाण्डवाः सृञ्जयैः सह । (११।१)

धार्तराष्ट्रबलं घोरं क्रुद्धं प्रतिसमासितुम् ॥ (११।२)

न हि साम्ना न दानेन शक्यो ऽर्थस्तेषु कश्चन । (१२।१)

तस्मात् तेषु न कर्तव्या कृपा ते मधुसूदन ॥ (१२।२)

साम्ना दानेन वा कृष्ण ये न शाम्यन्ति शत्रवः । (१३।१)

मोक्तव्यस्तेषु दण्डः स्याज्जीवितं परिरक्षता ॥ (१३।२)

तस्मात् तेषु महादण्डः क्षेप्तव्यः क्षिप्रम् अच्युत । (१४।१)

त्वया चैव महाबाहो पाण्डवैः सह सृञ्जयैः ॥ (१४।२)

एतत् समर्थं पार्थानां तव चैव यशस्करम् । (१५।१)

क्रियमाणं भवेत् कृष्ण क्षत्रस्य च सुखावहम् ॥ (१५।२)

क्षत्रियेण हि हन्तव्यः क्षत्रियो लोभम् आस्थितः । (१६।१)

अक्षत्रियो वा दाशार्ह स्वधर्मम् अनुतिष्ठता ॥ (१६।२)

अन्यत्र ब्राह्मणात् तात सर्वपापेष्ववस्थितात् । (१७।१)

गुरुर् हि सर्ववर्णानां ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक् ॥ (१७।२)

यथावध्ये भवेद् दोषो वध्यमाने जनार्दन । (१८।१)

स वध्यस्यावधे दृष्ट इति धर्मविदो विदुः ॥ (१८।२)

यथा त्वां न स्पृशेद् एष दोषः कृष्ण तथा कुरु । (१९।१)

पाण्डवैः सह दाशार्ह सृञ्जयैश्च ससैनिकैः ॥ (१९।२)

पुनर् उक्तं च वक्ष्यामि विश्रम्भेण जनार्दन । (२०।१)

का नु सीमन्तिनी मादृक् पृथिव्याम् अस्ति केशव ॥ (२०।२)

सुता द्रुपदराजस्य वेदिमध्यात् समुत्थिता । (२१।१)

धृष्टद्युम्नस्य भगिनी तव कृष्ण प्रिया सखी ॥ (२१।२)

आजमीढकुलं प्राप्ता स्नुषा पाण्डोर् महात्मनः । (२२।१)

महिषी पाण्डुपुत्राणां पञ्चेन्द्रसमवर्चसाम् ॥ (२२।२)

सुता मे पञ्चभिर् वीरैः पञ्च जाता महारथाः । (२३।१)

अभिमन्युर् यथा कृष्ण तथा ते तव धर्मतः ॥ (२३।२)

साहं केशग्रहं प्राप्ता परिक्लिष्टा सभां गता । (२४।१)

पश्यतां पाण्डुपुत्राणां त्वयि जीवति केशव ॥ (२४।२)

जीवत्सु कौरवेयेषु पाञ्चालेष्वथ वृष्णिषु । (२५।१)

दासीभूतास्मि पापानां सभामध्ये व्यवस्थिता ॥ (२५।२)

निरामर्षेष्वचेष्टेषु प्रेक्षमाणेषु पाण्डुषु । (२६।१)

त्राहि माम् इति गोविन्द मनसा काङ्क्षितो ऽसि मे ॥ (२६।२)

यत्र मां भगवान् राजा श्वशुरो वाक्यम् अब्रवीत् । (२७।१)

वरं वृणीष्व पाञ्चालि वरार्हासि मतासि मे ॥ (२७।२)

अदासाः पाण्डवाः सन्तु सरथाः सायुधा इति । (२८।१)

मयोक्ते यत्र निर्मुक्ता वनवासाय केशव ॥ (२८।२)

एवंविधानां दुःखानाम् अभिज्ञो ऽसि जनार्दन । (२९।१)

त्राहि मां पुण्डरीकाक्ष सभर्तृज्ञातिबान्धवाम् ॥ (२९।२)

नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः । (३०।१)

स्नुषा भवामि धर्मेण साहं दासीकृताभवम् ॥ (३०।२)

धिग् बलं भीमसेनस्य धिक् पार्थस्य धनुष्मताम् । (३१।१)

यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तम् अपि जीवति ॥ (३१।२)

यदि ते ऽहम् अनुग्राह्या यदि ते ऽस्ति कृपा मयि । (३२।१)

धार्तराष्ट्रेषु वै कोपः सर्वः कृष्ण विधीयताम् ॥ (३२।२)

इत्युक्त्वा मृदुसंहारं वृजिनाग्रं सुदर्शनम् । (३३।१)

सुनीलम् असितापाङ्गी पुण्यगन्धाधिवासितम् ॥ (३३।२)

सर्वलक्षणसम्पन्नं महाभुजगवर्चसम् । (३४।१)

केशपक्षं वरारोहा गृह्य सव्येन पाणिना ॥ (३४।२)

पद्माक्षी पुण्डरीकाक्षम् उपेत्य गजगामिनी । (३५।१)

अश्रुपूर्णेक्षणा कृष्णा कृष्णं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३५।२)

अयं ते पुण्डरीकाक्ष दुःशासनकरोद्धृतः । (३६।१)

स्मर्तव्यः सर्वकालेषु परेषां संधिम् इच्छता ॥ (३६।२)

यदि भीमार्जुनौ कृष्ण कृपणौ संधिकामुकौ । (३७।१)

पिता मे योत्स्यते वृद्धः सह पुत्रैर् महारथैः ॥ (३७।२)

पञ्च चैव महावीर्याः पुत्रा मे मधुसूदन । (३८।१)

अभिमन्युं पुरस्कृत्य योत्स्यन्ति कुरुभिः सह ॥ (३८।२)

दुःशासनभुजं श्यामं संछिन्नं पांसुगुण्ठितम् । (३९।१)

यद्यहं तं न पश्यामि का शान्तिर् हृदयस्य मे ॥ (३९।२)

त्रयोदश हि वर्षाणि प्रतीक्षन्त्या गतानि मे । (४०।१)

निधाय हृदये मन्युं प्रदीप्तम् इव पावकम् ॥ (४०।२)

विदीर्यते मे हृदयं भीमवाक्शल्यपीडितम् । (४१।१)

यो ऽयम् अद्य महाबाहुर् धर्मं समनुपश्यति ॥ (४१।२)

इत्युक्त्वा बाष्पसन्नेन कण्ठेनायतलोचना । (४२।१)

रुरोद कृष्णा सोत्कम्पं सस्वरं बाष्पगद्गदम् ॥ (४२।२)

स्तनौ पीनायतश्रोणी सहितावभिवर्षती । (४३।१)

द्रवीभूतम् इवात्युष्णम् उत्सृजद् वारि नेत्रजम् ॥ (४३।२)

ताम् उवाच महाबाहुः केशवः परिसान्त्वयन् । (४४।१)

अचिराद् द्रक्ष्यसे कृष्णे रुदतीर् भरतस्त्रियः ॥ (४४।२)

एवं ता भीरु रोत्स्यन्ति निहतज्ञातिबान्धवाः । (४५।१)

हतमित्रा हतबला येषां क्रुद्धासि भामिनि ॥ (४५।२)

अहं च तत् करिष्यामि भीमार्जुनयमैः सह । (४६।१)

युधिष्ठिरनियोगेन दैवाच्च विधिनिर्मितात् ॥ (४६।२)

धार्तराष्ट्राः कालपक्वा न चेच्छृण्वन्ति मे वचः । (४७।१)

शेष्यन्ते निहता भूमौ श्वशृगालादनीकृताः ॥ (४७।२)

चलेद्धि हिमवाञ् शैलो मेदिनी शतधा भवेत् । (४८।१)

द्यौः पतेच्च सनक्षत्रा न मे मोघं वचो भवेत् ॥ (४८।२)

सत्यं ते प्रतिजानामि कृष्णे बाष्पो निगृह्यताम् । (४९।१)

हतामित्राञ् श्रिया युक्तान् अचिराद् द्रक्ष्यसे पतीन् ॥ (४९।२)