महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 194

492 of 1995 · 75 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

स एवम् उक्तो राजर्षिर् उत्तङ्केनापराजितः । (१।२)

sa evam ukto rājarṣir uttaṅkenāparājitaḥ |

1.3१.३

उत्तङ्कं कौरवश्रेष्ठ कृताञ्जलिर् अथाब्रवीत् ॥ (१।३)

uttaṅkaṃ kauravaśreṣṭha kṛtāñjalir athābravīt ||

2.1२.१

न ते ऽभिगमनं ब्रह्मन् मोघम् एतद् भविष्यति । (२।१)

na te 'bhigamanaṃ brahman mogham etad bhaviṣyati |

2.2२.२

पुत्रो ममायं भगवन् कुवलाश्व इति स्मृतः ॥ (२।२)

putro mamāyaṃ bhagavan kuvalāśva iti smṛtaḥ ||

3.1३.१

धृतिमान् क्षिप्रकारी च वीर्येणाप्रतिमो भुवि । (३।१)

dhṛtimān kṣiprakārī ca vīryeṇāpratimo bhuvi |

3.2३.२

प्रियं वै सर्वम् एतत् ते करिष्यति न संशयः ॥ (३।२)

priyaṃ vai sarvam etat te kariṣyati na saṃśayaḥ ||

4.1४.१

पुत्रैः परिवृतः सर्वैः शूरैः परिघबाहुभिः । (४।१)

putraiḥ parivṛtaḥ sarvaiḥ śūraiḥ parighabāhubhiḥ |

4.2४.२

विसर्जयस्व मां ब्रह्मन् न्यस्तशस्त्रो ऽस्मि साम्प्रतम् ॥ (४।२)

visarjayasva māṃ brahman nyastaśastro 'smi sāmpratam ||

5.1५.१

तथास्त्विति च तेनोक्तो मुनिनामिततेजसा । (५।१)

tathāstviti ca tenokto munināmitatejasā |

5.2५.२

स तम् आदिश्य तनयम् उत्तङ्काय महात्मने । (५।२)

sa tam ādiśya tanayam uttaṅkāya mahātmane |

5.3५.३

क्रियताम् इति राजर्षिर् जगाम वनम् उत्तमम् ॥ (५।३)

kriyatām iti rājarṣir jagāma vanam uttamam ||

6.1६.१

युधिष्ठिर उवाच । (६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

6.2६.२

क एष भगवन् दैत्यो महावीर्यस् तपोधन । (६।२)

ka eṣa bhagavan daityo mahāvīryas tapodhana |

6.3६.३

कस्य पुत्रो ऽथ नप्ता वा एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥ (६।३)

kasya putro 'tha naptā vā etad icchāmi veditum ||

7.1७.१

एवं महाबलो दैत्यो न श्रुतो मे तपोधन । (७।१)

evaṃ mahābalo daityo na śruto me tapodhana |

7.2७.२

एतद् इच्छामि भगवन् याथातथ्येन वेदितुम् । (७।२)

etad icchāmi bhagavan yāthātathyena veditum |

7.3७.३

सर्वम् एव महाप्राज्ञ विस्तरेण तपोधन ॥ (७।३)

sarvam eva mahāprājña vistareṇa tapodhana ||

8.1८.१

मार्कण्डेय उवाच । (८।१)

mārkaṇḍeya uvāca

8.2८.२

शृणु राजन्न् इदं सर्वं यथावृत्तं नराधिप । (८।२)

śṛṇu rājann idaṃ sarvaṃ yathāvṛttaṃ narādhipa |

8.3८.३

एकार्णवे तदा घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । (८।३)

ekārṇave tadā ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame |

8.4८.४

प्रनष्टेषु च भूतेषु सर्वेषु भरतर्षभ ॥ (८।४)

pranaṣṭeṣu ca bhūteṣu sarveṣu bharatarṣabha ||

9.1९.१

प्रभवः सर्वभूतानां शाश्वतः पुरुषो ऽव्ययः । (९।१)

prabhavaḥ sarvabhūtānāṃ śāśvataḥ puruṣo 'vyayaḥ |

9.2९.२

सुष्वाप भगवान् विष्णुर् अप्शय्याम् एक एव ह । (९।२)

suṣvāpa bhagavān viṣṇur apśayyām eka eva ha |

9.3९.३

नागस्य भोगे महति शेषस्यामिततेजसः ॥ (९।३)

nāgasya bhoge mahati śeṣasyāmitatejasaḥ ||

10.1१०.१

लोककर्ता महाभाग भगवान् अच्युतो हरिः । (१०।१)

lokakartā mahābhāga bhagavān acyuto hariḥ |

10.2१०.२

नागभोगेन महता परिरभ्य महीम् इमाम् ॥ (१०।२)

nāgabhogena mahatā parirabhya mahīm imām ||

11.1११.१

स्वपतस् तस्य देवस्य पद्मं सूर्यसमप्रभम् । (११।१)

svapatas tasya devasya padmaṃ sūryasamaprabham |

11.2११.२

नाभ्यां विनिःसृतं तत्र यत्रोत्पन्नः पितामहः । (११।२)

nābhyāṃ viniḥsṛtaṃ tatra yatrotpannaḥ pitāmahaḥ |

11.3११.३

साक्षाल्लोकगुरुर् ब्रह्मा पद्मे सूर्येन्दुसप्रभे ॥ (११।३)

sākṣāllokagurur brahmā padme sūryendusaprabhe ||

12.1१२.१

चतुर्वेदश् चतुर्मूर्तिस् तथैव च चतुर्मुखः । (१२।१)

caturvedaś caturmūrtis tathaiva ca caturmukhaḥ |

12.2१२.२

स्वप्रभावाद् दुराधर्षो महाबलपराक्रमः ॥ (१२।२)

svaprabhāvād durādharṣo mahābalaparākramaḥ ||

13.1१३.१

कस्यचित् त्वथ कालस्य दानवौ वीर्यवत्तरौ । (१३।१)

kasyacit tvatha kālasya dānavau vīryavattarau |

13.2१३.२

मधुश् च कैटभश् चैव दृष्टवन्तौ हरिं प्रभुम् ॥ (१३।२)

madhuś ca kaiṭabhaś caiva dṛṣṭavantau hariṃ prabhum ||

14.1१४.१

शयानं शयने दिव्ये नागभोगे महाद्युतिम् । (१४।१)

śayānaṃ śayane divye nāgabhoge mahādyutim |

14.2१४.२

बहुयोजनविस्तीर्णे बहुयोजनम् आयते ॥ (१४।२)

bahuyojanavistīrṇe bahuyojanam āyate ||

15.1१५.१

किरीटकौस्तुभधरं पीतकौशेयवाससम् । (१५।१)

kirīṭakaustubhadharaṃ pītakauśeyavāsasam |

15.2१५.२

दीप्यमानं श्रिया राजंस् तेजसा वपुषा तथा । (१५।२)

dīpyamānaṃ śriyā rājaṃs tejasā vapuṣā tathā |

15.3१५.३

सहस्रसूर्यप्रतिमम् अद्भुतोपमदर्शनम् ॥ (१५।३)

sahasrasūryapratimam adbhutopamadarśanam ||

16.1१६.१

विस्मयः सुमहान् आसीन् मधुकैटभयोस् तदा । (१६।१)

vismayaḥ sumahān āsīn madhukaiṭabhayos tadā |

16.2१६.२

दृष्ट्वा पितामहं चैव पद्मे पद्मनिभेक्षणम् ॥ (१६।२)

dṛṣṭvā pitāmahaṃ caiva padme padmanibhekṣaṇam ||

17.1१७.१

वित्रासयेताम् अथ तौ ब्रह्माणम् अमितौजसम् । (१७।१)

vitrāsayetām atha tau brahmāṇam amitaujasam |

17.2१७.२

वित्रास्यमानो बहुशो ब्रह्मा ताभ्यां महायशाः । (१७।२)

vitrāsyamāno bahuśo brahmā tābhyāṃ mahāyaśāḥ |

17.3१७.३

अकम्पयत् पद्मनालं ततो ऽबुध्यत केशवः ॥ (१७।३)

akampayat padmanālaṃ tato 'budhyata keśavaḥ ||

18.1१८.१

अथापश्यत गोविन्दो दानवौ वीर्यवत्तरौ । (१८।१)

athāpaśyata govindo dānavau vīryavattarau |

18.2१८.२

दृष्ट्वा तावब्रवीद् देवः स्वागतं वां महाबलौ । (१८।२)

dṛṣṭvā tāvabravīd devaḥ svāgataṃ vāṃ mahābalau |

18.3१८.३

ददानि वां वरं श्रेष्ठं प्रीतिर् हि मम जायते ॥ (१८।३)

dadāni vāṃ varaṃ śreṣṭhaṃ prītir hi mama jāyate ||

19.1१९.१

तौ प्रहस्य हृषीकेशं महावीर्यौ महासुरौ । (१९।१)

tau prahasya hṛṣīkeśaṃ mahāvīryau mahāsurau |

19.2१९.२

प्रत्यब्रूतां महाराज सहितौ मधुसूदनम् ॥ (१९।२)

pratyabrūtāṃ mahārāja sahitau madhusūdanam ||

20.1२०.१

आवां वरय देव त्वं वरदौ स्वः सुरोत्तम । (२०।१)

āvāṃ varaya deva tvaṃ varadau svaḥ surottama |

20.2२०.२

दातारौ स्वो वरं तुभ्यं तद् ब्रवीह्यविचारयन् ॥ (२०।२)

dātārau svo varaṃ tubhyaṃ tad bravīhyavicārayan ||

21.1२१.१

भगवान् उवाच । (२१।१)

bhagavān uvāca

21.2२१.२

प्रतिगृह्णे वरं वीरावीप्सितश्च वरो मम । (२१।२)

pratigṛhṇe varaṃ vīrāvīpsitaśca varo mama |

21.3२१.३

युवां हि वीर्यसम्पन्नौ न वाम् अस्ति समः पुमान् ॥ (२१।३)

yuvāṃ hi vīryasampannau na vām asti samaḥ pumān ||

22.1२२.१

वध्यत्वम् उपगच्छेतां मम सत्यपराक्रमौ । (२२।१)

vadhyatvam upagacchetāṃ mama satyaparākramau |

22.2२२.२

एतद् इच्छाम्यहं कामं प्राप्तुं लोकहिताय वै ॥ (२२।२)

etad icchāmyahaṃ kāmaṃ prāptuṃ lokahitāya vai ||

23.1२३.१

मधुकैटभावूचतुः । (२३।१)

madhukaiṭabhāvūcatuḥ |

23.2२३.२

अनृतं नोक्तपूर्वं नौ स्वैरेष्वपि कुतो ऽन्यथा । (२३।२)

anṛtaṃ noktapūrvaṃ nau svaireṣvapi kuto 'nyathā |

23.3२३.३

सत्ये धर्मे च निरतौ विद्ध्यावां पुरुषोत्तम ॥ (२३।३)

satye dharme ca niratau viddhyāvāṃ puruṣottama ||

24.1२४.१

बले रूपे च वीर्ये च शमे च न समो ऽस्ति नौ । (२४।१)

bale rūpe ca vīrye ca śame ca na samo 'sti nau |

24.2२४.२

धर्मे तपसि दाने च शीलसत्त्वदमेषु च ॥ (२४।२)

dharme tapasi dāne ca śīlasattvadameṣu ca ||

25.1२५.१

उपप्लवो महान् अस्मान् उपावर्तत केशव । (२५।१)

upaplavo mahān asmān upāvartata keśava |

25.2२५.२

उक्तं प्रतिकुरुष्व त्वं कालो हि दुरतिक्रमः ॥ (२५।२)

uktaṃ pratikuruṣva tvaṃ kālo hi duratikramaḥ ||

26.1२६.१

आवाम् इच्छावहे देव कृतम् एकं त्वया विभो । (२६।१)

āvām icchāvahe deva kṛtam ekaṃ tvayā vibho |

26.2२६.२

अनावृते ऽस्मिन्न् आकाशे वधं सुरवरोत्तम ॥ (२६।२)

anāvṛte 'sminn ākāśe vadhaṃ suravarottama ||

27.1२७.१

पुत्रत्वम् अभिगच्छाव तव चैव सुलोचन । (२७।१)

putratvam abhigacchāva tava caiva sulocana |

27.2२७.२

वर एष वृतो देव तद् विद्धि सुरसत्तम ॥ (२७।२)

vara eṣa vṛto deva tad viddhi surasattama ||

28.1२८.१

भगवान् उवाच । (२८।१)

bhagavān uvāca

28.2२८.२

बाढम् एवं करिष्यामि सर्वम् एतद् भविष्यति । (२८।२)

bāḍham evaṃ kariṣyāmi sarvam etad bhaviṣyati |

28.3२८.३

मार्कण्डेय उवाच । (२८।३)

mārkaṇḍeya uvāca

28.4२८.४

विचिन्त्य त्वथ गोविन्दो नापश्यद् यद् अनावृतम् । (२८।४)

vicintya tvatha govindo nāpaśyad yad anāvṛtam |

28.5२८.५

अवकाशं पृथिव्यां वा दिवि वा मधुसूदनः ॥ (२८।५)

avakāśaṃ pṛthivyāṃ vā divi vā madhusūdanaḥ ||

29.1२९.१

स्वकावनावृतावूरू दृष्ट्वा देववरस् तदा । (२९।१)

svakāvanāvṛtāvūrū dṛṣṭvā devavaras tadā |

29.2२९.२

मधुकैटभयो राजञ् शिरसी मधुसूदनः । (२९।२)

madhukaiṭabhayo rājañ śirasī madhusūdanaḥ |

29.3२९.३

चक्रेण शितधारेण न्यकृन्तत महायशाः ॥ (२९।३)

cakreṇa śitadhāreṇa nyakṛntata mahāyaśāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 194

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit