MBh, 14, 89
Select a line for its word-by-word analysis.
श्रुतं प्रियम् इदं कृष्ण यत् त्वम् अर्हसि भाषितुम् । (१।२)
śrutaṃ priyam idaṃ kṛṣṇa yat tvam arhasi bhāṣitum |
पुनर् आसन् हृषीकेश तत्र तत्रेति मे श्रुतम् ॥ (२।२)
punar āsan hṛṣīkeśa tatra tatreti me śrutam ||
मन्निमित्तं हि स सदा पार्थः सुखविवर्जितः । (३।१)
mannimittaṃ hi sa sadā pārthaḥ sukhavivarjitaḥ |
अनिष्टं लक्षणं कृष्ण येन दुःखान्युपाश्नुते ॥ (४।३)
aniṣṭaṃ lakṣaṇaṃ kṛṣṇa yena duḥkhānyupāśnute ||
न च पश्यामि बीभत्सोर् निन्द्यं गात्रेषु किंचन । (५।२)
na ca paśyāmi bībhatsor nindyaṃ gātreṣu kiṃcana |
श्रोतव्यं चेन्मयैतद् वै तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (५।३)
śrotavyaṃ cenmayaitad vai tanme vyākhyātum arhasi ||
इत्युक्तः स हृषीकेशो ध्यात्वा सुमहद् अन्तरम् । (६।१)
ityuktaḥ sa hṛṣīkeśo dhyātvā sumahad antaram |
राजानं भोजराजन्यवर्धनो विष्णुर् अब्रवीत् ॥ (६।२)
rājānaṃ bhojarājanyavardhano viṣṇur abravīt ||
ताभ्यां स पुरुषव्याघ्रो नित्यम् अध्वसु युज्यते । (८।१)
tābhyāṃ sa puruṣavyāghro nityam adhvasu yujyate |
न ह्यन्यद् अनुपश्यामि येनासौ दुःखभाग् जयः ॥ (८।२)
na hyanyad anupaśyāmi yenāsau duḥkhabhāg jayaḥ ||
इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठस्तथ्यं कृष्णेन धीमता । (९।१)
ityuktaḥ sa kuruśreṣṭhastathyaṃ kṛṣṇena dhīmatā |
प्रोवाच वृष्णिशार्दूलम् एवम् एतद् इति प्रभो ॥ (९।२)
provāca vṛṣṇiśārdūlam evam etad iti prabho ||
कृष्णा तु द्रौपदी कृष्णं तिर्यक् सासूयम् ऐक्षत । (१०।१)
kṛṣṇā tu draupadī kṛṣṇaṃ tiryak sāsūyam aikṣata |
प्रतिजग्राह तस्यास्तं प्रणयं चापि केशिहा । (१०।२)
pratijagrāha tasyāstaṃ praṇayaṃ cāpi keśihā |
सख्युः सखा हृषीकेशः साक्षाद् इव धनंजयः ॥ (१०।३)
sakhyuḥ sakhā hṛṣīkeśaḥ sākṣād iva dhanaṃjayaḥ ||
रेमुः श्रुत्वा विचित्रार्था धनंजयकथा विभो ॥ (११।२)
remuḥ śrutvā vicitrārthā dhanaṃjayakathā vibho ||
सो ऽभिगम्य कुरुश्रेष्ठं नमस्कृत्य च बुद्धिमान् । (१३।१)
so 'bhigamya kuruśreṣṭhaṃ namaskṛtya ca buddhimān |
उपायातं नरव्याघ्रम् अर्जुनं प्रत्यवेदयत् ॥ (१३।२)
upāyātaṃ naravyāghram arjunaṃ pratyavedayat ||
तच्छ्रुत्वा नृपतिस्तस्य हर्षबाष्पाकुलेक्षणः । (१४।१)
tacchrutvā nṛpatistasya harṣabāṣpākulekṣaṇaḥ |
प्रियाख्याननिमित्तं वै ददौ बहु धनं तदा ॥ (१४।२)
priyākhyānanimittaṃ vai dadau bahu dhanaṃ tadā ||
ततो द्वितीये दिवसे महाञ् शब्दो व्यवर्धत । (१५।१)
tato dvitīye divase mahāñ śabdo vyavardhata |
आयाति पुरुषव्याघ्रे पाण्डवानां धुरंधरे ॥ (१५।२)
āyāti puruṣavyāghre pāṇḍavānāṃ dhuraṃdhare ||
ततो रेणुः समुद्भूतो विबभौ तस्य वाजिनः । (१६।१)
tato reṇuḥ samudbhūto vibabhau tasya vājinaḥ |
तत्र हर्षकला वाचो नराणां शुश्रुवे ऽर्जुनः । (१७।१)
tatra harṣakalā vāco narāṇāṃ śuśruve 'rjunaḥ |
दिष्ट्यासि पार्थ कुशली धन्यो राजा युधिष्ठिरः ॥ (१७।२)
diṣṭyāsi pārtha kuśalī dhanyo rājā yudhiṣṭhiraḥ ||
को ऽन्यो हि पृथिवीं कृत्स्नाम् अवजित्य सपार्थिवाम् । (१८।१)
ko 'nyo hi pṛthivīṃ kṛtsnām avajitya sapārthivām |
चारयित्वा हयश्रेष्ठम् उपायायाद् ऋते ऽर्जुनम् ॥ (१८।२)
cārayitvā hayaśreṣṭham upāyāyād ṛte 'rjunam ||
तेषाम् अपीदृशं कर्म न किंचिद् अनुशुश्रुम ॥ (१९।२)
teṣām apīdṛśaṃ karma na kiṃcid anuśuśruma ||
नैतद् अन्ये करिष्यन्ति भविष्याः पृथिवीक्षितः । (२०।१)
naitad anye kariṣyanti bhaviṣyāḥ pṛthivīkṣitaḥ |
यत् त्वं कुरुकुलश्रेष्ठ दुष्करं कृतवान् इह ॥ (२०।२)
yat tvaṃ kurukulaśreṣṭha duṣkaraṃ kṛtavān iha ||
इत्येवं वदतां तेषां नॄणां श्रुतिसुखा गिरः । (२१।१)
ityevaṃ vadatāṃ teṣāṃ nṝṇāṃ śrutisukhā giraḥ |
शृण्वन् विवेश धर्मात्मा फल्गुनो यज्ञसंस्तरम् ॥ (२१।२)
śṛṇvan viveśa dharmātmā phalguno yajñasaṃstaram ||
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य ते तं प्रत्युद्ययुस्तदा ॥ (२२।२)
dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya te taṃ pratyudyayustadā ||
सो ऽभिवाद्य पितुः पादौ धर्मराजस्य धीमतः । (२३।१)
so 'bhivādya pituḥ pādau dharmarājasya dhīmataḥ |
भीमादींश्चापि सम्पूज्य पर्यष्वजत केशवम् ॥ (२३।२)
bhīmādīṃścāpi sampūjya paryaṣvajata keśavam ||
तैः समेत्यार्चितस्तान् स प्रत्यर्च्य च यथाविधि । (२४।१)
taiḥ sametyārcitastān sa pratyarcya ca yathāvidhi |
विशश्रामाथ धर्मात्मा तीरं लब्ध्वेव पारगः ॥ (२४।२)
viśaśrāmātha dharmātmā tīraṃ labdhveva pāragaḥ ||
एतस्मिन्न् एव काले तु स राजा बभ्रुवाहनः । (२५।१)
etasminn eva kāle tu sa rājā babhruvāhanaḥ |
मातृभ्यां सहितो धीमान् कुरून् अभ्याजगाम ह ॥ (२५।२)
mātṛbhyāṃ sahito dhīmān kurūn abhyājagāma ha ||
स समेत्य कुरून् सर्वान् सर्वैस्तैर् अभिनन्दितः । (२६।१)
sa sametya kurūn sarvān sarvaistair abhinanditaḥ |
प्रविवेश पितामह्याः कुन्त्या भवनम् उत्तमम् ॥ (२६।२)
praviveśa pitāmahyāḥ kuntyā bhavanam uttamam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.