महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 89

1924 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

श्रुतं प्रियम् इदं कृष्ण यत् त्वम् अर्हसि भाषितुम् । (१।२)

śrutaṃ priyam idaṃ kṛṣṇa yat tvam arhasi bhāṣitum |

1.3१.३

तन्मे ऽमृतरसप्रख्यं मनो ह्लादयते विभो ॥ (१।३)

tanme 'mṛtarasaprakhyaṃ mano hlādayate vibho ||

2.1२.१

बहूनि किल युद्धानि विजयस्य नराधिपैः । (२।१)

bahūni kila yuddhāni vijayasya narādhipaiḥ |

2.2२.२

पुनर् आसन् हृषीकेश तत्र तत्रेति मे श्रुतम् ॥ (२।२)

punar āsan hṛṣīkeśa tatra tatreti me śrutam ||

3.1३.१

मन्निमित्तं हि स सदा पार्थः सुखविवर्जितः । (३।१)

mannimittaṃ hi sa sadā pārthaḥ sukhavivarjitaḥ |

3.2३.२

अतीव विजयो धीमान् इति मे दूयते मनः ॥ (३।२)

atīva vijayo dhīmān iti me dūyate manaḥ ||

4.1४.१

संचिन्तयामि वार्ष्णेय सदा कुन्तीसुतं रहः । (४।१)

saṃcintayāmi vārṣṇeya sadā kuntīsutaṃ rahaḥ |

4.2४.२

किं नु तस्य शरीरे ऽस्ति सर्वलक्षणपूजिते । (४।२)

kiṃ nu tasya śarīre 'sti sarvalakṣaṇapūjite |

4.3४.३

अनिष्टं लक्षणं कृष्ण येन दुःखान्युपाश्नुते ॥ (४।३)

aniṣṭaṃ lakṣaṇaṃ kṛṣṇa yena duḥkhānyupāśnute ||

5.1५.१

अतीव दुःखभागी स सततं कुन्तिनन्दनः । (५।१)

atīva duḥkhabhāgī sa satataṃ kuntinandanaḥ |

5.2५.२

न च पश्यामि बीभत्सोर् निन्द्यं गात्रेषु किंचन । (५।२)

na ca paśyāmi bībhatsor nindyaṃ gātreṣu kiṃcana |

5.3५.३

श्रोतव्यं चेन्मयैतद् वै तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (५।३)

śrotavyaṃ cenmayaitad vai tanme vyākhyātum arhasi ||

6.1६.१

इत्युक्तः स हृषीकेशो ध्यात्वा सुमहद् अन्तरम् । (६।१)

ityuktaḥ sa hṛṣīkeśo dhyātvā sumahad antaram |

6.2६.२

राजानं भोजराजन्यवर्धनो विष्णुर् अब्रवीत् ॥ (६।२)

rājānaṃ bhojarājanyavardhano viṣṇur abravīt ||

7.1७.१

न ह्यस्य नृपते किंचिद् अनिष्टम् उपलक्षये । (७।१)

na hyasya nṛpate kiṃcid aniṣṭam upalakṣaye |

7.2७.२

ऋते पुरुषसिंहस्य पिण्डिके ऽस्यातिकायतः ॥ (७।२)

ṛte puruṣasiṃhasya piṇḍike 'syātikāyataḥ ||

8.1८.१

ताभ्यां स पुरुषव्याघ्रो नित्यम् अध्वसु युज्यते । (८।१)

tābhyāṃ sa puruṣavyāghro nityam adhvasu yujyate |

8.2८.२

न ह्यन्यद् अनुपश्यामि येनासौ दुःखभाग् जयः ॥ (८।२)

na hyanyad anupaśyāmi yenāsau duḥkhabhāg jayaḥ ||

9.1९.१

इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठस्तथ्यं कृष्णेन धीमता । (९।१)

ityuktaḥ sa kuruśreṣṭhastathyaṃ kṛṣṇena dhīmatā |

9.2९.२

प्रोवाच वृष्णिशार्दूलम् एवम् एतद् इति प्रभो ॥ (९।२)

provāca vṛṣṇiśārdūlam evam etad iti prabho ||

10.1१०.१

कृष्णा तु द्रौपदी कृष्णं तिर्यक् सासूयम् ऐक्षत । (१०।१)

kṛṣṇā tu draupadī kṛṣṇaṃ tiryak sāsūyam aikṣata |

10.2१०.२

प्रतिजग्राह तस्यास्तं प्रणयं चापि केशिहा । (१०।२)

pratijagrāha tasyāstaṃ praṇayaṃ cāpi keśihā |

10.3१०.३

सख्युः सखा हृषीकेशः साक्षाद् इव धनंजयः ॥ (१०।३)

sakhyuḥ sakhā hṛṣīkeśaḥ sākṣād iva dhanaṃjayaḥ ||

11.1११.१

तत्र भीमादयस्ते तु कुरवो यादवास्तथा । (११।१)

tatra bhīmādayaste tu kuravo yādavāstathā |

11.2११.२

रेमुः श्रुत्वा विचित्रार्था धनंजयकथा विभो ॥ (११।२)

remuḥ śrutvā vicitrārthā dhanaṃjayakathā vibho ||

12.1१२.१

तथा कथयताम् एव तेषाम् अर्जुनसंकथाः । (१२।१)

tathā kathayatām eva teṣām arjunasaṃkathāḥ |

12.2१२.२

उपायाद् वचनान्मर्त्यो विजयस्य महात्मनः ॥ (१२।२)

upāyād vacanānmartyo vijayasya mahātmanaḥ ||

13.1१३.१

सो ऽभिगम्य कुरुश्रेष्ठं नमस्कृत्य च बुद्धिमान् । (१३।१)

so 'bhigamya kuruśreṣṭhaṃ namaskṛtya ca buddhimān |

13.2१३.२

उपायातं नरव्याघ्रम् अर्जुनं प्रत्यवेदयत् ॥ (१३।२)

upāyātaṃ naravyāghram arjunaṃ pratyavedayat ||

14.1१४.१

तच्छ्रुत्वा नृपतिस्तस्य हर्षबाष्पाकुलेक्षणः । (१४।१)

tacchrutvā nṛpatistasya harṣabāṣpākulekṣaṇaḥ |

14.2१४.२

प्रियाख्याननिमित्तं वै ददौ बहु धनं तदा ॥ (१४।२)

priyākhyānanimittaṃ vai dadau bahu dhanaṃ tadā ||

15.1१५.१

ततो द्वितीये दिवसे महाञ् शब्दो व्यवर्धत । (१५।१)

tato dvitīye divase mahāñ śabdo vyavardhata |

15.2१५.२

आयाति पुरुषव्याघ्रे पाण्डवानां धुरंधरे ॥ (१५।२)

āyāti puruṣavyāghre pāṇḍavānāṃ dhuraṃdhare ||

16.1१६.१

ततो रेणुः समुद्भूतो विबभौ तस्य वाजिनः । (१६।१)

tato reṇuḥ samudbhūto vibabhau tasya vājinaḥ |

16.2१६.२

अभितो वर्तमानस्य यथोच्चैःश्रवसस्तथा ॥ (१६।२)

abhito vartamānasya yathoccaiḥśravasastathā ||

17.1१७.१

तत्र हर्षकला वाचो नराणां शुश्रुवे ऽर्जुनः । (१७।१)

tatra harṣakalā vāco narāṇāṃ śuśruve 'rjunaḥ |

17.2१७.२

दिष्ट्यासि पार्थ कुशली धन्यो राजा युधिष्ठिरः ॥ (१७।२)

diṣṭyāsi pārtha kuśalī dhanyo rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

18.1१८.१

को ऽन्यो हि पृथिवीं कृत्स्नाम् अवजित्य सपार्थिवाम् । (१८।१)

ko 'nyo hi pṛthivīṃ kṛtsnām avajitya sapārthivām |

18.2१८.२

चारयित्वा हयश्रेष्ठम् उपायायाद् ऋते ऽर्जुनम् ॥ (१८।२)

cārayitvā hayaśreṣṭham upāyāyād ṛte 'rjunam ||

19.1१९.१

ये व्यतीता महात्मानो राजानः सगरादयः । (१९।१)

ye vyatītā mahātmāno rājānaḥ sagarādayaḥ |

19.2१९.२

तेषाम् अपीदृशं कर्म न किंचिद् अनुशुश्रुम ॥ (१९।२)

teṣām apīdṛśaṃ karma na kiṃcid anuśuśruma ||

20.1२०.१

नैतद् अन्ये करिष्यन्ति भविष्याः पृथिवीक्षितः । (२०।१)

naitad anye kariṣyanti bhaviṣyāḥ pṛthivīkṣitaḥ |

20.2२०.२

यत् त्वं कुरुकुलश्रेष्ठ दुष्करं कृतवान् इह ॥ (२०।२)

yat tvaṃ kurukulaśreṣṭha duṣkaraṃ kṛtavān iha ||

21.1२१.१

इत्येवं वदतां तेषां नॄणां श्रुतिसुखा गिरः । (२१।१)

ityevaṃ vadatāṃ teṣāṃ nṝṇāṃ śrutisukhā giraḥ |

21.2२१.२

शृण्वन् विवेश धर्मात्मा फल्गुनो यज्ञसंस्तरम् ॥ (२१।२)

śṛṇvan viveśa dharmātmā phalguno yajñasaṃstaram ||

22.1२२.१

ततो राजा सहामात्यः कृष्णश्च यदुनन्दनः । (२२।१)

tato rājā sahāmātyaḥ kṛṣṇaśca yadunandanaḥ |

22.2२२.२

धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य ते तं प्रत्युद्ययुस्तदा ॥ (२२।२)

dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya te taṃ pratyudyayustadā ||

23.1२३.१

सो ऽभिवाद्य पितुः पादौ धर्मराजस्य धीमतः । (२३।१)

so 'bhivādya pituḥ pādau dharmarājasya dhīmataḥ |

23.2२३.२

भीमादींश्चापि सम्पूज्य पर्यष्वजत केशवम् ॥ (२३।२)

bhīmādīṃścāpi sampūjya paryaṣvajata keśavam ||

24.1२४.१

तैः समेत्यार्चितस्तान् स प्रत्यर्च्य च यथाविधि । (२४।१)

taiḥ sametyārcitastān sa pratyarcya ca yathāvidhi |

24.2२४.२

विशश्रामाथ धर्मात्मा तीरं लब्ध्वेव पारगः ॥ (२४।२)

viśaśrāmātha dharmātmā tīraṃ labdhveva pāragaḥ ||

25.1२५.१

एतस्मिन्न् एव काले तु स राजा बभ्रुवाहनः । (२५।१)

etasminn eva kāle tu sa rājā babhruvāhanaḥ |

25.2२५.२

मातृभ्यां सहितो धीमान् कुरून् अभ्याजगाम ह ॥ (२५।२)

mātṛbhyāṃ sahito dhīmān kurūn abhyājagāma ha ||

26.1२६.१

स समेत्य कुरून् सर्वान् सर्वैस्तैर् अभिनन्दितः । (२६।१)

sa sametya kurūn sarvān sarvaistair abhinanditaḥ |

26.2२६.२

प्रविवेश पितामह्याः कुन्त्या भवनम् उत्तमम् ॥ (२६।२)

praviveśa pitāmahyāḥ kuntyā bhavanam uttamam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 89

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit