महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 193

193 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायनः । (१।१)

vaiśaṃpāyanaḥ |

1.2१.२

दुर्योधनेनैवम् उक्तः कर्णेन च विशां पते । (१।२)

duryodhanenaivam uktaḥ karṇena ca viśāṃ pate |

1.3१.३

पुत्रं च सूतपुत्रं च धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (१।३)

putraṃ ca sūtaputraṃ ca dhṛtarāṣṭro 'bravīd idam ||

2.1२.१

धृतराष्ट्र उवाच । (२।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

2.2२.२

अहम् अप्येवम् एवैतच्चिन्तयामि यथा युवाम् । (२।२)

aham apyevam evaitaccintayāmi yathā yuvām |

2.3२.३

विवेक्तुं नाहम् इच्छामि त्वाकारं विदुरं प्रति ॥ (२।३)

vivektuṃ nāham icchāmi tvākāraṃ viduraṃ prati ||

3.1३.१

अतस्तेषां गुणान् एव कीर्तयामि विशेषतः । (३।१)

atasteṣāṃ guṇān eva kīrtayāmi viśeṣataḥ |

3.2३.२

नावबुध्येत विदुरो ममाभिप्रायम् इङ्गितैः ॥ (३।२)

nāvabudhyeta viduro mamābhiprāyam iṅgitaiḥ ||

4.1४.१

यच्च त्वं मन्यसे प्राप्तं तद् ब्रूहि त्वं सुयोधन । (४।१)

yacca tvaṃ manyase prāptaṃ tad brūhi tvaṃ suyodhana |

4.2४.२

राधेय मन्यसे त्वं च यत् प्राप्तं तद् ब्रवीहि मे ॥ (४।२)

rādheya manyase tvaṃ ca yat prāptaṃ tad bravīhi me ||

5.1५.१

दुर्योधन उवाच । (५।१)

duryodhana uvāca

5.2५.२

अद्य तान् कुशलैर् विप्रैः सुकृतैर् आप्तकारिभिः । (५।२)

adya tān kuśalair vipraiḥ sukṛtair āptakāribhiḥ |

5.3५.३

कुन्तीपुत्रान् भेदयामो माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ (५।३)

kuntīputrān bhedayāmo mādrīputrau ca pāṇḍavau ||

6.1६.१

अथवा द्रुपदो राजा महद्भिर् वित्तसंचयैः । (६।१)

athavā drupado rājā mahadbhir vittasaṃcayaiḥ |

6.2६.२

पुत्राश्चास्य प्रलोभ्यन्ताम् अमात्याश्चैव सर्वशः ॥ (६।२)

putrāścāsya pralobhyantām amātyāścaiva sarvaśaḥ ||

7.1७.१

परित्यजध्वं राजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । (७।१)

parityajadhvaṃ rājānaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |

7.2७.२

अथ तत्रैव वा तेषां निवासं रोचयन्तु ते ॥ (७।२)

atha tatraiva vā teṣāṃ nivāsaṃ rocayantu te ||

8.1८.१

इहैषां दोषवद् वासं वर्णयन्तु पृथक् पृथक् । (८।१)

ihaiṣāṃ doṣavad vāsaṃ varṇayantu pṛthak pṛthak |

8.2८.२

ते भिद्यमानास्तत्रैव मनः कुर्वन्तु पाण्डवाः ॥ (८।२)

te bhidyamānāstatraiva manaḥ kurvantu pāṇḍavāḥ ||

9.1९.१

अथवा कुशलाः केचिद् उपायनिपुणा नराः । (९।१)

athavā kuśalāḥ kecid upāyanipuṇā narāḥ |

9.2९.२

इतरेतरतः पार्थान् भेदयन्त्वनुरागतः ॥ (९।२)

itaretarataḥ pārthān bhedayantvanurāgataḥ ||

10.1१०.१

व्युत्थापयन्तु वा कृष्णां बहुत्वात् सुकरं हि तत् । (१०।१)

vyutthāpayantu vā kṛṣṇāṃ bahutvāt sukaraṃ hi tat |

10.2१०.२

अथवा पाण्डवांस्तस्यां भेदयन्तु ततश्च ताम् ॥ (१०।२)

athavā pāṇḍavāṃstasyāṃ bhedayantu tataśca tām ||

11.1११.१

भीमसेनस्य वा राजन्न् उपायकुशलैर् नरैः । (११।१)

bhīmasenasya vā rājann upāyakuśalair naraiḥ |

11.2११.२

मृत्युर् विधीयतां छन्नैः स हि तेषां बलाधिकः । (११।२)

mṛtyur vidhīyatāṃ channaiḥ sa hi teṣāṃ balādhikaḥ |

11.3११.३

तम् आश्रित्य हि कौन्तेयः पुरा चास्मान् न मन्यते । (११।३)

tam āśritya hi kaunteyaḥ purā cāsmān na manyate |

11.4११.४

स हि तीक्ष्णश्च शूरश्च तेषां चैव परायणम् ॥ (११।४)

sa hi tīkṣṇaśca śūraśca teṣāṃ caiva parāyaṇam ||

12.1१२.१

तस्मिंस्तु निहते राजन् हतोत्साहा हतौजसः । (१२।१)

tasmiṃstu nihate rājan hatotsāhā hataujasaḥ |

12.2१२.२

यतिष्यन्ते न राज्याय स हि तेषां व्यपाश्रयः ॥ (१२।२)

yatiṣyante na rājyāya sa hi teṣāṃ vyapāśrayaḥ ||

13.1१३.१

अजेयो ह्यर्जुनः संख्ये पृष्ठगोपे वृकोदरे । (१३।१)

ajeyo hyarjunaḥ saṃkhye pṛṣṭhagope vṛkodare |

13.2१३.२

तम् ऋते फल्गुनो युद्धे राधेयस्य न पादभाक् ॥ (१३।२)

tam ṛte phalguno yuddhe rādheyasya na pādabhāk ||

14.1१४.१

ते जानमाना दौर्बल्यं भीमसेनम् ऋते महत् । (१४।१)

te jānamānā daurbalyaṃ bhīmasenam ṛte mahat |

14.2१४.२

अस्मान् बलवतो ज्ञात्वा नशिष्यन्त्यबलीयसः ॥ (१४।२)

asmān balavato jñātvā naśiṣyantyabalīyasaḥ ||

15.1१५.१

इहागतेषु पार्थेषु निदेशवशवर्तिषु । (१५।१)

ihāgateṣu pārtheṣu nideśavaśavartiṣu |

15.2१५.२

प्रवर्तिष्यामहे राजन् यथाश्रद्धं निबर्हणे । (१५।२)

pravartiṣyāmahe rājan yathāśraddhaṃ nibarhaṇe |

15.3१५.३

दर्पं विदधतां तेषां केचिद् अत्र मनस्विनः । (१५।३)

darpaṃ vidadhatāṃ teṣāṃ kecid atra manasvinaḥ |

15.4१५.४

द्रुपदस्यात्मजा राजंस्ते भिन्द्यन्तां ततः परैः ॥ (१५।४)

drupadasyātmajā rājaṃste bhindyantāṃ tataḥ paraiḥ ||

16.1१६.१

अथवा दर्शनीयाभिः प्रमदाभिर् विलोभ्यताम् । (१६।१)

athavā darśanīyābhiḥ pramadābhir vilobhyatām |

16.2१६.२

एकैकस्तत्र कौन्तेयस्ततः कृष्णा विरज्यताम् ॥ (१६।२)

ekaikastatra kaunteyastataḥ kṛṣṇā virajyatām ||

17.1१७.१

प्रेष्यतां वापि राधेयस्तेषाम् आगमनाय वै । (१७।१)

preṣyatāṃ vāpi rādheyasteṣām āgamanāya vai |

17.2१७.२

ते लोप्त्रहारैः संधाय वध्यन्ताम् आप्तकारिभिः ॥ (१७।२)

te loptrahāraiḥ saṃdhāya vadhyantām āptakāribhiḥ ||

18.1१८.१

एतेषाम् अभ्युपायानां यस्ते निर्दोषवान् मतः । (१८।१)

eteṣām abhyupāyānāṃ yaste nirdoṣavān mataḥ |

18.2१८.२

तस्य प्रयोगम् आतिष्ठ पुरा कालो ऽतिवर्तते ॥ (१८।२)

tasya prayogam ātiṣṭha purā kālo 'tivartate ||

19.1१९.१

यावच्चाकृतविश्वासा द्रुपदे पार्थिवर्षभे । (१९।१)

yāvaccākṛtaviśvāsā drupade pārthivarṣabhe |

19.2१९.२

तावद् एवाद्य ते शक्या न शक्यास्तु ततः परम् ॥ (१९।२)

tāvad evādya te śakyā na śakyāstu tataḥ param ||

20.1२०.१

एषा मम मतिस्तात निग्रहाय प्रवर्तते । (२०।१)

eṣā mama matistāta nigrahāya pravartate |

20.2२०.२

साधु वा यदि वासाधु किं वा राधेय मन्यसे ॥ (२०।२)

sādhu vā yadi vāsādhu kiṃ vā rādheya manyase ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 193

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit