MBh, 1, 193
Select a line for its word-by-word analysis.
पुत्रं च सूतपुत्रं च धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (१।३)
putraṃ ca sūtaputraṃ ca dhṛtarāṣṭro 'bravīd idam ||
विवेक्तुं नाहम् इच्छामि त्वाकारं विदुरं प्रति ॥ (२।३)
vivektuṃ nāham icchāmi tvākāraṃ viduraṃ prati ||
यच्च त्वं मन्यसे प्राप्तं तद् ब्रूहि त्वं सुयोधन । (४।१)
yacca tvaṃ manyase prāptaṃ tad brūhi tvaṃ suyodhana |
राधेय मन्यसे त्वं च यत् प्राप्तं तद् ब्रवीहि मे ॥ (४।२)
rādheya manyase tvaṃ ca yat prāptaṃ tad bravīhi me ||
अद्य तान् कुशलैर् विप्रैः सुकृतैर् आप्तकारिभिः । (५।२)
adya tān kuśalair vipraiḥ sukṛtair āptakāribhiḥ |
कुन्तीपुत्रान् भेदयामो माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ (५।३)
kuntīputrān bhedayāmo mādrīputrau ca pāṇḍavau ||
पुत्राश्चास्य प्रलोभ्यन्ताम् अमात्याश्चैव सर्वशः ॥ (६।२)
putrāścāsya pralobhyantām amātyāścaiva sarvaśaḥ ||
परित्यजध्वं राजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । (७।१)
parityajadhvaṃ rājānaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
इहैषां दोषवद् वासं वर्णयन्तु पृथक् पृथक् । (८।१)
ihaiṣāṃ doṣavad vāsaṃ varṇayantu pṛthak pṛthak |
ते भिद्यमानास्तत्रैव मनः कुर्वन्तु पाण्डवाः ॥ (८।२)
te bhidyamānāstatraiva manaḥ kurvantu pāṇḍavāḥ ||
व्युत्थापयन्तु वा कृष्णां बहुत्वात् सुकरं हि तत् । (१०।१)
vyutthāpayantu vā kṛṣṇāṃ bahutvāt sukaraṃ hi tat |
अथवा पाण्डवांस्तस्यां भेदयन्तु ततश्च ताम् ॥ (१०।२)
athavā pāṇḍavāṃstasyāṃ bhedayantu tataśca tām ||
मृत्युर् विधीयतां छन्नैः स हि तेषां बलाधिकः । (११।२)
mṛtyur vidhīyatāṃ channaiḥ sa hi teṣāṃ balādhikaḥ |
तम् आश्रित्य हि कौन्तेयः पुरा चास्मान् न मन्यते । (११।३)
tam āśritya hi kaunteyaḥ purā cāsmān na manyate |
स हि तीक्ष्णश्च शूरश्च तेषां चैव परायणम् ॥ (११।४)
sa hi tīkṣṇaśca śūraśca teṣāṃ caiva parāyaṇam ||
तस्मिंस्तु निहते राजन् हतोत्साहा हतौजसः । (१२।१)
tasmiṃstu nihate rājan hatotsāhā hataujasaḥ |
यतिष्यन्ते न राज्याय स हि तेषां व्यपाश्रयः ॥ (१२।२)
yatiṣyante na rājyāya sa hi teṣāṃ vyapāśrayaḥ ||
अजेयो ह्यर्जुनः संख्ये पृष्ठगोपे वृकोदरे । (१३।१)
ajeyo hyarjunaḥ saṃkhye pṛṣṭhagope vṛkodare |
तम् ऋते फल्गुनो युद्धे राधेयस्य न पादभाक् ॥ (१३।२)
tam ṛte phalguno yuddhe rādheyasya na pādabhāk ||
ते जानमाना दौर्बल्यं भीमसेनम् ऋते महत् । (१४।१)
te jānamānā daurbalyaṃ bhīmasenam ṛte mahat |
अस्मान् बलवतो ज्ञात्वा नशिष्यन्त्यबलीयसः ॥ (१४।२)
asmān balavato jñātvā naśiṣyantyabalīyasaḥ ||
प्रवर्तिष्यामहे राजन् यथाश्रद्धं निबर्हणे । (१५।२)
pravartiṣyāmahe rājan yathāśraddhaṃ nibarhaṇe |
दर्पं विदधतां तेषां केचिद् अत्र मनस्विनः । (१५।३)
darpaṃ vidadhatāṃ teṣāṃ kecid atra manasvinaḥ |
द्रुपदस्यात्मजा राजंस्ते भिन्द्यन्तां ततः परैः ॥ (१५।४)
drupadasyātmajā rājaṃste bhindyantāṃ tataḥ paraiḥ ||
अथवा दर्शनीयाभिः प्रमदाभिर् विलोभ्यताम् । (१६।१)
athavā darśanīyābhiḥ pramadābhir vilobhyatām |
एकैकस्तत्र कौन्तेयस्ततः कृष्णा विरज्यताम् ॥ (१६।२)
ekaikastatra kaunteyastataḥ kṛṣṇā virajyatām ||
प्रेष्यतां वापि राधेयस्तेषाम् आगमनाय वै । (१७।१)
preṣyatāṃ vāpi rādheyasteṣām āgamanāya vai |
ते लोप्त्रहारैः संधाय वध्यन्ताम् आप्तकारिभिः ॥ (१७।२)
te loptrahāraiḥ saṃdhāya vadhyantām āptakāribhiḥ ||
एतेषाम् अभ्युपायानां यस्ते निर्दोषवान् मतः । (१८।१)
eteṣām abhyupāyānāṃ yaste nirdoṣavān mataḥ |
तस्य प्रयोगम् आतिष्ठ पुरा कालो ऽतिवर्तते ॥ (१८।२)
tasya prayogam ātiṣṭha purā kālo 'tivartate ||
तावद् एवाद्य ते शक्या न शक्यास्तु ततः परम् ॥ (१९।२)
tāvad evādya te śakyā na śakyāstu tataḥ param ||
साधु वा यदि वासाधु किं वा राधेय मन्यसे ॥ (२०।२)
sādhu vā yadi vāsādhu kiṃ vā rādheya manyase ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.