महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 23

1954 of 1995 · 43 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कुन्त्युवाच । (१।१)

kuntyuvāca |

1.2१.२

एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव । (१।२)

evam etanmahābāho yathā vadasi pāṇḍava |

1.3१.३

कृतम् उद्धर्षणं पूर्वं मया वः सीदतां नृप ॥ (१।३)

kṛtam uddharṣaṇaṃ pūrvaṃ mayā vaḥ sīdatāṃ nṛpa ||

2.1२.१

द्यूतापहृतराज्यानां पतितानां सुखाद् अपि । (२।१)

dyūtāpahṛtarājyānāṃ patitānāṃ sukhād api |

2.2२.२

ज्ञातिभिः परिभूतानां कृतम् उद्धर्षणं मया ॥ (२।२)

jñātibhiḥ paribhūtānāṃ kṛtam uddharṣaṇaṃ mayā ||

3.1३.१

कथं पाण्डोर् न नश्येत संततिः पुरुषर्षभाः । (३।१)

kathaṃ pāṇḍor na naśyeta saṃtatiḥ puruṣarṣabhāḥ |

3.2३.२

यशश्च वो न नश्येत इति चोद्धर्षणं कृतम् ॥ (३।२)

yaśaśca vo na naśyeta iti coddharṣaṇaṃ kṛtam ||

4.1४.१

यूयम् इन्द्रसमाः सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः । (४।१)

yūyam indrasamāḥ sarve devatulyaparākramāḥ |

4.2४.२

मा परेषां मुखप्रेक्षाः स्थेत्येवं तत् कृतं मया ॥ (४।२)

mā pareṣāṃ mukhaprekṣāḥ sthetyevaṃ tat kṛtaṃ mayā ||

5.1५.१

कथं धर्मभृतां श्रेष्ठो राजा त्वं वासवोपमः । (५।१)

kathaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭho rājā tvaṃ vāsavopamaḥ |

5.2५.२

पुनर् वने न दुःखी स्या इति चोद्धर्षणं कृतम् ॥ (५।२)

punar vane na duḥkhī syā iti coddharṣaṇaṃ kṛtam ||

6.1६.१

नागायुतसमप्राणः ख्यातविक्रमपौरुषः । (६।१)

nāgāyutasamaprāṇaḥ khyātavikramapauruṣaḥ |

6.2६.२

नायं भीमो ऽत्ययं गच्छेद् इति चोद्धर्षणं कृतम् ॥ (६।२)

nāyaṃ bhīmo 'tyayaṃ gacched iti coddharṣaṇaṃ kṛtam ||

7.1७.१

भीमसेनाद् अवरजस्तथायं वासवोपमः । (७।१)

bhīmasenād avarajastathāyaṃ vāsavopamaḥ |

7.2७.२

विजयो नावसीदेत इति चोद्धर्षणं कृतम् ॥ (७।२)

vijayo nāvasīdeta iti coddharṣaṇaṃ kṛtam ||

8.1८.१

नकुलः सहदेवश्च तथेमौ गुरुवर्तिनौ । (८।१)

nakulaḥ sahadevaśca tathemau guruvartinau |

8.2८.२

क्षुधा कथं न सीदेताम् इति चोद्धर्षणं कृतम् ॥ (८।२)

kṣudhā kathaṃ na sīdetām iti coddharṣaṇaṃ kṛtam ||

9.1९.१

इयं च बृहती श्यामा श्रीमत्यायतलोचना । (९।१)

iyaṃ ca bṛhatī śyāmā śrīmatyāyatalocanā |

9.2९.२

वृथा सभातले क्लिष्टा मा भूद् इति च तत् कृतम् ॥ (९।२)

vṛthā sabhātale kliṣṭā mā bhūd iti ca tat kṛtam ||

10.1१०.१

प्रेक्षन्त्या मे तदा हीमां वेपन्तीं कदलीम् इव । (१०।१)

prekṣantyā me tadā hīmāṃ vepantīṃ kadalīm iva |

10.2१०.२

स्त्रीधर्मिणीम् अनिन्द्याङ्गीं तथा द्यूतपराजिताम् ॥ (१०।२)

strīdharmiṇīm anindyāṅgīṃ tathā dyūtaparājitām ||

11.1११.१

दुःशासनो यदा मौढ्याद् दासीवत् पर्यकर्षत । (११।१)

duḥśāsano yadā mauḍhyād dāsīvat paryakarṣata |

11.2११.२

तदैव विदितं मह्यं पराभूतम् इदं कुलम् ॥ (११।२)

tadaiva viditaṃ mahyaṃ parābhūtam idaṃ kulam ||

12.1१२.१

विषण्णाः कुरवश्चैव तदा मे श्वशुरादयः । (१२।१)

viṣaṇṇāḥ kuravaścaiva tadā me śvaśurādayaḥ |

12.2१२.२

यदैषा नाथम् इच्छन्ती व्यलपत् कुररी यथा ॥ (१२।२)

yadaiṣā nātham icchantī vyalapat kurarī yathā ||

13.1१३.१

केशपक्षे परामृष्टा पापेन हतबुद्धिना । (१३।१)

keśapakṣe parāmṛṣṭā pāpena hatabuddhinā |

13.2१३.२

यदा दुःशासनेनैषा तदा मुह्याम्यहं नृप ॥ (१३।२)

yadā duḥśāsanenaiṣā tadā muhyāmyahaṃ nṛpa ||

14.1१४.१

युष्मत्तेजोविवृद्ध्यर्थं मया ह्युद्धर्षणं कृतम् । (१४।१)

yuṣmattejovivṛddhyarthaṃ mayā hyuddharṣaṇaṃ kṛtam |

14.2१४.२

तदानीं विदुरावाक्यैर् इति तद् वित्त पुत्रकाः ॥ (१४।२)

tadānīṃ vidurāvākyair iti tad vitta putrakāḥ ||

15.1१५.१

कथं न राजवंशो ऽयं नश्येत् प्राप्य सुतान्मम । (१५।१)

kathaṃ na rājavaṃśo 'yaṃ naśyet prāpya sutānmama |

15.2१५.२

पाण्डोर् इति मया पुत्र तस्माद् उद्धर्षणं कृतम् ॥ (१५।२)

pāṇḍor iti mayā putra tasmād uddharṣaṇaṃ kṛtam ||

16.1१६.१

न तस्य पुत्रः पौत्रौ वा कुत एव स पार्थिव । (१६।१)

na tasya putraḥ pautrau vā kuta eva sa pārthiva |

16.2१६.२

लभते सुकृतांल्लोकान् यस्माद् वंशः प्रणश्यति ॥ (१६।२)

labhate sukṛtāṃllokān yasmād vaṃśaḥ praṇaśyati ||

17.1१७.१

भुक्तं राज्यफलं पुत्रा भर्तुर् मे विपुलं पुरा । (१७।१)

bhuktaṃ rājyaphalaṃ putrā bhartur me vipulaṃ purā |

17.2१७.२

महादानानि दत्तानि पीतः सोमो यथाविधि ॥ (१७।२)

mahādānāni dattāni pītaḥ somo yathāvidhi ||

18.1१८.१

साहं नात्मफलार्थं वै वासुदेवम् अचूचुदम् । (१८।१)

sāhaṃ nātmaphalārthaṃ vai vāsudevam acūcudam |

18.2१८.२

विदुरायाः प्रलापैस्तैः प्लावनार्थं तु तत् कृतम् ॥ (१८।२)

vidurāyāḥ pralāpaistaiḥ plāvanārthaṃ tu tat kṛtam ||

19.1१९.१

नाहं राज्यफलं पुत्र कामये पुत्रनिर्जितम् । (१९।१)

nāhaṃ rājyaphalaṃ putra kāmaye putranirjitam |

19.2१९.२

पतिलोकान् अहं पुण्यान् कामये तपसा विभो ॥ (१९।२)

patilokān ahaṃ puṇyān kāmaye tapasā vibho ||

20.1२०.१

श्वश्रूश्वशुरयोः कृत्वा शुश्रूषां वनवासिनोः । (२०।१)

śvaśrūśvaśurayoḥ kṛtvā śuśrūṣāṃ vanavāsinoḥ |

20.2२०.२

तपसा शोषयिष्यामि युधिष्ठिर कलेवरम् ॥ (२०।२)

tapasā śoṣayiṣyāmi yudhiṣṭhira kalevaram ||

21.1२१.१

निवर्तस्व कुरुश्रेष्ठ भीमसेनादिभिः सह । (२१।१)

nivartasva kuruśreṣṭha bhīmasenādibhiḥ saha |

21.2२१.२

धर्मे ते धीयतां बुद्धिर् मनस्ते महद् अस्तु च ॥ (२१।२)

dharme te dhīyatāṃ buddhir manaste mahad astu ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit