MBh, 1, 131
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्ताः प्रकृतीः शनैः । (१।२)
tato duryodhano rājā sarvāstāḥ prakṛtīḥ śanaiḥ |
युयुत्सुम् अपनीयैकं धार्तराष्ट्राः सहोदराः ॥ (१।४)
yuyutsum apanīyaikaṃ dhārtarāṣṭrāḥ sahodarāḥ ||
धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु केचित् कुशलमन्त्रिणः । (२।१)
dhṛtarāṣṭraprayuktāstu kecit kuśalamantriṇaḥ |
इत्येवं धृतराष्ट्रस्य वचनाच्चक्रिरे कथाः ॥ (४।२)
ityevaṃ dhṛtarāṣṭrasya vacanāccakrire kathāḥ ||
गमने पाण्डुपुत्राणां जज्ञे तत्र मतिर् नृप ॥ (५।२)
gamane pāṇḍuputrāṇāṃ jajñe tatra matir nṛpa ||
अधीतानि च शास्त्राणि युष्माभिर् इह कृत्स्नशः । (६।३)
adhītāni ca śāstrāṇi yuṣmābhir iha kṛtsnaśaḥ |
अस्त्राणि च तथा द्रोणाद् गौतमाच्च शरद्वतः । (६।४)
astrāṇi ca tathā droṇād gautamācca śaradvataḥ |
ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि गायनेभ्यश्च सर्वशः । (९।१)
brāhmaṇebhyaśca ratnāni gāyanebhyaśca sarvaśaḥ |
कंचित् कालं विहृत्यैवम् अनुभूय परां मुदम् । (१०।१)
kaṃcit kālaṃ vihṛtyaivam anubhūya parāṃ mudam |
इदं वै हास्तिनपुरं सुखिनः पुनर् एष्यथ । (१०।२)
idaṃ vai hāstinapuraṃ sukhinaḥ punar eṣyatha |
वैलक्षण्यं हि तत्रैव भविष्यति परंतपाः । (१०।४)
vailakṣaṇyaṃ hi tatraiva bhaviṣyati paraṃtapāḥ |
धृतराष्ट्रस्य तं कामम् अनुबुद्ध्वा युधिष्ठिरः । (११।१)
dhṛtarāṣṭrasya taṃ kāmam anubuddhvā yudhiṣṭhiraḥ |
आत्मनश्चासहायत्वं तथेति प्रत्युवाच तम् ॥ (११।२)
ātmanaścāsahāyatvaṃ tatheti pratyuvāca tam ||
ततो भीष्मं महाप्राज्ञं विदुरं च महामतिम् । (१२।१)
tato bhīṣmaṃ mahāprājñaṃ viduraṃ ca mahāmatim |
द्रोणं च बाह्लिकं चैव सोमदत्तं च कौरवम् ॥ (१२।२)
droṇaṃ ca bāhlikaṃ caiva somadattaṃ ca kauravam ||
कृपम् आचार्यपुत्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् । (१३।१)
kṛpam ācāryaputraṃ ca gāndhārīṃ ca yaśasvinīm |
मान्यान् अन्यान् अमात्यांश्च ब्राह्मणांश्च तपोधनान् । (१३।३)
mānyān anyān amātyāṃśca brāhmaṇāṃśca tapodhanān |
सर्वमातॄर् उपस्पृष्ट्वा विदुरस्य च योषितः । (१३।५)
sarvamātṝr upaspṛṣṭvā vidurasya ca yoṣitaḥ |
युधिष्ठिरः शनैर् दीनम् उवाचेदं वचस्तदा ॥ (१३।६)
yudhiṣṭhiraḥ śanair dīnam uvācedaṃ vacastadā ||
सगणास्तात वत्स्यामो धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ (१४।२)
sagaṇāstāta vatsyāmo dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt ||
आशीर्भिर् वर्धितान् अस्मान् न पापं प्रसहिष्यति ॥ (१५।२)
āśīrbhir vardhitān asmān na pāpaṃ prasahiṣyati ||
एवम् उक्तास्तु ते सर्वे पाण्डुपुत्रेण कौरवाः । (१६।१)
evam uktāstu te sarve pāṇḍuputreṇa kauravāḥ |
प्रसन्नवदना भूत्वा ते ऽभ्यवर्तन्त पाण्डवान् ॥ (१६।२)
prasannavadanā bhūtvā te 'bhyavartanta pāṇḍavān ||
स्वस्त्यस्तु वः पथि सदा भूतेभ्यश्चैव सर्वशः । (१७।१)
svastyastu vaḥ pathi sadā bhūtebhyaścaiva sarvaśaḥ |
मा च वो ऽस्त्वशुभं किंचित् सर्वतः पाण्डुनन्दनाः ॥ (१७।२)
mā ca vo 'stvaśubhaṃ kiṃcit sarvataḥ pāṇḍunandanāḥ ||
ततः कृतस्वस्त्ययना राज्यलाभाय पाण्डवाः । (१८।१)
tataḥ kṛtasvastyayanā rājyalābhāya pāṇḍavāḥ |
कृत्वा सर्वाणि कार्याणि प्रययुर् वारणावतम् ॥ (१८।२)
kṛtvā sarvāṇi kāryāṇi prayayur vāraṇāvatam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.