महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 131

131 of 1995 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्ताः प्रकृतीः शनैः । (१।२)

tato duryodhano rājā sarvāstāḥ prakṛtīḥ śanaiḥ |

1.3१.३

अर्थमानप्रदानाभ्यां संजहार सहानुजः । (१।३)

arthamānapradānābhyāṃ saṃjahāra sahānujaḥ |

1.4१.४

युयुत्सुम् अपनीयैकं धार्तराष्ट्राः सहोदराः ॥ (१।४)

yuyutsum apanīyaikaṃ dhārtarāṣṭrāḥ sahodarāḥ ||

2.1२.१

धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्तु केचित् कुशलमन्त्रिणः । (२।१)

dhṛtarāṣṭraprayuktāstu kecit kuśalamantriṇaḥ |

2.2२.२

कथयांचक्रिरे रम्यं नगरं वारणावतम् ॥ (२।२)

kathayāṃcakrire ramyaṃ nagaraṃ vāraṇāvatam ||

3.1३.१

अयं समाजः सुमहान् रमणीयतमो भुवि । (३।१)

ayaṃ samājaḥ sumahān ramaṇīyatamo bhuvi |

3.2३.२

उपस्थितः पशुपतेर् नगरे वारणावते ॥ (३।२)

upasthitaḥ paśupater nagare vāraṇāvate ||

4.1४.१

सर्वरत्नसमाकीर्णे पुंसां देशे मनोरमे । (४।१)

sarvaratnasamākīrṇe puṃsāṃ deśe manorame |

4.2४.२

इत्येवं धृतराष्ट्रस्य वचनाच्चक्रिरे कथाः ॥ (४।२)

ityevaṃ dhṛtarāṣṭrasya vacanāccakrire kathāḥ ||

5.1५.१

कथ्यमाने तथा रम्ये नगरे वारणावते । (५।१)

kathyamāne tathā ramye nagare vāraṇāvate |

5.2५.२

गमने पाण्डुपुत्राणां जज्ञे तत्र मतिर् नृप ॥ (५।२)

gamane pāṇḍuputrāṇāṃ jajñe tatra matir nṛpa ||

6.1६.१

यदा त्वमन्यत नृपो जातकौतूहला इति । (६।१)

yadā tvamanyata nṛpo jātakautūhalā iti |

6.2६.२

उवाचैनान् अथ तदा पाण्डवान् अम्बिकासुतः । (६।२)

uvācainān atha tadā pāṇḍavān ambikāsutaḥ |

6.3६.३

अधीतानि च शास्त्राणि युष्माभिर् इह कृत्स्नशः । (६।३)

adhītāni ca śāstrāṇi yuṣmābhir iha kṛtsnaśaḥ |

6.4६.४

अस्त्राणि च तथा द्रोणाद् गौतमाच्च शरद्वतः । (६।४)

astrāṇi ca tathā droṇād gautamācca śaradvataḥ |

6.5६.५

सो ऽहम् एवंगते तात चिन्तयामि समन्ततः । (६।५)

so 'ham evaṃgate tāta cintayāmi samantataḥ |

6.6६.६

रक्षणे व्यवहारे च राज्यस्य सततं हिताः ॥ (६।६)

rakṣaṇe vyavahāre ca rājyasya satataṃ hitāḥ ||

7.1७.१

ममेमे पुरुषा नित्यं कथयन्ति पुनः पुनः । (७।१)

mameme puruṣā nityaṃ kathayanti punaḥ punaḥ |

7.2७.२

रमणीयतरं लोके नगरं वारणावतम् ॥ (७।२)

ramaṇīyataraṃ loke nagaraṃ vāraṇāvatam ||

8.1८.१

ते तात यदि मन्यध्वम् उत्सवं वारणावते । (८।१)

te tāta yadi manyadhvam utsavaṃ vāraṇāvate |

8.2८.२

सगणाः सानुयात्राश्च विहरध्वं यथामराः ॥ (८।२)

sagaṇāḥ sānuyātrāśca viharadhvaṃ yathāmarāḥ ||

9.1९.१

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि गायनेभ्यश्च सर्वशः । (९।१)

brāhmaṇebhyaśca ratnāni gāyanebhyaśca sarvaśaḥ |

9.2९.२

प्रयच्छध्वं यथाकामं देवा इव सुवर्चसः ॥ (९।२)

prayacchadhvaṃ yathākāmaṃ devā iva suvarcasaḥ ||

10.1१०.१

कंचित् कालं विहृत्यैवम् अनुभूय परां मुदम् । (१०।१)

kaṃcit kālaṃ vihṛtyaivam anubhūya parāṃ mudam |

10.2१०.२

इदं वै हास्तिनपुरं सुखिनः पुनर् एष्यथ । (१०।२)

idaṃ vai hāstinapuraṃ sukhinaḥ punar eṣyatha |

10.3१०.३

निवसध्वं च तत्रैव संरक्षणपरायणाः । (१०।३)

nivasadhvaṃ ca tatraiva saṃrakṣaṇaparāyaṇāḥ |

10.4१०.४

वैलक्षण्यं हि तत्रैव भविष्यति परंतपाः । (१०।४)

vailakṣaṇyaṃ hi tatraiva bhaviṣyati paraṃtapāḥ |

10.5१०.५

नगरं पुनर् एवेदम् उपयास्यथ पाण्डवाः ॥ (१०।५)

nagaraṃ punar evedam upayāsyatha pāṇḍavāḥ ||

11.1११.१

धृतराष्ट्रस्य तं कामम् अनुबुद्ध्वा युधिष्ठिरः । (११।१)

dhṛtarāṣṭrasya taṃ kāmam anubuddhvā yudhiṣṭhiraḥ |

11.2११.२

आत्मनश्चासहायत्वं तथेति प्रत्युवाच तम् ॥ (११।२)

ātmanaścāsahāyatvaṃ tatheti pratyuvāca tam ||

12.1१२.१

ततो भीष्मं महाप्राज्ञं विदुरं च महामतिम् । (१२।१)

tato bhīṣmaṃ mahāprājñaṃ viduraṃ ca mahāmatim |

12.2१२.२

द्रोणं च बाह्लिकं चैव सोमदत्तं च कौरवम् ॥ (१२।२)

droṇaṃ ca bāhlikaṃ caiva somadattaṃ ca kauravam ||

13.1१३.१

कृपम् आचार्यपुत्रं च गान्धारीं च यशस्विनीम् । (१३।१)

kṛpam ācāryaputraṃ ca gāndhārīṃ ca yaśasvinīm |

13.2१३.२

भूरिश्रवसम् एव च । (१३।२)

bhūriśravasam eva ca |

13.3१३.३

मान्यान् अन्यान् अमात्यांश्च ब्राह्मणांश्च तपोधनान् । (१३।३)

mānyān anyān amātyāṃśca brāhmaṇāṃśca tapodhanān |

13.4१३.४

पुरोहितांश्च पौरांश्च । (१३।४)

purohitāṃśca paurāṃśca |

13.5१३.५

सर्वमातॄर् उपस्पृष्ट्वा विदुरस्य च योषितः । (१३।५)

sarvamātṝr upaspṛṣṭvā vidurasya ca yoṣitaḥ |

13.6१३.६

युधिष्ठिरः शनैर् दीनम् उवाचेदं वचस्तदा ॥ (१३।६)

yudhiṣṭhiraḥ śanair dīnam uvācedaṃ vacastadā ||

14.1१४.१

रमणीये जनाकीर्णे नगरे वारणावते । (१४।१)

ramaṇīye janākīrṇe nagare vāraṇāvate |

14.2१४.२

सगणास्तात वत्स्यामो धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ (१४।२)

sagaṇāstāta vatsyāmo dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt ||

15.1१५.१

प्रसन्नमनसः सर्वे पुण्या वाचो विमुञ्चत । (१५।१)

prasannamanasaḥ sarve puṇyā vāco vimuñcata |

15.2१५.२

आशीर्भिर् वर्धितान् अस्मान् न पापं प्रसहिष्यति ॥ (१५।२)

āśīrbhir vardhitān asmān na pāpaṃ prasahiṣyati ||

16.1१६.१

एवम् उक्तास्तु ते सर्वे पाण्डुपुत्रेण कौरवाः । (१६।१)

evam uktāstu te sarve pāṇḍuputreṇa kauravāḥ |

16.2१६.२

प्रसन्नवदना भूत्वा ते ऽभ्यवर्तन्त पाण्डवान् ॥ (१६।२)

prasannavadanā bhūtvā te 'bhyavartanta pāṇḍavān ||

17.1१७.१

स्वस्त्यस्तु वः पथि सदा भूतेभ्यश्चैव सर्वशः । (१७।१)

svastyastu vaḥ pathi sadā bhūtebhyaścaiva sarvaśaḥ |

17.2१७.२

मा च वो ऽस्त्वशुभं किंचित् सर्वतः पाण्डुनन्दनाः ॥ (१७।२)

mā ca vo 'stvaśubhaṃ kiṃcit sarvataḥ pāṇḍunandanāḥ ||

18.1१८.१

ततः कृतस्वस्त्ययना राज्यलाभाय पाण्डवाः । (१८।१)

tataḥ kṛtasvastyayanā rājyalābhāya pāṇḍavāḥ |

18.2१८.२

कृत्वा सर्वाणि कार्याणि प्रययुर् वारणावतम् ॥ (१८।२)

kṛtvā sarvāṇi kāryāṇi prayayur vāraṇāvatam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 131

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit