वैशम्पायन उवाच । (१।१)

ततः स पुनर् एवाथ मार्कण्डेयं यशस्विनम् । (१।२)

पप्रच्छ विनयोपेतो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (१।३)

नैके युगसहस्रान्तास् त्वया दृष्टा महामुने । (२।१)

न चापीह समः कश्चिद् आयुषा तव विद्यते । (२।२)

वर्जयित्वा महात्मानं ब्राह्मणं परमेष्ठिनम् ॥ (२।३)

अनन्तरिक्षे लोके ऽस्मिन् देवदानववर्जिते । (३।१)

त्वम् एव प्रलये विप्र ब्रह्माणम् उपतिष्ठसि ॥ (३।२)

प्रलये चापि निर्वृत्ते प्रबुद्धे च पितामहे । (४।१)

त्वम् एव सृज्यमानानि भूतानीह प्रपश्यसि ॥ (४।२)

चतुर्विधानि विप्रर्षे यथावत् परमेष्ठिना । (५।१)

वायुभूता दिशः कृत्वा विक्षिप्यापस् ततस् ततः ॥ (५।२)

त्वया लोकगुरुः साक्षात् सर्वलोकपितामहः । (६।१)

आराधितो द्विजश्रेष्ठ तत्परेण समाधिना ॥ (६।२)

तस्मात् सर्वान्तको मृत्युर् जरा वा देहनाशिनी । (७।१)

न त्वा विशति विप्रर्षे प्रसादात् परमेष्ठिनः ॥ (७।२)

यदा नैव रविर् नाग्निर् न वायुर् न च चन्द्रमाः । (८।१)

नैवान्तरिक्षं नैवोर्वी शेषं भवति किंचन ॥ (८।२)

तस्मिन्न् एकार्णवे लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे । (९।१)

नष्टे देवासुरगणे समुत्सन्नमहोरगे ॥ (९।२)

शयानम् अमितात्मानं पद्मे पद्मनिकेतनम् । (१०।१)

त्वम् एकः सर्वभूतेशं ब्रह्माणम् उपतिष्ठसि ॥ (१०।२)

एतत् प्रत्यक्षतः सर्वं पूर्ववृत्तं द्विजोत्तम । (११।१)

तस्माद् इच्छामहे श्रोतुं सर्वहेत्वात्मिकां कथाम् ॥ (११।२)

अनुभूतं हि बहुशस् त्वयैकेन द्विजोत्तम । (१२।१)

न ते ऽस्त्यविदितं किंचित् सर्वलोकेषु नित्यदा ॥ (१२।२)

मार्कण्डेय उवाच । (१३।१)

हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयम्भुवे । (१३।२)

पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च ॥ (१३।३)

य एष पृथुदीर्घाक्षः पीतवासा जनार्दनः । (१४।१)

एष कर्ता विकर्ता च सर्वभावनभूतकृत् ॥ (१४।२)

अचिन्त्यं महद् आश्चर्यं पवित्रम् अपि चोत्तमम् । (१५।१)

अनादिनिधनं भूतं विश्वम् अक्षयम् अव्ययम् ॥ (१५।२)

एष कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे । (१६।१)

यो ह्येनं पुरुषं वेत्ति देवा अपि न तं विदुः ॥ (१६।२)

सर्वम् आश्चर्यम् एवैतन् निर्वृत्तं राजसत्तम । (१७।१)

आदितो मनुजव्याघ्र कृत्स्नस्य जगतः क्षये ॥ (१७।२)

चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत् कृतं युगम् । (१८।१)

तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च ततः परम् ॥ (१८।२)

त्रीणि वर्षसहस्राणि त्रेतायुगम् इहोच्यते । (१९।१)

तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च ततः परम् ॥ (१९।२)

तथा वर्षसहस्रे द्वे द्वापरं परिमाणतः । (२०।१)

तस्यापि द्विशती संध्या संध्यांशश् च ततः परम् ॥ (२०।२)

सहस्रम् एकं वर्षाणां ततः कलियुगं स्मृतम् । (२१।१)

तस्य वर्षशतं संध्या संध्यांशश् च ततः परम् । (२१।२)

संध्यासंध्यांशयोस् तुल्यं प्रमाणम् उपधारय ॥ (२१।३)

क्षीणे कलियुगे चैव प्रवर्तति कृतं युगम् । (२२।१)

एषा द्वादशसाहस्री युगाख्या परिकीर्तिता ॥ (२२।२)

एतत् सहस्रपर्यन्तम् अहो ब्राह्मम् उदाहृतम् । (२३।१)

विश्वं हि ब्रह्मभवने सर्वशः परिवर्तते । (२३।२)

लोकानां मनुजव्याघ्र प्रलयं तं विदुर् बुधाः ॥ (२३।३)

अल्पावशिष्टे तु तदा युगान्ते भरतर्षभ । (२४।१)

सहस्रान्ते नराः सर्वे प्रायशो ऽनृतवादिनः ॥ (२४।२)

यज्ञप्रतिनिधिः पार्थ दानप्रतिनिधिस् तथा । (२५।१)

व्रतप्रतिनिधिश्चैव तस्मिन् काले प्रवर्तते ॥ (२५।२)

ब्राह्मणाः शूद्रकर्माणस्तथा शूद्रा धनार्जकाः । (२६।१)

क्षत्रधर्मेण वाप्यत्र वर्तयन्ति गते युगे ॥ (२६।२)

निवृत्तयज्ञस्वाध्यायाः पिण्डोदकविवर्जिताः । (२७।१)

ब्राह्मणाः सर्वभक्षाश्च भविष्यन्ति कलौ युगे ॥ (२७।२)

अजपा ब्राह्मणास् तात शूद्रा जपपरायणाः । (२८।१)

विपरीते तदा लोके पूर्वरूपं क्षयस्य तत् ॥ (२८।२)

बहवो म्लेच्छराजानः पृथिव्यां मनुजाधिप । (२९।१)

मिथ्यानुशासिनः पापा मृषावादपरायणाः ॥ (२९।२)

आन्ध्राः शकाः पुलिन्दाश्च यवनाश्च नराधिपाः । (३०।१)

काम्बोजा और्णिकाः शूद्रास्तथाभीरा नरोत्तम ॥ (३०।२)

न तदा ब्राह्मणः कश्चित् स्वधर्मम् उपजीवति । (३१।१)

क्षत्रिया अपि वैश्याश् च विकर्मस्था नराधिप ॥ (३१।२)

अल्पायुषः स्वल्पबला अल्पतेजःपराक्रमाः । (३२।१)

अल्पदेहाल्पसाराश् च तथा सत्याल्पभाषिणः ॥ (३२।२)

बहुशून्या जनपदा मृगव्यालावृता दिशः । (३३।१)

युगान्ते समनुप्राप्ते वृथा च ब्रह्मचारिणः । (३३।२)

भोवादिनस् तथा शूद्रा ब्राह्मणाश् चार्यवादिनः ॥ (३३।३)

युगान्ते मनुजव्याघ्र भवन्ति बहुजन्तवः । (३४।१)

न तथा घ्राणयुक्ताश् च सर्वगन्धा विशां पते । (३४।२)

रसाश् च मनुजव्याघ्र न तथा स्वादुयोगिनः ॥ (३४।३)

बहुप्रजा ह्रस्वदेहाः शीलाचारविवर्जिताः । (३५।१)

मुखेभगाः स्त्रियो राजन् भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (३५।२)

अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश् चतुष्पथाः । (३६।१)

केशशूलाः स्त्रियो राजन् भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (३६।२)

अल्पक्षीरास् तथा गावो भविष्यन्ति जनाधिप । (३७।१)

अल्पपुष्पफलाश् चापि पादपा बहुवायसाः ॥ (३७।२)

ब्रह्मवध्यावलिप्तानां तथा मिथ्याभिशंसिनाम् । (३८।१)

नृपाणां पृथिवीपाल प्रतिगृह्णन्ति वै द्विजाः ॥ (३८।२)

लोभमोहपरीताश् च मिथ्याधर्मध्वजावृताः । (३९।१)

भिक्षार्थं पृथिवीपाल चञ्चूर्यन्ते द्विजैर् दिशः ॥ (३९।२)

करभारभयात् पुंसो गृहस्थाः परिमोषकाः । (४०।१)

मुनिच्छद्माकृतिच्छन्ना वाणिज्यम् उपजीवते ॥ (४०।२)

मिथ्या च नखरोमाणि धारयन्ति नरास् तदा । (४१।१)

अर्थलोभान् नरव्याघ्र वृथा च ब्रह्मचारिणः ॥ (४१।२)

आश्रमेषु वृथाचाराः पानपा गुरुतल्पगाः । (४२।१)

ऐहलौकिकम् ईहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ॥ (४२।२)

बहुपाषण्डसंकीर्णाः परान्नगुणवादिनः । (४३।१)

आश्रमा मनुजव्याघ्र न भवन्ति युगक्षये ॥ (४३।२)

यथर्तुवर्षी भगवान् न तथा पाकशासनः । (४४।१)

न तदा सर्वबीजानि सम्यग् रोहन्ति भारत । (४४।२)

अधर्मफलम् अत्यर्थं तदा भवति चानघ ॥ (४४।३)

तथा च पृथिवीपाल यो भवेद् धर्मसंयुतः । (४५।१)

अल्पायुः स हि मन्तव्यो न हि धर्मो ऽस्ति कश्चन ॥ (४५।२)

भूयिष्ठं कूटमानैश् च पण्यं विक्रीणते जनाः । (४६।१)

वणिजश् च नरव्याघ्र बहुमाया भवन्त्युत ॥ (४६।२)

धर्मिष्ठाः परिहीयन्ते पापीयान् वर्धते जनः । (४७।१)

धर्मस्य बलहानिः स्याद् अधर्मश्च बली तथा ॥ (४७।२)

अल्पायुषो दरिद्राश् च धर्मिष्ठा मानवास् तदा । (४८।१)

दीर्घायुषः समृद्धाश् च विधर्माणो युगक्षये ॥ (४८।२)

अधर्मिष्ठैर् उपायैश् च प्रजा व्यवहरन्त्युत । (४९।१)

संचयेनापि चाल्पेन भवन्त्याढ्या मदान्विताः ॥ (४९।२)

धनं विश्वासतो न्यस्तं मिथो भूयिष्ठशो नराः । (५०।१)

हर्तुं व्यवसिता राजन् मायाचारसमन्विताः ॥ (५०।२)

पुरुषादानि सत्त्वानि पक्षिणो ऽथ मृगास् तथा । (५१।१)

नगराणां विहारेषु चैत्येष्वपि च शेरते ॥ (५१।२)

सप्तवर्षाष्टवर्षाश् च स्त्रियो गर्भधरा नृप । (५२।१)

दशद्वादशवर्षाणां पुंसां पुत्रः प्रजायते ॥ (५२।२)

भवन्ति षोडशे वर्षे नराः पलितिनस् तथा । (५३।१)

आयुःक्षयो मनुष्याणां क्षिप्रम् एव प्रपद्यते ॥ (५३।२)

क्षीणे युगे महाराज तरुणा वृद्धशीलिनः । (५४।१)

तरुणानां च यच्छीलं तद् वृद्धेषु प्रजायते ॥ (५४।२)

विपरीतास् तदा नार्यो वञ्चयित्वा रहः पतीन् । (५५।१)

व्युच्चरन्त्यपि दुःशीला दासैः पशुभिर् एव च ॥ (५५।२)

तस्मिन् युगसहस्रान्ते सम्प्राप्ते चायुषः क्षये । (५६।१)

अनावृष्टिर् महाराज जायते बहुवार्षिकी ॥ (५६।२)

ततस् तान्यल्पसाराणि सत्त्वानि क्षुधितानि च । (५७।१)

प्रलयं यान्ति भूयिष्ठं पृथिव्यां पृथिवीपते ॥ (५७।२)

ततो दिनकरैर् दीप्तैः सप्तभिर् मनुजाधिप । (५८।१)

पीयते सलिलं सर्वं समुद्रेषु सरित्सु च ॥ (५८।२)

यच्च काष्ठं तृणं चापि शुष्कं चार्द्रं च भारत । (५९।१)

सर्वं तद् भस्मसाद् भूतं दृश्यते भरतर्षभ ॥ (५९।२)

ततः संवर्तको वह्निर् वायुना सह भारत । (६०।१)

लोकम् आविशते पूर्वम् आदित्यैर् उपशोषितम् ॥ (६०।२)

ततः स पृथिवीं भित्त्वा समाविश्य रसातलम् । (६१।१)

देवदानवयक्षाणां भयं जनयते महत् ॥ (६१।२)

निर्दहन् नागलोकं च यच्च किंचित् क्षिताविह । (६२।१)

अधस्तात् पृथिवीपाल सर्वं नाशयते क्षणात् ॥ (६२।२)

ततो योजनविंशानां सहस्राणि शतानि च । (६३।१)

निर्दहत्यशिवो वायुः स च संवर्तको ऽनलः ॥ (६३।२)

सदेवासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् । (६४।१)

ततो दहति दीप्तः स सर्वम् एव जगद् विभुः ॥ (६४।२)

ततो गजकुलप्रख्यास् तडिन्मालाविभूषिताः । (६५।१)

उत्तिष्ठन्ति महामेघा नभस्यद्भुतदर्शनाः ॥ (६५।२)

केचिन् नीलोत्पलश्यामाः केचित् कुमुदसंनिभाः । (६६।१)

केचित् किञ्जल्कसंकाशाः केचित् पीताः पयोधराः ॥ (६६।२)

केचिद्धारिद्रसंकाशाः काकाण्डकनिभास् तथा । (६७।१)

केचित् कमलपत्त्राभाः केचिद्धिङ्गुलकप्रभाः ॥ (६७।२)

केचित् पुरवराकाराः केचिद् गजकुलोपमाः । (६८।१)

केचिद् अञ्जनसंकाशाः केचिन् मकरसंस्थिताः । (६८।२)

विद्युन्मालापिनद्धाङ्गाः समुत्तिष्ठन्ति वै घनाः ॥ (६८।३)

घोररूपा महाराज घोरस्वननिनादिताः । (६९।१)

ततो जलधराः सर्वे व्याप्नुवन्ति नभस्तलम् ॥ (६९।२)

तैर् इयं पृथिवी सर्वा सपर्वतवनाकरा । (७०।१)

आपूर्यते महाराज सलिलौघपरिप्लुता ॥ (७०।२)

ततस् ते जलदा घोरा राविणः पुरुषर्षभ । (७१।१)

सर्वतः प्लावयन्त्याशु चोदिताः परमेष्ठिना ॥ (७१।२)

वर्षमाणा महत् तोयं पूरयन्तो वसुंधराम् । (७२।१)

सुघोरम् अशिवं रौद्रं नाशयन्ति च पावकम् ॥ (७२।२)

ततो द्वादश वर्षाणि पयोदास् त उपप्लवे । (७३।१)

धाराभिः पूरयन्तो वै चोद्यमाना महात्मना ॥ (७३।२)

ततः समुद्रः स्वां वेलाम् अतिक्रामति भारत । (७४।१)

पर्वताश् च विशीर्यन्ते मही चापि विशीर्यते ॥ (७४।२)

सर्वतः सहसा भ्रान्तास् ते पयोदा नभस्तलम् । (७५।१)

संवेष्टयित्वा नश्यन्ति वायुवेगपराहताः ॥ (७५।२)

ततस् तं मारुतं घोरं स्वयम्भूर् मनुजाधिप । (७६।१)

आदिपद्मालयो देवः पीत्वा स्वपिति भारत ॥ (७६।२)

तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । (७७।१)

नष्टे देवासुरगणे यक्षराक्षसवर्जिते ॥ (७७।२)

निर्मनुष्ये महीपाल निःश्वापदमहीरुहे । (७८।१)

अनन्तरिक्षे लोके ऽस्मिन् भ्रमाम्येको ऽहम् आदृतः ॥ (७८।२)

एकार्णवे जले घोरे विचरन् पार्थिवोत्तम । (७९।१)

अपश्यन् सर्वभूतानि वैक्लव्यम् अगमं परम् ॥ (७९।२)

ततः सुदीर्घं गत्वा तु प्लवमानो नराधिप । (८०।१)

श्रान्तः क्वचिन् न शरणं लभाम्यहम् अतन्द्रितः ॥ (८०।२)

ततः कदाचित् पश्यामि तस्मिन् सलिलसम्प्लवे । (८१।१)

न्यग्रोधं सुमहान्तं वै विशालं पृथिवीपते ॥ (८१।२)

शाखायां तस्य वृक्षस्य विस्तीर्णायां नराधिप । (८२।१)

पर्यङ्के पृथिवीपाल दिव्यास्तरणसंस्तृते ॥ (८२।२)

उपविष्टं महाराज पूर्णेन्दुसदृशाननम् । (८३।१)

फुल्लपद्मविशालाक्षं बालं पश्यामि भारत ॥ (८३।२)

ततो मे पृथिवीपाल विस्मयः सुमहान् अभूत् । (८४।१)

कथं त्वयं शिशुः शेते लोके नाशम् उपागते ॥ (८४।२)

तपसा चिन्तयंश्चापि तं शिशुं नोपलक्षये । (८५।१)

भूतं भव्यं भविष्यच्च जानन्न् अपि नराधिप ॥ (८५।२)

अतसीपुष्पवर्णाभः श्रीवत्सकृतलक्षणः । (८६।१)

साक्षाल्लक्ष्म्या इवावासः स तदा प्रतिभाति मे ॥ (८६।२)

ततो माम् अब्रवीद् बालः स पद्मनिभलोचनः । (८७।१)

श्रीवत्सधारी द्युतिमान् वाक्यं श्रुतिसुखावहम् ॥ (८७।२)

जानामि त्वा परिश्रान्तं तात विश्रामकाङ्क्षिणम् । (८८।१)

मार्कण्डेय इहास्स्व त्वं यावद् इच्छसि भार्गव ॥ (८८।२)

अभ्यन्तरं शरीरं मे प्रविश्य मुनिसत्तम । (८९।१)

आस्स्व भो विहितो वासः प्रसादस् ते कृतो मया ॥ (८९।२)

ततो बालेन तेनैवम् उक्तस्यासीत् तदा मम । (९०।१)

निर्वेदो जीविते दीर्घे मनुष्यत्वे च भारत ॥ (९०।२)

ततो बालेन तेनास्यं सहसा विवृतं कृतम् । (९१।१)

तस्याहम् अवशो वक्त्रं दैवयोगात् प्रवेशितः ॥ (९१।२)

ततः प्रविष्टस् तत्कुक्षिं सहसा मनुजाधिप । (९२।१)

सराष्ट्रनगराकीर्णां कृत्स्नां पश्यामि मेदिनीम् ॥ (९२।२)

गङ्गां शतद्रुं सीतां च यमुनाम् अथ कौशिकीम् । (९३।१)

चर्मण्वतीं वेत्रवतीं चन्द्रभागां सरस्वतीम् ॥ (९३।२)

सिन्धुं चैव विपाशां च नदीं गोदावरीम् अपि । (९४।१)

वस्वोकसारां नलिनीं नर्मदां चैव भारत ॥ (९४।२)

नदीं ताम्रां च वेण्णां च पुण्यतोयां शुभावहाम् । (९५।१)

सुवेणां कृष्णवेणां च इरामां च महानदीम् । (९५।२)

शोणं च पुरुषव्याघ्र विशल्यां कम्पुनाम् अपि ॥ (९५।३)

एताश्चान्याश्च नद्यो ऽहं पृथिव्यां या नरोत्तम । (९६।१)

परिक्रामन् प्रपश्यामि तस्य कुक्षौ महात्मनः ॥ (९६।२)

ततः समुद्रं पश्यामि यादोगणनिषेवितम् । (९७।१)

रत्नाकरम् अमित्रघ्न निधानं पयसो महत् ॥ (९७।२)

ततः पश्यामि गगनं चन्द्रसूर्यविराजितम् । (९८।१)

जाज्वल्यमानं तेजोभिः पावकार्कसमप्रभैः । (९८।२)

पश्यामि च महीं राजन् काननैर् उपशोभिताम् ॥ (९८।३)

यजन्ते हि तदा राजन् ब्राह्मणा बहुभिः सवैः । (९९।१)

क्षत्रियाश्च प्रवर्तन्ते सर्ववर्णानुरञ्जने ॥ (९९।२)

वैश्याः कृषिं यथान्यायं कारयन्ति नराधिप । (१००।१)

शुश्रूषायां च निरता द्विजानां वृषलास् तथा ॥ (१००।२)

ततः परिपतन् राजंस् तस्य कुक्षौ महात्मनः । (१०१।१)

हिमवन्तं च पश्यामि हेमकूटं च पर्वतम् ॥ (१०१।२)

निषधं चापि पश्यामि श्वेतं च रजताचितम् । (१०२।१)

पश्यामि च महीपाल पर्वतं गन्धमादनम् ॥ (१०२।२)

मन्दरं मनुजव्याघ्र नीलं चापि महागिरिम् । (१०३।१)

पश्यामि च महाराज मेरुं कनकपर्वतम् ॥ (१०३।२)

महेन्द्रं चैव पश्यामि विन्ध्यं च गिरिम् उत्तमम् । (१०४।१)

मलयं चापि पश्यामि पारियात्रं च पर्वतम् ॥ (१०४।२)

एते चान्ये च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः । (१०५।१)

तस्योदरे मया दृष्टाः सर्वरत्नविभूषिताः ॥ (१०५।२)

सिंहान् व्याघ्रान् वराहांश् च नागांश् च मनुजाधिप । (१०६।१)

पृथिव्यां यानि चान्यानि सत्त्वानि जगतीपते । (१०६।२)

तानि सर्वाण्यहं तत्र पश्यन् पर्यचरं तदा ॥ (१०६।३)

कुक्षौ तस्य नरव्याघ्र प्रविष्टः संचरन् दिशः । (१०७।१)

शक्रादींश्चापि पश्यामि कृत्स्नान् देवगणांस् तथा ॥ (१०७।२)

गन्धर्वाप्सरसो यक्षान् ऋषींश् चैव महीपते । (१०८।१)

दैत्यदानवसंघांश् च कालेयांश् च नराधिप । (१०८।२)

सिंहिकातनयांश्चापि ये चान्ये सुरशत्रवः ॥ (१०८।३)

यच्च किंचिन् मया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् । (१०९।१)

तद् अपश्यम् अहं सर्वं तस्य कुक्षौ महात्मनः । (१०९।२)

फलाहारः प्रविचरन् कृत्स्नं जगद् इदं तदा ॥ (१०९।३)

अन्तः शरीरे तस्याहं वर्षाणाम् अधिकं शतम् । (११०।१)

न च पश्यामि तस्याहम् अन्तं देहस्य कुत्रचित् ॥ (११०।२)

सततं धावमानश् च चिन्तयानो विशां पते । (१११।१)

आसादयामि नैवान्तं तस्य राजन् महात्मनः ॥ (१११।२)

ततस् तम् एव शरणं गतो ऽस्मि विधिवत् तदा । (११२।१)

वरेण्यं वरदं देवं मनसा कर्मणैव च ॥ (११२।२)

ततो ऽहं सहसा राजन् वायुवेगेन निःसृतः । (११३।१)

महात्मनो मुखात् तस्य विवृतात् पुरुषोत्तम ॥ (११३।२)

ततस् तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशां पते । (११४।१)

आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नम् आदाय वै जगत् ॥ (११४।२)

तेनैव बालवेषेण श्रीवत्सकृतलक्षणम् । (११५।१)

आसीनं तं नरव्याघ्र पश्याम्यमिततेजसम् ॥ (११५।२)

ततो माम् अब्रवीद् वीर स बालः प्रहसन्न् इव । (११६।१)

श्रीवत्सधारी द्युतिमान् पीतवासा महाद्युतिः ॥ (११६।२)

अपीदानीं शरीरे ऽस्मिन् मामके मुनिसत्तम । (११७।१)

उषितस् त्वं सुविश्रान्तो मार्कण्डेय ब्रवीहि मे ॥ (११७।२)

मुहूर्ताद् अथ मे दृष्टिः प्रादुर्भूता पुनर् नवा । (११८।१)

यया निर्मुक्तम् आत्मानम् अपश्यं लब्धचेतसम् ॥ (११८।२)

तस्य ताम्रतलौ तात चरणौ सुप्रतिष्ठितौ । (११९।१)

सुजातौ मृदुरक्ताभिर् अङ्गुलीभिर् अलंकृतौ ॥ (११९।२)

प्रयतेन मया मूर्ध्ना गृहीत्वा ह्यभिवन्दितौ । (१२०।१)

दृष्ट्वापरिमितं तस्य प्रभावम् अमितौजसः ॥ (१२०।२)

विनयेनाञ्जलिं कृत्वा प्रयत्नेनोपगम्य च । (१२१।१)

दृष्टो मया स भूतात्मा देवः कमललोचनः ॥ (१२१।२)

तम् अहं प्राञ्जलिर् भूत्वा नमस्कृत्येदम् अब्रुवम् । (१२२।१)

ज्ञातुम् इच्छामि देव त्वां मायां चेमां तवोत्तमाम् ॥ (१२२।२)

आस्येनानुप्रविष्टो ऽहं शरीरं भगवंस् तव । (१२३।१)

दृष्टवान् अखिलांल्लोकान् समस्ताञ् जठरे तव ॥ (१२३।२)

तव देव शरीरस्था देवदानवराक्षसाः । (१२४।१)

यक्षगन्धर्वनागाश्च जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥ (१२४।२)

त्वत्प्रसादाच्च मे देव स्मृतिर् न परिहीयते । (१२५।१)

द्रुतम् अन्तः शरीरे ते सततं परिधावतः ॥ (१२५।२)

इच्छामि पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वाहम् अनिन्दित । (१२६।१)

इह भूत्वा शिशुः साक्षात् किं भवान् अवतिष्ठते । (१२६।२)

पीत्वा जगद् इदं विश्वम् एतद् आख्यातुम् अर्हसि ॥ (१२६।३)

किमर्थं च जगत् सर्वं शरीरस्थं तवानघ । (१२७।१)

कियन्तं च त्वया कालम् इह स्थेयम् अरिंदम ॥ (१२७।२)

एतद् इच्छामि देवेश श्रोतुं ब्राह्मणकाम्यया । (१२८।१)

त्वत्तः कमलपत्त्राक्ष विस्तरेण यथातथम् । (१२८।२)

महद्ध्येतद् अचिन्त्यं च यद् अहं दृष्टवान् प्रभो ॥ (१२८।३)

इत्युक्तः स मया श्रीमान् देवदेवो महाद्युतिः । (१२९।१)

सान्त्वयन् माम् इदं वाक्यम् उवाच वदतां वरः ॥ (१२९।२)