वैशंपायन उवाच । (१।१)

अथ दुर्योधनो राजा समरे भीष्मम् अब्रवीत् । (१।२)

द्रोणं च रथशार्दूलं कृपं च सुमहारथम् ॥ (१।३)

उक्तो ऽयम् अर्थ आचार्यो मया कर्णेन चासकृत् । (२।१)

पुनर् एव च वक्ष्यामि न हि तृप्यामि तं ब्रुवन् ॥ (२।२)

पराजितैर् हि वस्तव्यं तैश्च द्वादश वत्सरान् । (३।१)

वने जनपदे ऽज्ञातैर् एष एव पणो हि नः ॥ (३।२)

तेषां न तावन्निर्वृत्तं वर्तते तु त्रयोदशम् । (४।१)

अज्ञातवासं बीभत्सुर् अथास्माभिः समागतः ॥ (४।२)

अनिवृत्ते तु निर्वासे यदि बीभत्सुर् आगतः । (५।१)

पुनर् द्वादश वर्षाणि वने वत्स्यन्ति पाण्डवाः ॥ (५।२)

लोभाद् वा ते न जानीयुर् अस्मान् वा मोह आविशत् । (६।१)

हीनातिरिक्तम् एतेषां भीष्मो वेदितुम् अर्हति ॥ (६।२)

अर्थानां तु पुनर् द्वैधे नित्यं भवति संशयः । (७।१)

अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर् भवति चान्यथा ॥ (७।२)

उत्तरं मार्गमाणानां मत्स्यसेनां युयुत्सताम् । (८।१)

यदि बीभत्सुर् आयातस्तेषां कः स्यात् पराङ्मुखः ॥ (८।२)

त्रिगर्तानां वयं हेतोर् मत्स्यान् योद्धुम् इहागताः । (९।१)

मत्स्यानां विप्रकारांस्ते बहून् अस्मान् अकीर्तयन् ॥ (९।२)

तेषां भयाभिपन्नानां तद् अस्माभिः प्रतिश्रुतम् । (१०।१)

प्रथमं तैर् ग्रहीतव्यं मत्स्यानां गोधनं महत् ॥ (१०।२)

सप्तमीम् अपराह्णे वै तथा नस्तैः समाहितम् । (११।१)

अष्टम्यां पुनर् अस्माभिर् आदित्यस्योदयं प्रति ॥ (११।२)

ते वा गावो न पश्यन्ति यदि वा स्युः पराजिताः । (१२।१)

अस्मान् वाप्यतिसंधाय कुर्युर् मत्स्येन संगतम् ॥ (१२।२)

अथवा तान् उपायातो मत्स्यो जानपदैः सह । (१३।१)

सर्वया सेनया सार्धम् अस्मान् योद्धुम् उपागतः ॥ (१३।२)

तेषाम् एव महावीर्यः कश्चिद् एव पुरःसरः । (१४।१)

अस्माञ् जेतुम् इहायातो मत्स्यो वापि स्वयं भवेत् ॥ (१४।२)

यद्येष राजा मत्स्यानां यदि बीभत्सुर् आगतः । (१५।१)

सर्वैर् योद्धव्यम् अस्माभिर् इति नः समयः कृतः ॥ (१५।२)

अथ कस्मात् स्थिता ह्येते रथेषु रथसत्तमाः । (१६।१)

भीष्मो द्रोणः कृपश्चैव विकर्णो द्रौणिर् एव च ॥ (१६।२)

संभ्रान्तमनसः सर्वे काले ह्यस्मिन्महारथाः । (१७।१)

नान्यत्र युद्धाच्छ्रेयो ऽस्ति तथात्मा प्रणिधीयताम् ॥ (१७।२)

आच्छिन्ने गोधने ऽस्माकम् अपि देवेन वज्रिणा । (१८।१)

यमेन वापि संग्रामे को हास्तिनपुरं व्रजेत् ॥ (१८।२)

शरैर् अभिप्रणुन्नानां भग्नानां गहने वने । (१९।१)

को हि जीवेत् पदातीनां भवेद् अश्वेषु संशयः । (१९।२)

आचार्यं पृष्ठतः कृत्वा तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (१९।३)

जानाति हि मतं तेषाम् अतस्त्रासयतीव नः । (२०।१)

अर्जुनेनास्य संप्रीतिम् अधिकाम् उपलक्षये ॥ (२०।२)

तथा हि दृष्ट्वा बीभत्सुम् उपायान्तं प्रशंसति । (२१।१)

यथा सेना न भज्येत तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (२१।२)

अदेशिका महारण्ये ग्रीष्मे शत्रुवशं गता । (२२।१)

यथा न विभ्रमेत् सेना तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (२२।२)

अश्वानां हेषितं श्रुत्वा का प्रशंसा भवेत् परे । (२३।१)

स्थाने वापि व्रजन्तो वा सदा हेषन्ति वाजिनः ॥ (२३।२)

सदा च वायवो वान्ति नित्यं वर्षति वासवः । (२४।१)

स्तनयित्नोश्च निर्घोषः श्रूयते बहुशस्तथा ॥ (२४।२)

किम् अत्र कार्यं पार्थस्य कथं वा स प्रशस्यते । (२५।१)

अन्यत्र कामाद् द्वेषाद् वा रोषाद् वास्मासु केवलात् ॥ (२५।२)

आचार्या वै कारुणिकाः प्राज्ञाश्चापायदर्शिनः । (२६।१)

नैते महाभये प्राप्ते संप्रष्टव्याः कथंचन ॥ (२६।२)

प्रासादेषु विचित्रेषु गोष्ठीष्वावसथेषु च । (२७।१)

कथा विचित्राः कुर्वाणाः पण्डितास्तत्र शोभनाः ॥ (२७।२)

बहून्याश्चर्यरूपाणि कुर्वन्तो जनसंसदि । (२८।१)

इष्वस्त्रे चारुसंधाने पण्डितास्तत्र शोभनाः ॥ (२८।२)

परेषां विवरज्ञाने मनुष्याचरितेषु च । (२९।१)

अन्नसंस्कारदोषेषु पण्डितास्तत्र शोभनाः ॥ (२९।२)

पण्डितान् पृष्ठतः कृत्वा परेषां गुणवादिनः । (३०।१)

विधीयतां तथा नीतिर् यथा वध्येत वै परः ॥ (३०।२)

गावश्चैव प्रतिष्ठन्तां सेनां व्यूहन्तु माचिरम् । (३१।१)

आरक्षाश्च विधीयन्तां यत्र योत्स्यामहे परान् ॥ (३१।२)