संजय उवाच । (१।१)

शल्ये तु निहते राजन्मद्रराजपदानुगाः । (१।२)

रथाः सप्तशता वीरा निर्ययुर् महतो बलात् ॥ (१।३)

दुर्योधनस्तु द्विरदम् आरुह्याचलसंनिभम् । (२।१)

छत्रेण ध्रियमाणेन वीज्यमानश्च चामरैः । (२।२)

न गन्तव्यं न गन्तव्यम् इति मद्रान् अवारयत् ॥ (२।३)

दुर्योधनेन ते वीरा वार्यमाणाः पुनः पुनः । (३।१)

युधिष्ठिरं जिघांसन्तः पाण्डूनां प्राविशन् बलम् ॥ (३।२)

ते तु शूरा महाराज कृतचित्ताः स्म योधने । (४।१)

धनुःशब्दं महत् कृत्वा सहायुध्यन्त पाण्डवैः ॥ (४।२)

श्रुत्वा तु निहतं शल्यं धर्मपुत्रं च पीडितम् । (५।१)

मद्रराजप्रिये युक्तैर् मद्रकाणां महारथैः ॥ (५।२)

आजगाम ततः पार्थो गाण्डीवं विक्षिपन् धनुः । (६।१)

पूरयन् रथघोषेण दिशः सर्वा महारथः ॥ (६।२)

ततो ऽर्जुनश्च भीमश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ । (७।१)

सात्यकिश्च नरव्याघ्रो द्रौपदेयाश्च सर्वशः ॥ (७।२)

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाः सह सोमकैः । (८।१)

युधिष्ठिरं परीप्सन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (८।२)

ते समन्तात् परिवृताः पाण्डवैः पुरुषर्षभाः । (९।१)

क्षोभयन्ति स्म तां सेनां मकराः सागरं यथा ॥ (९।२)

पुरोवातेन गङ्गेव क्षोभ्यमाना महानदी । (१०।१)

अक्षोभ्यत तदा राजन् पाण्डूनां ध्वजिनी पुनः ॥ (१०।२)

प्रस्कन्द्य सेनां महतीं त्यक्तात्मानो महारथाः । (११।१)

वृक्षान् इव महावाताः कम्पयन्ति स्म तावकाः ॥ (११।२)

बहवश्चुक्रुशुस्तत्र क्व स राजा युधिष्ठिरः । (१२।१)

भ्रातरो वास्य ते शूरा दृश्यन्ते नेह केचन ॥ (१२।२)

पाञ्चालानां महावीर्याः शिखण्डी च महारथः । (१३।१)

धृष्टद्युम्नो ऽथ शैनेयो द्रौपदेयाश्च सर्वशः ॥ (१३।२)

एवं तान् वादिनः शूरान् द्रौपदेया महारथाः । (१४।१)

अभ्यघ्नन् युयुधानश्च मद्रराजपदानुगान् ॥ (१४।२)

चक्रैर् विमथितैः केचित् केचिच्छिन्नैर् महाध्वजैः । (१५।१)

प्रत्यदृश्यन्त समरे तावका निहताः परैः ॥ (१५।२)

आलोक्य पाण्डवान् युद्धे योधा राजन् समन्ततः । (१६।१)

वार्यमाणा ययुर् वेगात् तव पुत्रेण भारत ॥ (१६।२)

दुर्योधनस्तु तान् वीरान् वारयामास सान्त्वयन् । (१७।१)

न चास्य शासनं कश्चित् तत्र चक्रे महारथः ॥ (१७।२)

ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिर् अब्रवीत् । (१८।१)

दुर्योधनं महाराज वचनं वचनक्षमः ॥ (१८।२)

किं नः सम्प्रेक्षमाणानां मद्राणां हन्यते बलम् । (१९।१)

न युक्तम् एतत् समरे त्वयि तिष्ठति भारत ॥ (१९।२)

सहितैर् नाम योद्धव्यम् इत्येष समयः कृतः । (२०।१)

अथ कस्मात् परान् एव घ्नतो मर्षयसे नृप ॥ (२०।२)

दुर्योधन उवाच । (२१।१)

वार्यमाणा मया पूर्वं नैते चक्रुर् वचो मम । (२१।२)

एते हि निहताः सर्वे प्रस्कन्नाः पाण्डुवाहिनीम् ॥ (२१।३)

शकुनिर् उवाच । (२२।१)

न भर्तुः शासनं वीरा रणे कुर्वन्त्यमर्षिताः । (२२।२)

अलं क्रोद्धुं तथैतेषां नायं काल उपेक्षितुम् ॥ (२२।३)

यामः सर्वे ऽत्र सम्भूय सवाजिरथकुञ्जराः । (२३।१)

परित्रातुं महेष्वासान् मद्रराजपदानुगान् ॥ (२३।२)

अन्योन्यं परिरक्षामो यत्नेन महता नृप । (२४।१)

एवं सर्वे ऽनुसंचिन्त्य प्रययुर् यत्र सैनिकाः ॥ (२४।२)

संजय उवाच । (२५।१)

एवम् उक्तस्ततो राजा बलेन महता वृतः । (२५।२)

प्रययौ सिंहनादेन कम्पयन् वै वसुंधराम् ॥ (२५।३)

हत विध्यत गृह्णीत प्रहरध्वं निकृन्तत । (२६।१)

इत्यासीत् तुमुलः शब्दस्तव सैन्यस्य भारत ॥ (२६।२)

पाण्डवास्तु रणे दृष्ट्वा मद्रराजपदानुगान् । (२७।१)

सहितान् अभ्यवर्तन्त गुल्मम् आस्थाय मध्यमम् ॥ (२७।२)

ते मुहूर्ताद् रणे वीरा हस्ताहस्तं विशां पते । (२८।१)

निहताः प्रत्यदृश्यन्त मद्रराजपदानुगाः ॥ (२८।२)

ततो नः सम्प्रयातानां हतामित्रास्तरस्विनः । (२९।१)

हृष्टाः किलकिलाशब्दम् अकुर्वन् सहिताः परे ॥ (२९।२)

अथोत्थितानि रुण्डानि समदृश्यन्त सर्वशः । (३०।१)

पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलम् ॥ (३०।२)

रथैर् भग्नैर् युगाक्षैश्च निहतैश्च महारथैः । (३१।१)

अश्वैर् निपतितैश्चैव संछन्नाभूद् वसुंधरा ॥ (३१।२)

वातायमानैस्तुरगैर् युगासक्तैस्तुरंगमैः । (३२।१)

अदृश्यन्त महाराज योधास्तत्र रणाजिरे ॥ (३२।२)

भग्नचक्रान् रथान् केचिदवहंस्तुरगा रणे । (३३।१)

रथार्धं केचिद् आदाय दिशो दश विबभ्रमुः । (३३।२)

तत्र तत्र च दृश्यन्ते योक्त्रैः श्लिष्टाः स्म वाजिनः ॥ (३३।३)

रथिनः पतमानाश्च व्यदृश्यन्त नरोत्तम । (३४।१)

गगनात् प्रच्युताः सिद्धाः पुण्यानाम् इव संक्षये ॥ (३४।२)

निहतेषु च शूरेषु मद्रराजानुगेषु च । (३५।१)

अस्मान् आपततश्चापि दृष्ट्वा पार्था महारथाः ॥ (३५।२)

अभ्यवर्तन्त वेगेन जयगृध्राः प्रहारिणः । (३६।१)

बाणशब्दरवान् कृत्वा विमिश्राञ् शङ्खनिस्वनैः ॥ (३६।२)

अस्मांस्तु पुनर् आसाद्य लब्धलक्षाः प्रहारिणः । (३७।१)

शरासनानि धुन्वानाः सिंहनादान् प्रचुक्रुशुः ॥ (३७।२)

ततो हतम् अभिप्रेक्ष्य मद्रराजबलं महत् । (३८।१)

मद्रराजं च समरे दृष्ट्वा शूरं निपातितम् । (३८।२)

दुर्योधनबलं सर्वं पुनर् आसीत् पराङ्मुखम् ॥ (३८।३)

वध्यमानं महाराज पाण्डवैर् जितकाशिभिः । (३९।१)

दिशो भेजे ऽथ संभ्रान्तं त्रासितं दृढधन्विभिः ॥ (३९।२)