वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततो युधिष्ठिरो राजा भूयः शांतनवं नृप । (१।२)

गोदाने विस्तरं धीमान् पप्रच्छ विनयान्वितः ॥ (१।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

गोप्रदाने गुणान् सम्यक् पुनः प्रब्रूहि भारत । (२।२)

न हि तृप्याम्यहं वीर शृण्वानो ऽमृतम् ईदृशम् ॥ (२।३)

इत्युक्तो धर्मराजेन तदा शांतनवो नृप । (३।१)

सम्यग् आह गुणांस्तस्मै गोप्रदानस्य केवलान् ॥ (३।२)

भीष्म उवाच । (४।१)

वत्सलां गुणसम्पन्नां तरुणीं वस्त्रसंवृताम् । (४।२)

दत्त्वेदृशीं गां विप्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (४।३)

असुर्या नाम ते लोका गां दत्त्वा तत्र गच्छति । (५।१)

पीतोदकां जग्धतृणां नष्टदुग्धां निरिन्द्रियाम् ॥ (५।२)

जरोग्राम् उपयुक्तार्थां जीर्णां कूपम् इवाजलम् । (६।१)

दत्त्वा तमः प्रविशति द्विजं क्लेशेन योजयेत् ॥ (६।२)

दुष्टा रुष्टा व्याधिता दुर्बला वा न दातव्या याश्च मूल्यैर् अदत्तैः । (७।१)

क्लेशैर् विप्रं यो ऽफलैः संयुनक्ति तस्यावीर्याश्चाफलाश्चैव लोकाः ॥ (७।२)

बलान्विताः शीलवयोपपन्नाः सर्वाः प्रशंसन्ति सुगन्धवत्यः । (८।१)

यथा हि गङ्गा सरितां वरिष्ठा तथार्जुनीनां कपिला वरिष्ठा ॥ (८।२)

युधिष्ठिर उवाच । (९।१)

कस्मात् समाने बहुलाप्रदाने सद्भिः प्रशस्तं कपिलाप्रदानम् । (९।२)

विशेषम् इच्छामि महानुभाव श्रोतुं समर्थो हि भवान् प्रवक्तुम् ॥ (९।३)

भीष्म उवाच । (१०।१)

वृद्धानां ब्रुवतां तात श्रुतं मे यत् प्रभाषसे । (१०।२)

वक्ष्यामि तद् अशेषेण रोहिण्यो निर्मिता यथा ॥ (१०।३)

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा । (११।१)

असृजद् वृत्तिम् एवाग्रे प्रजानां हितकाम्यया ॥ (११।२)

यथा ह्यमृतम् आश्रित्य वर्तयन्ति दिवौकसः । (१२।१)

तथा वृत्तिं समाश्रित्य वर्तयन्ति प्रजा विभो ॥ (१२।२)

अचरेभ्यश्च भूतेभ्यश्चराः श्रेष्ठास्ततो नराः । (१३।१)

ब्राह्मणाश्च ततः श्रेष्ठास्तेषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥ (१३।२)

यज्ञैर् आप्यायते सोमः स च गोषु प्रतिष्ठितः । (१४।१)

सर्वे देवाः प्रमोदन्ते पूर्ववृत्तास्ततः प्रजाः ॥ (१४।२)

एतान्येव तु भूतानि प्राक्रोशन् वृत्तिकाङ्क्षया । (१५।१)

वृत्तिदं चान्वपद्यन्त तृषिताः पितृमातृवत् ॥ (१५।२)

इतीदं मनसा गत्वा प्रजासर्गार्थम् आत्मनः । (१६।१)

प्रजापतिर् बलाधानम् अमृतं प्रापिबत् तदा ॥ (१६।२)

स गतस्तस्य तृप्तिं तु गन्धं सुरभिम् उद्गिरन् । (१७।१)

ददर्शोद्गारसंवृत्तां सुरभिं मुखजां सुताम् ॥ (१७।२)

सासृजत् सौरभेयीस्तु सुरभिर् लोकमातरः । (१८।१)

सुवर्णवर्णाः कपिलाः प्रजानां वृत्तिधेनवः ॥ (१८।२)

तासाम् अमृतवर्णानां क्षरन्तीनां समन्ततः । (१९।१)

बभूवामृतजः फेनः स्रवन्तीनाम् इवोर्मिजः ॥ (१९।२)

स वत्समुखविभ्रष्टो भवस्य भुवि तिष्ठतः । (२०।१)

शिरस्यवाप तत् क्रुद्धः स तदोदैक्षत प्रभुः । (२०।२)

ललाटप्रभवेनाक्ष्णा रोहिणीः प्रदहन्न् इव ॥ (२०।३)

तत् तेजस्तु ततो रौद्रं कपिला गा विशां पते । (२१।१)

नानावर्णत्वम् अनयन्मेघान् इव दिवाकरः ॥ (२१।२)

यास्तु तस्माद् अपक्रम्य सोमम् एवाभिसंश्रिताः । (२२।१)

यथोत्पन्नाः स्ववर्णस्थास्ता नीता नान्यवर्णताम् ॥ (२२।२)

अथ क्रुद्धं महादेवं प्रजापतिर् अभाषत । (२३।१)

अमृतेनावसिक्तस्त्वं नोच्छिष्टं विद्यते गवाम् ॥ (२३।२)

यथा ह्यमृतम् आदाय सोमो विष्यन्दते पुनः । (२४।१)

तथा क्षीरं क्षरन्त्येता रोहिण्यो ऽमृतसंभवाः ॥ (२४।२)

न दुष्यत्यनिलो नाग्निर् न सुवर्णं न चोदधिः । (२५।१)

नामृतेनामृतं पीतं वत्सपीता न वत्सला ॥ (२५।२)

इमांल्लोकान् भरिष्यन्ति हविषा प्रस्नवेन च । (२६।१)

आसाम् ऐश्वर्यम् अश्नीहि सर्वामृतमयं शुभम् ॥ (२६।२)

वृषभं च ददौ तस्मै सह ताभिः प्रजापतिः । (२७।१)

प्रसादयामास मनस्तेन रुद्रस्य भारत ॥ (२७।२)

प्रीतश्चापि महादेवश्चकार वृषभं तदा । (२८।१)

ध्वजं च वाहनं चैव तस्मात् स वृषभध्वजः ॥ (२८।२)

ततो देवैर् महादेवस्तदा पशुपतिः कृतः । (२९।१)

ईश्वरः स गवां मध्ये वृषाङ्क इति चोच्यते ॥ (२९।२)

एवम् अव्यग्रवर्णानां कपिलानां महौजसाम् । (३०।१)

प्रदाने प्रथमः कल्पः सर्वासाम् एव कीर्तितः ॥ (३०।२)

लोकज्येष्ठा लोकवृत्तिप्रवृत्ता रुद्रोपेताः सोमविष्यन्दभूताः । (३१।१)

सौम्याः पुण्याः कामदाः प्राणदाश्च गा वै दत्त्वा सर्वकामप्रदः स्यात् ॥ (३१।२)

इमं गवां प्रभवविधानम् उत्तमं पठन् सदा शुचिर् अतिमङ्गलप्रियः । (३२।१)

विमुच्यते कलिकलुषेण मानवः प्रियं सुतान् पशुधनम् आप्नुयात् तथा ॥ (३२।२)

हव्यं कव्यं तर्पणं शान्तिकर्म यानं वासो वृद्धबालस्य पुष्टिम् । (३३।१)

एतान् सर्वान् गोप्रदाने गुणान् वै दाता राजन्न् आप्नुयाद् वै सदैव ॥ (३३।२)

वैशंपायन उवाच । (३४।१)

पितामहस्याथ निशम्य वाक्यं राजा सह भ्रातृभिर् आजमीढः । (३४।२)

सौवर्णकांस्योपदुहास्ततो गाः पार्थो ददौ ब्राह्मणसत्तमेभ्यः ॥ (३४।३)

तथैव तेभ्यो ऽभिददौ द्विजेभ्यो गवां सहस्राणि शतानि चैव । (३५।१)

यज्ञान् समुद्दिश्य च दक्षिणार्थे लोकान् विजेतुं परमां च कीर्तिम् ॥ (३५।२)