महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 155

1133 of 1995 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

हैडिम्बं निहतं दृष्ट्वा विकीर्णम् इव पर्वतम् । (१।२)

haiḍimbaṃ nihataṃ dṛṣṭvā vikīrṇam iva parvatam |

1.3१.३

पाण्डवा दीनमनसः सर्वे बाष्पाकुलेक्षणाः ॥ (१।३)

pāṇḍavā dīnamanasaḥ sarve bāṣpākulekṣaṇāḥ ||

2.1२.१

वासुदेवस्तु हर्षेण महताभिपरिप्लुतः । (२।१)

vāsudevastu harṣeṇa mahatābhipariplutaḥ |

2.2२.२

ननाद सिंहवन्नादं व्यथयन्न् इव भारत । (२।२)

nanāda siṃhavannādaṃ vyathayann iva bhārata |

2.3२.३

विनद्य च महानादं पर्यष्वजत फल्गुनम् ॥ (२।३)

vinadya ca mahānādaṃ paryaṣvajata phalgunam ||

3.1३.१

स विनद्य महानादम् अभीशून् संनियम्य च । (३।१)

sa vinadya mahānādam abhīśūn saṃniyamya ca |

3.2३.२

ननर्त हर्षसंवीतो वातोद्धूत इव द्रुमः ॥ (३।२)

nanarta harṣasaṃvīto vātoddhūta iva drumaḥ ||

4.1४.१

ततो विनिर्भ्राम्य पुनः पार्थम् आस्फोट्य चासकृत् । (४।१)

tato vinirbhrāmya punaḥ pārtham āsphoṭya cāsakṛt |

4.2४.२

रथोपस्थगतो भीमं प्राणदत् पुनर् अच्युतः ॥ (४।२)

rathopasthagato bhīmaṃ prāṇadat punar acyutaḥ ||

5.1५.१

प्रहृष्टमनसं ज्ञात्वा वासुदेवं महाबलम् । (५।१)

prahṛṣṭamanasaṃ jñātvā vāsudevaṃ mahābalam |

5.2५.२

अब्रवीद् अर्जुनो राजन्नातिहृष्टमना इव ॥ (५।२)

abravīd arjuno rājannātihṛṣṭamanā iva ||

6.1६.१

अतिहर्षो ऽयम् अस्थाने तवाद्य मधुसूदन । (६।१)

atiharṣo 'yam asthāne tavādya madhusūdana |

6.2६.२

शोकस्थाने परे प्राप्ते हैडिम्बस्य वधेन वै ॥ (६।२)

śokasthāne pare prāpte haiḍimbasya vadhena vai ||

7.1७.१

विमुखानि च सैन्यानि हतं दृष्ट्वा घटोत्कचम् । (७।१)

vimukhāni ca sainyāni hataṃ dṛṣṭvā ghaṭotkacam |

7.2७.२

वयं च भृशम् आविग्ना हैडिम्बस्य निपातनात् ॥ (७।२)

vayaṃ ca bhṛśam āvignā haiḍimbasya nipātanāt ||

8.1८.१

नैतत् कारणम् अल्पं हि भविष्यति जनार्दन । (८।१)

naitat kāraṇam alpaṃ hi bhaviṣyati janārdana |

8.2८.२

तद् अद्य शंस मे पृष्टः सत्यं सत्यवतां वर ॥ (८।२)

tad adya śaṃsa me pṛṣṭaḥ satyaṃ satyavatāṃ vara ||

9.1९.१

यद्येतन्न रहस्यं ते वक्तुम् अर्हस्यरिंदम । (९।१)

yadyetanna rahasyaṃ te vaktum arhasyariṃdama |

9.2९.२

धैर्यस्य वैकृतं ब्रूहि त्वम् अद्य मधुसूदन ॥ (९।२)

dhairyasya vaikṛtaṃ brūhi tvam adya madhusūdana ||

10.1१०.१

समुद्रस्येव संक्षोभो मेरोर् इव विसर्पणम् । (१०।१)

samudrasyeva saṃkṣobho meror iva visarpaṇam |

10.2१०.२

तथैतल् लाघवं मन्ये तव कर्म जनार्दन ॥ (१०।२)

tathaital lāghavaṃ manye tava karma janārdana ||

11.1११.१

वासुदेव उवाच । (११।१)

vāsudeva uvāca

11.2११.२

अतिहर्षम् इमं प्राप्तं शृणु मे त्वं धनंजय । (११।२)

atiharṣam imaṃ prāptaṃ śṛṇu me tvaṃ dhanaṃjaya |

11.3११.३

अतीव मनसः सद्यः प्रसादकरम् उत्तमम् ॥ (११।३)

atīva manasaḥ sadyaḥ prasādakaram uttamam ||

12.1१२.१

शक्तिं घटोत्कचेनेमां व्यंसयित्वा महाद्युते । (१२।१)

śaktiṃ ghaṭotkacenemāṃ vyaṃsayitvā mahādyute |

12.2१२.२

कर्णं निहतम् एवाजौ विद्धि सद्यो धनंजय ॥ (१२।२)

karṇaṃ nihatam evājau viddhi sadyo dhanaṃjaya ||

13.1१३.१

शक्तिहस्तं पुनः कर्णं को लोके ऽस्ति पुमान् इह । (१३।१)

śaktihastaṃ punaḥ karṇaṃ ko loke 'sti pumān iha |

13.2१३.२

य एनम् अभितस्तिष्ठेत् कार्त्तिकेयम् इवाहवे ॥ (१३।२)

ya enam abhitastiṣṭhet kārttikeyam ivāhave ||

14.1१४.१

दिष्ट्यापनीतकवचो दिष्ट्यापहृतकुण्डलः । (१४।१)

diṣṭyāpanītakavaco diṣṭyāpahṛtakuṇḍalaḥ |

14.2१४.२

दिष्ट्या च व्यंसिता शक्तिर् अमोघास्य घटोत्कचे ॥ (१४।२)

diṣṭyā ca vyaṃsitā śaktir amoghāsya ghaṭotkace ||

15.1१५.१

यदि हि स्यात् सकवचस्तथैव च सकुण्डलः । (१५।१)

yadi hi syāt sakavacastathaiva ca sakuṇḍalaḥ |

15.2१५.२

सामरान् अपि लोकांस्त्रीन् एकः कर्णो जयेद् बली ॥ (१५।२)

sāmarān api lokāṃstrīn ekaḥ karṇo jayed balī ||

16.1१६.१

वासवो वा कुबेरो वा वरुणो वा जलेश्वरः । (१६।१)

vāsavo vā kubero vā varuṇo vā jaleśvaraḥ |

16.2१६.२

यमो वा नोत्सहेत् कर्णं रणे प्रतिसमासितुम् ॥ (१६।२)

yamo vā notsahet karṇaṃ raṇe pratisamāsitum ||

17.1१७.१

गाण्डीवम् आयम्य भवांश्चक्रं वाहं सुदर्शनम् । (१७।१)

gāṇḍīvam āyamya bhavāṃścakraṃ vāhaṃ sudarśanam |

17.2१७.२

न शक्तौ स्वो रणे जेतुं तथायुक्तं नरर्षभम् ॥ (१७।२)

na śaktau svo raṇe jetuṃ tathāyuktaṃ nararṣabham ||

18.1१८.१

त्वद्धितार्थं तु शक्रेण मायया हृतकुण्डलः । (१८।१)

tvaddhitārthaṃ tu śakreṇa māyayā hṛtakuṇḍalaḥ |

18.2१८.२

विहीनकवचश्चायं कृतः परपुरंजयः ॥ (१८।२)

vihīnakavacaścāyaṃ kṛtaḥ parapuraṃjayaḥ ||

19.1१९.१

उत्कृत्य कवचं यस्मात् कुण्डले विमले च ते । (१९।१)

utkṛtya kavacaṃ yasmāt kuṇḍale vimale ca te |

19.2१९.२

प्रादाच्छक्राय कर्णो वै तेन वैकर्तनः स्मृतः ॥ (१९।२)

prādācchakrāya karṇo vai tena vaikartanaḥ smṛtaḥ ||

20.1२०.१

आशीविष इव क्रुद्धः स्तम्भितो मन्त्रतेजसा । (२०।१)

āśīviṣa iva kruddhaḥ stambhito mantratejasā |

20.2२०.२

तथाद्य भाति कर्णो मे शान्तज्वाल इवानलः ॥ (२०।२)

tathādya bhāti karṇo me śāntajvāla ivānalaḥ ||

21.1२१.१

यदा प्रभृति कर्णाय शक्तिर् दत्ता महात्मना । (२१।१)

yadā prabhṛti karṇāya śaktir dattā mahātmanā |

21.2२१.२

वासवेन महाबाहो प्राप्ता यासौ घटोत्कचे ॥ (२१।२)

vāsavena mahābāho prāptā yāsau ghaṭotkace ||

22.1२२.१

कुण्डलाभ्यां निमायाथ दिव्येन कवचेन च । (२२।१)

kuṇḍalābhyāṃ nimāyātha divyena kavacena ca |

22.2२२.२

तां प्राप्यामन्यत वृषा सततं त्वां हतं रणे ॥ (२२।२)

tāṃ prāpyāmanyata vṛṣā satataṃ tvāṃ hataṃ raṇe ||

23.1२३.१

एवं गते ऽपि शक्यो ऽयं हन्तुं नान्येन केनचित् । (२३।१)

evaṃ gate 'pi śakyo 'yaṃ hantuṃ nānyena kenacit |

23.2२३.२

ऋते त्वा पुरुषव्याघ्र शपे सत्येन चानघ ॥ (२३।२)

ṛte tvā puruṣavyāghra śape satyena cānagha ||

24.1२४.१

ब्रह्मण्यः सत्यवादी च तपस्वी नियतव्रतः । (२४।१)

brahmaṇyaḥ satyavādī ca tapasvī niyatavrataḥ |

24.2२४.२

रिपुष्वपि दयावांश्च तस्मात् कर्णो वृषा स्मृतः ॥ (२४।२)

ripuṣvapi dayāvāṃśca tasmāt karṇo vṛṣā smṛtaḥ ||

25.1२५.१

युद्धशौण्डो महाबाहुर् नित्योद्यतशरासनः । (२५।१)

yuddhaśauṇḍo mahābāhur nityodyataśarāsanaḥ |

25.2२५.२

केसरीव वने मर्दन् मत्तमातङ्गयूथपान् । (२५।२)

kesarīva vane mardan mattamātaṅgayūthapān |

25.3२५.३

विमदान् रथशार्दूलान् कुरुते रणमूर्धनि ॥ (२५।३)

vimadān rathaśārdūlān kurute raṇamūrdhani ||

26.1२६.१

मध्यंगत इवादित्यो यो न शक्यो निरीक्षितुम् । (२६।१)

madhyaṃgata ivādityo yo na śakyo nirīkṣitum |

26.2२६.२

त्वदीयैः पुरुषव्याघ्र योधमुख्यैर् महात्मभिः । (२६।२)

tvadīyaiḥ puruṣavyāghra yodhamukhyair mahātmabhiḥ |

26.3२६.३

शरजालसहस्रांशुः शरदीव दिवाकरः ॥ (२६।३)

śarajālasahasrāṃśuḥ śaradīva divākaraḥ ||

27.1२७.१

तपान्ते तोयदो यद्वच्छरधाराः क्षरत्यसौ । (२७।१)

tapānte toyado yadvaccharadhārāḥ kṣaratyasau |

27.2२७.२

दिव्यास्त्रजलदः कर्णः पर्जन्य इव वृष्टिमान् । (२७।२)

divyāstrajaladaḥ karṇaḥ parjanya iva vṛṣṭimān |

27.3२७.३

सो ऽद्य मानुषतां प्राप्तो विमुक्तः शक्रदत्तया ॥ (२७।३)

so 'dya mānuṣatāṃ prāpto vimuktaḥ śakradattayā ||

28.1२८.१

एको हि योगो ऽस्य भवेद् वधाय छिद्रे ह्येनं स्वप्रमत्तः प्रमत्तम् । (२८।१)

eko hi yogo 'sya bhaved vadhāya chidre hyenaṃ svapramattaḥ pramattam |

28.2२८.२

कृच्छ्रप्राप्तं रथचक्रे निमग्ने हन्याः पूर्वं त्वं तु संज्ञां विचार्य ॥ (२८।२)

kṛcchraprāptaṃ rathacakre nimagne hanyāḥ pūrvaṃ tvaṃ tu saṃjñāṃ vicārya ||

29.1२९.१

जरासंधश्चेदिराजो महात्मा महाबलश्चैकलव्यो निषादः । (२९।१)

jarāsaṃdhaścedirājo mahātmā mahābalaścaikalavyo niṣādaḥ |

29.2२९.२

एकैकशो निहताः सर्व एव योगैस्तैस्तैस्त्वद्धितार्थं मयैव ॥ (२९।२)

ekaikaśo nihatāḥ sarva eva yogaistaistaistvaddhitārthaṃ mayaiva ||

30.1३०.१

अथापरे निहता राक्षसेन्द्रा हिडिम्बकिर्मीरबकप्रधानाः । (३०।१)

athāpare nihatā rākṣasendrā hiḍimbakirmīrabakapradhānāḥ |

30.2३०.२

अलायुधः परसैन्यावमर्दी घटोत्कचश्चोग्रकर्मा तरस्वी ॥ (३०।२)

alāyudhaḥ parasainyāvamardī ghaṭotkacaścograkarmā tarasvī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 155

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit