MBh, 7, 155
Select a line for its word-by-word analysis.
हैडिम्बं निहतं दृष्ट्वा विकीर्णम् इव पर्वतम् । (१।२)
haiḍimbaṃ nihataṃ dṛṣṭvā vikīrṇam iva parvatam |
ततो विनिर्भ्राम्य पुनः पार्थम् आस्फोट्य चासकृत् । (४।१)
tato vinirbhrāmya punaḥ pārtham āsphoṭya cāsakṛt |
रथोपस्थगतो भीमं प्राणदत् पुनर् अच्युतः ॥ (४।२)
rathopasthagato bhīmaṃ prāṇadat punar acyutaḥ ||
शोकस्थाने परे प्राप्ते हैडिम्बस्य वधेन वै ॥ (६।२)
śokasthāne pare prāpte haiḍimbasya vadhena vai ||
विमुखानि च सैन्यानि हतं दृष्ट्वा घटोत्कचम् । (७।१)
vimukhāni ca sainyāni hataṃ dṛṣṭvā ghaṭotkacam |
वयं च भृशम् आविग्ना हैडिम्बस्य निपातनात् ॥ (७।२)
vayaṃ ca bhṛśam āvignā haiḍimbasya nipātanāt ||
तद् अद्य शंस मे पृष्टः सत्यं सत्यवतां वर ॥ (८।२)
tad adya śaṃsa me pṛṣṭaḥ satyaṃ satyavatāṃ vara ||
यद्येतन्न रहस्यं ते वक्तुम् अर्हस्यरिंदम । (९।१)
yadyetanna rahasyaṃ te vaktum arhasyariṃdama |
धैर्यस्य वैकृतं ब्रूहि त्वम् अद्य मधुसूदन ॥ (९।२)
dhairyasya vaikṛtaṃ brūhi tvam adya madhusūdana ||
समुद्रस्येव संक्षोभो मेरोर् इव विसर्पणम् । (१०।१)
samudrasyeva saṃkṣobho meror iva visarpaṇam |
अतिहर्षम् इमं प्राप्तं शृणु मे त्वं धनंजय । (११।२)
atiharṣam imaṃ prāptaṃ śṛṇu me tvaṃ dhanaṃjaya |
शक्तिं घटोत्कचेनेमां व्यंसयित्वा महाद्युते । (१२।१)
śaktiṃ ghaṭotkacenemāṃ vyaṃsayitvā mahādyute |
कर्णं निहतम् एवाजौ विद्धि सद्यो धनंजय ॥ (१२।२)
karṇaṃ nihatam evājau viddhi sadyo dhanaṃjaya ||
शक्तिहस्तं पुनः कर्णं को लोके ऽस्ति पुमान् इह । (१३।१)
śaktihastaṃ punaḥ karṇaṃ ko loke 'sti pumān iha |
य एनम् अभितस्तिष्ठेत् कार्त्तिकेयम् इवाहवे ॥ (१३।२)
ya enam abhitastiṣṭhet kārttikeyam ivāhave ||
दिष्ट्या च व्यंसिता शक्तिर् अमोघास्य घटोत्कचे ॥ (१४।२)
diṣṭyā ca vyaṃsitā śaktir amoghāsya ghaṭotkace ||
सामरान् अपि लोकांस्त्रीन् एकः कर्णो जयेद् बली ॥ (१५।२)
sāmarān api lokāṃstrīn ekaḥ karṇo jayed balī ||
यमो वा नोत्सहेत् कर्णं रणे प्रतिसमासितुम् ॥ (१६।२)
yamo vā notsahet karṇaṃ raṇe pratisamāsitum ||
गाण्डीवम् आयम्य भवांश्चक्रं वाहं सुदर्शनम् । (१७।१)
gāṇḍīvam āyamya bhavāṃścakraṃ vāhaṃ sudarśanam |
न शक्तौ स्वो रणे जेतुं तथायुक्तं नरर्षभम् ॥ (१७।२)
na śaktau svo raṇe jetuṃ tathāyuktaṃ nararṣabham ||
त्वद्धितार्थं तु शक्रेण मायया हृतकुण्डलः । (१८।१)
tvaddhitārthaṃ tu śakreṇa māyayā hṛtakuṇḍalaḥ |
उत्कृत्य कवचं यस्मात् कुण्डले विमले च ते । (१९।१)
utkṛtya kavacaṃ yasmāt kuṇḍale vimale ca te |
प्रादाच्छक्राय कर्णो वै तेन वैकर्तनः स्मृतः ॥ (१९।२)
prādācchakrāya karṇo vai tena vaikartanaḥ smṛtaḥ ||
आशीविष इव क्रुद्धः स्तम्भितो मन्त्रतेजसा । (२०।१)
āśīviṣa iva kruddhaḥ stambhito mantratejasā |
तथाद्य भाति कर्णो मे शान्तज्वाल इवानलः ॥ (२०।२)
tathādya bhāti karṇo me śāntajvāla ivānalaḥ ||
यदा प्रभृति कर्णाय शक्तिर् दत्ता महात्मना । (२१।१)
yadā prabhṛti karṇāya śaktir dattā mahātmanā |
तां प्राप्यामन्यत वृषा सततं त्वां हतं रणे ॥ (२२।२)
tāṃ prāpyāmanyata vṛṣā satataṃ tvāṃ hataṃ raṇe ||
एवं गते ऽपि शक्यो ऽयं हन्तुं नान्येन केनचित् । (२३।१)
evaṃ gate 'pi śakyo 'yaṃ hantuṃ nānyena kenacit |
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च तपस्वी नियतव्रतः । (२४।१)
brahmaṇyaḥ satyavādī ca tapasvī niyatavrataḥ |
रिपुष्वपि दयावांश्च तस्मात् कर्णो वृषा स्मृतः ॥ (२४।२)
ripuṣvapi dayāvāṃśca tasmāt karṇo vṛṣā smṛtaḥ ||
मध्यंगत इवादित्यो यो न शक्यो निरीक्षितुम् । (२६।१)
madhyaṃgata ivādityo yo na śakyo nirīkṣitum |
त्वदीयैः पुरुषव्याघ्र योधमुख्यैर् महात्मभिः । (२६।२)
tvadīyaiḥ puruṣavyāghra yodhamukhyair mahātmabhiḥ |
तपान्ते तोयदो यद्वच्छरधाराः क्षरत्यसौ । (२७।१)
tapānte toyado yadvaccharadhārāḥ kṣaratyasau |
दिव्यास्त्रजलदः कर्णः पर्जन्य इव वृष्टिमान् । (२७।२)
divyāstrajaladaḥ karṇaḥ parjanya iva vṛṣṭimān |
सो ऽद्य मानुषतां प्राप्तो विमुक्तः शक्रदत्तया ॥ (२७।३)
so 'dya mānuṣatāṃ prāpto vimuktaḥ śakradattayā ||
एको हि योगो ऽस्य भवेद् वधाय छिद्रे ह्येनं स्वप्रमत्तः प्रमत्तम् । (२८।१)
eko hi yogo 'sya bhaved vadhāya chidre hyenaṃ svapramattaḥ pramattam |
कृच्छ्रप्राप्तं रथचक्रे निमग्ने हन्याः पूर्वं त्वं तु संज्ञां विचार्य ॥ (२८।२)
kṛcchraprāptaṃ rathacakre nimagne hanyāḥ pūrvaṃ tvaṃ tu saṃjñāṃ vicārya ||
जरासंधश्चेदिराजो महात्मा महाबलश्चैकलव्यो निषादः । (२९।१)
jarāsaṃdhaścedirājo mahātmā mahābalaścaikalavyo niṣādaḥ |
एकैकशो निहताः सर्व एव योगैस्तैस्तैस्त्वद्धितार्थं मयैव ॥ (२९।२)
ekaikaśo nihatāḥ sarva eva yogaistaistaistvaddhitārthaṃ mayaiva ||
अथापरे निहता राक्षसेन्द्रा हिडिम्बकिर्मीरबकप्रधानाः । (३०।१)
athāpare nihatā rākṣasendrā hiḍimbakirmīrabakapradhānāḥ |
अलायुधः परसैन्यावमर्दी घटोत्कचश्चोग्रकर्मा तरस्वी ॥ (३०।२)
alāyudhaḥ parasainyāvamardī ghaṭotkacaścograkarmā tarasvī ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.