युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

यया वृत्त्या महीपालो विवर्धयति मानवान् । (१।२)

पुण्यांश्च लोकाञ् जयति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

दानशीलो भवेद् राजा यज्ञशीलश्च भारत । (२।२)

उपवासतपःशीलः प्रजानां पालने रतः ॥ (२।३)

सर्वाश्चैव प्रजा नित्यं राजा धर्मेण पालयेत् । (३।१)

उत्थानेनाप्रमादेन पूजयेच्चैव धार्मिकान् ॥ (३।२)

राज्ञा हि पूजितो धर्मस्ततः सर्वत्र पूज्यते । (४।१)

यद् यद् आचरते राजा तत् प्रजानां हि रोचते ॥ (४।२)

नित्यम् उद्यतदण्डश्च भवेन्मृत्युर् इवारिषु । (५।१)

निहन्यात् सर्वतो दस्यून्न कामात् कस्यचित् क्षमेत् ॥ (५।२)

यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः । (६।१)

चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भारत विन्दति ॥ (६।२)

यद् अधीते यद् यजते यद् ददाति यद् अर्चति । (७।१)

राजा चतुर्थभाक् तस्य प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ (७।२)

यद् राष्ट्रे ऽकुशलं किंचिद् राज्ञो ऽरक्षयतः प्रजाः । (८।१)

चतुर्थं तस्य पापस्य राजा भारत विन्दति ॥ (८।२)

अप्याहुः सर्वम् एवेति भूयो ऽर्धम् इति निश्चयः । (९।१)

कर्मणः पृथिवीपाल नृशंसो ऽनृतवाग् अपि । (९।२)

तादृशात् किल्बिषाद् राजा शृणु येन प्रमुच्यते ॥ (९।३)

प्रत्याहर्तुम् अशक्यं स्याद् धनं चोरैर् हृतं यदि । (१०।१)

स्वकोशात् तत् प्रदेयं स्याद् अशक्तेनोपजीवता ॥ (१०।२)

सर्ववर्णैः सदा रक्ष्यं ब्रह्मस्वं ब्राह्मणास्तथा । (११।१)

न स्थेयं विषये तेषु यो ऽपकुर्याद् द्विजातिषु ॥ (११।२)

ब्रह्मस्वे रक्ष्यमाणे हि सर्वं भवति रक्षितम् । (१२।१)

तेषां प्रसादे निर्वृत्ते कृतकृत्यो भवेन्नृपः ॥ (१२।२)

पर्जन्यम् इव भूतानि महाद्रुमम् इव द्विजाः । (१३।१)

नरास्तम् उपजीवन्ति नृपं सर्वार्थसाधकम् ॥ (१३।२)

न हि कामात्मना राज्ञा सततं शठबुद्धिना । (१४।१)

नृशंसेनातिलुब्धेन शक्याः पालयितुं प्रजाः ॥ (१४।२)

युधिष्ठिर उवाच । (१५।१)

नाहं राज्यसुखान्वेषी राज्यम् इच्छाम्यपि क्षणम् । (१५।२)

धर्मार्थं रोचये राज्यं धर्मश्चात्र न विद्यते ॥ (१५।३)

तद् अलं मम राज्येन यत्र धर्मो न विद्यते । (१६।१)

वनम् एव गमिष्यामि तस्माद् धर्मचिकीर्षया ॥ (१६।२)

तत्र मेध्येष्वरण्येषु न्यस्तदण्डो जितेन्द्रियः । (१७।१)

धर्मम् आराधयिष्यामि मुनिर् मूलफलाशनः ॥ (१७।२)

भीष्म उवाच । (१८।१)

वेदाहं तव या बुद्धिर् आनृशंस्यगुणैव सा । (१८।२)

न च शुद्धानृशंस्येन शक्यं महद् उपासितुम् ॥ (१८।३)

अपि तु त्वा मृदुं दान्तम् अत्यार्यम् अतिधार्मिकम् । (१९।१)

क्लीबं धर्मघृणायुक्तं न लोको बहु मन्यते ॥ (१९।२)

राजधर्मान् अवेक्षस्व पितृपैतामहोचितान् । (२०।१)

नैतद् राज्ञाम् अथो वृत्तं यथा त्वं स्थातुम् इच्छसि ॥ (२०।२)

न हि वैक्लव्यसंसृष्टम् आनृशंस्यम् इहास्थितः । (२१।१)

प्रजापालनसम्भूतं प्राप्ता धर्मफलं ह्यसि ॥ (२१।२)

न ह्येताम् आशिषं पाण्डुर् न च कुन्त्यन्वयाचत । (२२।१)

न चैतां प्राज्ञतां तात यया चरसि मेधया ॥ (२२।२)

शौर्यं बलं च सत्त्वं च पिता तव सदाब्रवीत् । (२३।१)

माहात्म्यं बलम् औदार्यं तव कुन्त्यन्वयाचत ॥ (२३।२)

नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यम् उभे मानुषदैवते । (२४।१)

पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च ॥ (२४।२)

दानम् अध्ययनं यज्ञः प्रजानां परिपालनम् । (२५।१)

धर्मम् एतम् अधर्मं वा जन्मनैवाभ्यजायिथाः ॥ (२५।२)

काले धुरि नियुक्तानां वहतां भार आहिते । (२६।१)

सीदताम् अपि कौन्तेय न कीर्तिर् अवसीदति ॥ (२६।२)

समन्ततो विनियतो वहत्यस्खलितो हि यः । (२७।१)

निर्दोषकर्मवचनात् सिद्धिः कर्मण एव सा ॥ (२७।२)

नैकान्तविनिपातेन विचचारेह कश्चन । (२८।१)

धर्मी गृही वा राजा वा ब्रह्मचार्यथ वा पुनः ॥ (२८।२)

अल्पं तु साधुभूयिष्ठं यत् कर्मोदारम् एव तत् । (२९।१)

कृतम् एवाकृताच्छ्रेयो न पापीयो ऽस्त्यकर्मणः ॥ (२९।२)

यदा कुलीनो धर्मज्ञः प्राप्नोत्यैश्वर्यम् उत्तमम् । (३०।१)

योगक्षेमस्तदा राजन् कुशलायैव कल्पते ॥ (३०।२)

दानेनान्यं बलेनान्यम् अन्यं सूनृतया गिरा । (३१।१)

सर्वतः परिगृह्णीयाद् राज्यं प्राप्येह धार्मिकः ॥ (३१।२)

यं हि वैद्याः कुले जाता अवृत्तिभयपीडिताः । (३२।१)

प्राप्य तृप्ताः प्रतिष्ठन्ति धर्मः को ऽभ्यधिकस्ततः ॥ (३२।२)

युधिष्ठिर उवाच । (३३।१)

किं न्वतः परमं स्वर्ग्यं का न्वतः प्रीतिर् उत्तमा । (३३।२)

किं न्वतः परमैश्वर्यं ब्रूहि मे यदि मन्यसे ॥ (३३।३)

भीष्म उवाच । (३४।१)

यस्मिन् प्रतिष्ठिताः सम्यक् क्षेमं विन्दन्ति तत्क्षणम् । (३४।२)

स स्वर्गजित्तमो ऽस्माकं सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (३४।३)

त्वम् एव प्रीतिमांस्तस्मात् कुरूणां कुरुसत्तम । (३५।१)

भव राजा जय स्वर्गं सतो रक्षासतो जहि ॥ (३५।२)

अनु त्वा तात जीवन्तु सुहृदः साधुभिः सह । (३६।१)

पर्जन्यम् इव भूतानि स्वादुद्रुमम् इवाण्डजाः ॥ (३६।२)

धृष्टं शूरं प्रहर्तारम् अनृशंसं जितेन्द्रियम् । (३७।१)

वत्सलं संविभक्तारम् अनु जीवन्तु त्वां जनाः ॥ (३७।२)