MBh, 14, 85
Select a line for its word-by-word analysis.
युधिष्ठिरस्य वचनं न च ते जगृहुर् हितम् ॥ (३।२)
yudhiṣṭhirasya vacanaṃ na ca te jagṛhur hitam ||
वार्यमाणास्तु पार्थेन सान्त्वपूर्वम् अमर्षिताः । (४।१)
vāryamāṇāstu pārthena sāntvapūrvam amarṣitāḥ |
परिवार्य हयं जग्मुस्ततश्चुक्रोध पाण्डवः ॥ (४।२)
parivārya hayaṃ jagmustataścukrodha pāṇḍavaḥ ||
ततः शिरांसि दीप्ताग्रैस्तेषां चिछेद पाण्डवः । (५।१)
tataḥ śirāṃsi dīptāgraisteṣāṃ cicheda pāṇḍavaḥ |
क्षुरैर् गाण्डीवनिर्मुक्तैर् नातियत्नाद् इवार्जुनः ॥ (५।२)
kṣurair gāṇḍīvanirmuktair nātiyatnād ivārjunaḥ ||
ते वध्यमानाः पार्थेन हयम् उत्सृज्य संभ्रमात् । (६।१)
te vadhyamānāḥ pārthena hayam utsṛjya saṃbhramāt |
वितुद्यमानस्तैश्चापि गान्धारैः पाण्डवर्षभः । (७।१)
vitudyamānastaiścāpi gāndhāraiḥ pāṇḍavarṣabhaḥ |
आदिश्यादिश्य तेजस्वी शिरांस्येषां न्यपातयत् ॥ (७।२)
ādiśyādiśya tejasvī śirāṃsyeṣāṃ nyapātayat ||
स राजा शकुनेः पुत्रः पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥ (८।२)
sa rājā śakuneḥ putraḥ pāṇḍavaṃ pratyavārayat ||
तं युध्यमानं राजानं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् । (९।१)
taṃ yudhyamānaṃ rājānaṃ kṣatradharme vyavasthitam |
पार्थो ऽब्रवीन्न मे वध्या राजानो राजशासनात् । (९।२)
pārtho 'bravīnna me vadhyā rājāno rājaśāsanāt |
अलं युद्धेन ते वीर न ते ऽस्त्यद्य पराजयः ॥ (९।३)
alaṃ yuddhena te vīra na te 'styadya parājayaḥ ||
इत्युक्तस्तद् अनादृत्य वाक्यम् अज्ञानमोहितः । (१०।१)
ityuktastad anādṛtya vākyam ajñānamohitaḥ |
तस्य पार्थः शिरस्त्राणम् अर्धचन्द्रेण पत्रिणा । (११।१)
tasya pārthaḥ śirastrāṇam ardhacandreṇa patriṇā |
तद् दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुर् गान्धाराः सर्व एव ते । (१२।१)
tad dṛṣṭvā vismayaṃ jagmur gāndhārāḥ sarva eva te |
बभौ तैर् एव सहितस्त्रस्तैः क्षुद्रमृगैर् इव ॥ (१३।२)
babhau tair eva sahitastrastaiḥ kṣudramṛgair iva ||
तेषां तु तरसा पार्थस्तत्रैव परिधावताम् । (१४।१)
teṣāṃ tu tarasā pārthastatraiva paridhāvatām |
विजहारोत्तमाङ्गानि भल्लैः संनतपर्वभिः ॥ (१४।२)
vijahārottamāṅgāni bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ ||
उच्छ्रितांस्तु भुजान् केचिन्नाबुध्यन्त शरैर् हृतान् । (१५।१)
ucchritāṃstu bhujān kecinnābudhyanta śarair hṛtān |
शरैर् गाण्डीवनिर्मुक्तैः पृथुभिः पार्थचोदितैः ॥ (१५।२)
śarair gāṇḍīvanirmuktaiḥ pṛthubhiḥ pārthacoditaiḥ ||
संभ्रान्तनरनागाश्वम् अथ तद् विद्रुतं बलम् । (१६।१)
saṃbhrāntanaranāgāśvam atha tad vidrutaṃ balam |
हतविध्वस्तभूयिष्ठम् आवर्तत मुहुर् मुहुः ॥ (१६।२)
hatavidhvastabhūyiṣṭham āvartata muhur muhuḥ ||
न ह्यदृश्यन्त वीरस्य केचिद् अग्रे ऽग्र्यकर्मणः । (१७।१)
na hyadṛśyanta vīrasya kecid agre 'gryakarmaṇaḥ |
रिपवः पात्यमाना वै ये सहेयुर् महाशरान् ॥ (१७।२)
ripavaḥ pātyamānā vai ye saheyur mahāśarān ||
जननी निर्ययौ भीता पुरस्कृत्यार्घ्यम् उत्तमम् ॥ (१८।२)
jananī niryayau bhītā puraskṛtyārghyam uttamam ||
सा न्यवारयद् अव्यग्रा तं पुत्रं युद्धदुर्मदम् । (१९।१)
sā nyavārayad avyagrā taṃ putraṃ yuddhadurmadam |
प्रसादयामास च तं जिष्णुम् अक्लिष्टकारिणम् ॥ (१९।२)
prasādayāmāsa ca taṃ jiṣṇum akliṣṭakāriṇam ||
तां पूजयित्वा कौन्तेयः प्रसादम् अकरोत् तदा । (२०।१)
tāṃ pūjayitvā kaunteyaḥ prasādam akarot tadā |
शकुनेश्चापि तनयं सान्त्वयन्न् इदम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)
śakuneścāpi tanayaṃ sāntvayann idam abravīt ||
न मे प्रियं महाबाहो यत् ते बुद्धिर् इयं कृता । (२१।१)
na me priyaṃ mahābāho yat te buddhir iyaṃ kṛtā |
प्रतियोद्धुम् अमित्रघ्न भ्रातैव त्वं ममानघ ॥ (२१।२)
pratiyoddhum amitraghna bhrātaiva tvaṃ mamānagha ||
गान्धारीं मातरं स्मृत्वा धृतराष्ट्रकृतेन च । (२२।१)
gāndhārīṃ mātaraṃ smṛtvā dhṛtarāṣṭrakṛtena ca |
तेन जीवसि राजंस्त्वं निहतास्त्वनुगास्तव ॥ (२२।२)
tena jīvasi rājaṃstvaṃ nihatāstvanugāstava ||
मैवं भूः शाम्यतां वैरं मा ते भूद् बुद्धिर् ईदृशी । (२३।१)
maivaṃ bhūḥ śāmyatāṃ vairaṃ mā te bhūd buddhir īdṛśī |
आगन्तव्यं परां चैत्रीम् अश्वमेधे नृपस्य नः ॥ (२३।२)
āgantavyaṃ parāṃ caitrīm aśvamedhe nṛpasya naḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.