युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

यानीमानि बहिर् वेद्यां दानानि परिचक्षते । (१।२)

तेभ्यो विशिष्टं किं दानं मतं ते कुरुपुंगव ॥ (१।३)

कौतूहलं हि परमं तत्र मे वर्तते प्रभो । (२।१)

दातारं दत्तम् अन्वेति यद् दानं तत् प्रचक्ष्व मे ॥ (२।२)

भीष्म उवाच । (३।१)

अभयं सर्वभूतेभ्यो व्यसने चाप्यनुग्रहम् । (३।२)

यच्चाभिलषितं दद्यात् तृषितायाभियाचते ॥ (३।३)

दत्तं मन्येत यद् दत्त्वा तद् दानं श्रेष्ठम् उच्यते । (४।१)

दत्तं दातारम् अन्वेति यद् दानं भरतर्षभ ॥ (४।२)

हिरण्यदानं गोदानं पृथिवीदानम् एव च । (५।१)

एतानि वै पवित्राणि तारयन्त्यपि दुष्कृतम् ॥ (५।२)

एतानि पुरुषव्याघ्र साधुभ्यो देहि नित्यदा । (६।१)

दानानि हि नरं पापान्मोक्षयन्ति न संशयः ॥ (६।२)

यद् यद् इष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे । (७।१)

तत् तद् गुणवते देयं तद् एवाक्षयम् इच्छता ॥ (७।२)

प्रियाणि लभते लोके प्रियदः प्रियकृत् तथा । (८।१)

प्रियो भवति भूतानाम् इह चैव परत्र च ॥ (८।२)

याचमानम् अभीमानाद् आशावन्तम् अकिंचनम् । (९।१)

यो नार्चति यथाशक्ति स नृशंसो युधिष्ठिर ॥ (९।२)

अमित्रम् अपि चेद् दीनं शरणैषिणम् आगतम् । (१०।१)

व्यसने यो ऽनुगृह्णाति स वै पुरुषसत्तमः ॥ (१०।२)

कृशाय ह्रीमते तात वृत्तिक्षीणाय सीदते । (११।१)

अपहन्यात् क्षुधं यस्तु न तेन पुरुषः समः ॥ (११।२)

ह्रिया तु नियतान् साधून् पुत्रदारैश्च कर्शितान् । (१२।१)

अयाचमानान् कौन्तेय सर्वोपायैर् निमन्त्रय ॥ (१२।२)

आशिषं ये न देवेषु न मर्त्येषु च कुर्वते । (१३।१)

अर्हन्तो नित्यसत्त्वस्था यथालब्धोपजीविनः ॥ (१३।२)

आशीविषसमेभ्यश्च तेभ्यो रक्षस्व भारत । (१४।१)

तान्युक्तैर् उपजिज्ञास्य तथा द्विजवरोत्तमान् ॥ (१४।२)

कृतैर् आवसथैर् नित्यं सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः । (१५।१)

निमन्त्रयेथाः कौरव्य सर्वकामसुखावहैः ॥ (१५।२)

यदि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धापूतं युधिष्ठिर । (१६।१)

कार्यम् इत्येव मन्वाना धार्मिकाः पुण्यकर्मिणः ॥ (१६।२)

विद्यास्नाता व्रतस्नाता ये व्यपाश्रित्यजीविनः । (१७।१)

गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणाः संशितव्रताः ॥ (१७।२)

तेषु शुद्धेषु दान्तेषु स्वदारनिरतेषु च । (१८।१)

यत् करिष्यसि कल्याणं तत् त्वा लोकेषु धास्यति ॥ (१८।२)

यथाग्निहोत्रं सुहुतं सायं प्रातर् द्विजातिना । (१९।१)

तथा भवति दत्तं वै द्विजेभ्यो ऽथ कृतात्मना ॥ (१९।२)

एष ते विततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः । (२०।१)

विशिष्टः सर्वयज्ञेभ्यो ददतस्तात वर्तताम् ॥ (२०।२)

निवापो दानसदृशस्तादृशेषु युधिष्ठिर । (२१।१)

निवपन् पूजयंश्चैव तेष्वानृण्यं निगच्छति ॥ (२१।२)

य एव नो न कुप्यन्ति न लुभ्यन्ति तृणेष्वपि । (२२।१)

त एव नः पूज्यतमा ये चान्ये प्रियवादिनः ॥ (२२।२)

ये नो न बहु मन्यन्ते न प्रवर्तन्ति चापरे । (२३।१)

पुत्रवत् परिपाल्यास्ते नमस्तेभ्यस्तथाभयम् ॥ (२३।२)

ऋत्विक्पुरोहिताचार्या मृदुब्रह्मधरा हि ते । (२४।१)

क्षत्रेणापि हि संसृष्टं तेजः शाम्यति वै द्विजे ॥ (२४।२)

अस्ति मे बलवान् अस्मि राजास्मीति युधिष्ठिर । (२५।१)

ब्राह्मणान्मा स्म पर्यश्नीर् वासोभिर् अशनेन च ॥ (२५।२)

यच्छोभार्थं बलार्थं वा वित्तम् अस्ति तवानघ । (२६।१)

तेन ते ब्राह्मणाः पूज्याः स्वधर्मम् अनुतिष्ठता ॥ (२६।२)

नमस्कार्यास्त्वया विप्रा वर्तमाना यथातथम् । (२७।१)

यथासुखं यथोत्साहं ललन्तु त्वयि पुत्रवत् ॥ (२७।२)

को ह्यन्यः सुप्रसादानां सुहृदाम् अल्पतोषिणाम् । (२८।१)

वृत्तिम् अर्हत्युपक्षेप्तुं त्वद् अन्यः कुरुसत्तम ॥ (२८।२)

यथा पत्याश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके सनातनः । (२९।१)

स देवः सा गतिर् नान्या तथास्माकं द्विजातयः ॥ (२९।२)

यदि नो ब्राह्मणास्तात संत्यजेयुर् अपूजिताः । (३०।१)

पश्यन्तो दारुणं कर्म सततं क्षत्रिये स्थितम् ॥ (३०।२)

अवेदानाम् अकीर्तीनाम् अलोकानाम् अयज्वनाम् । (३१।१)

को ऽस्माकं जीवितेनार्थस्तद्धि नो ब्राह्मणाश्रयम् ॥ (३१।२)

अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा धर्मः सनातनः । (३२।१)

राजन्यो ब्राह्मणं राजन् पुरा परिचचार ह । (३२।२)

वैश्यो राजन्यम् इत्येव शूद्रो वैश्यम् इति श्रुतिः ॥ (३२।३)

दूराच्छूद्रेणोपचर्यो ब्राह्मणो ऽग्निर् इव ज्वलन् । (३३।१)

संस्पर्शपरिचर्यस्तु वैश्येन क्षत्रियेण च ॥ (३३।२)

मृदुभावान् सत्यशीलान् सत्यधर्मानुपालकान् । (३४।१)

आशीविषान् इव क्रुद्धांस्तान् उपाचरत द्विजान् ॥ (३४।२)

अपरेषां परेषां च परेभ्यश्चैव ये परे । (३५।१)

क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च । (३५।२)

ब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च तपांसि च ॥ (३५।३)

न मे पिता प्रियतरो न त्वं तात तथा प्रियः । (३६।१)

न मे पितुः पिता राजन्न चात्मा न च जीवितम् ॥ (३६।२)

त्वत्तश्च मे प्रियतरः पृथिव्यां नास्ति कश्चन । (३७।१)

त्वत्तो ऽपि मे प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ ॥ (३७।२)

ब्रवीमि सत्यम् एतच्च यथाहं पाण्डुनन्दन । (३८।१)

तेन सत्येन गच्छेयं लोकान् यत्र स शंतनुः ॥ (३८।२)

पश्येयं च सतां लोकाञ्छुचीन् ब्रह्मपुरस्कृतान् । (३९।१)

तत्र मे तात गन्तव्यम् अह्नाय च चिराय च ॥ (३९।२)

सो ऽहम् एतादृशांल्लोकान् दृष्ट्वा भरतसत्तम । (४०।१)

यन्मे कृतं ब्राह्मणेषु न तप्ये तेन पार्थिव ॥ (४०।२)