महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 7

1688 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

कर्मणां मे समस्तानां शुभानां भरतर्षभ । (१।२)

karmaṇāṃ me samastānāṃ śubhānāṃ bharatarṣabha |

1.3१.३

फलानि महतां श्रेष्ठ प्रब्रूहि परिपृच्छतः ॥ (१।३)

phalāni mahatāṃ śreṣṭha prabrūhi paripṛcchataḥ ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

रहस्यं यद् ऋषीणां तु तच्छृणुष्व युधिष्ठिर । (२।२)

rahasyaṃ yad ṛṣīṇāṃ tu tacchṛṇuṣva yudhiṣṭhira |

2.3२.३

या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता ॥ (२।३)

yā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāve cirepsitā ||

3.1३.१

येन येन शरीरेण यद् यत् कर्म करोति यः । (३।१)

yena yena śarīreṇa yad yat karma karoti yaḥ |

3.2३.२

तेन तेन शरीरेण तत् तत् फलम् उपाश्नुते ॥ (३।२)

tena tena śarīreṇa tat tat phalam upāśnute ||

4.1४.१

यस्यां यस्याम् अवस्थायां यत् करोति शुभाशुभम् । (४।१)

yasyāṃ yasyām avasthāyāṃ yat karoti śubhāśubham |

4.2४.२

तस्यां तस्याम् अवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि ॥ (४।२)

tasyāṃ tasyām avasthāyāṃ bhuṅkte janmani janmani ||

5.1५.१

न नश्यति कृतं कर्म सदा पञ्चेन्द्रियैर् इह । (५।१)

na naśyati kṛtaṃ karma sadā pañcendriyair iha |

5.2५.२

ते ह्यस्य साक्षिणो नित्यं षष्ठ आत्मा तथैव च ॥ (५।२)

te hyasya sākṣiṇo nityaṃ ṣaṣṭha ātmā tathaiva ca ||

6.1६.१

चक्षुर् दद्यान्मनो दद्याद् वाचं दद्याच्च सूनृताम् । (६।१)

cakṣur dadyānmano dadyād vācaṃ dadyācca sūnṛtām |

6.2६.२

अनुव्रजेद् उपासीत स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ (६।२)

anuvrajed upāsīta sa yajñaḥ pañcadakṣiṇaḥ ||

7.1७.१

यो दद्याद् अपरिक्लिष्टम् अन्नम् अध्वनि वर्तते । (७।१)

yo dadyād aparikliṣṭam annam adhvani vartate |

7.2७.२

श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत् ॥ (७।२)

śrāntāyādṛṣṭapūrvāya tasya puṇyaphalaṃ mahat ||

8.1८.१

स्थण्डिले शयमानानां गृहाणि शयनानि च । (८।१)

sthaṇḍile śayamānānāṃ gṛhāṇi śayanāni ca |

8.2८.२

चीरवल्कलसंवीते वासांस्याभरणानि च ॥ (८।२)

cīravalkalasaṃvīte vāsāṃsyābharaṇāni ca ||

9.1९.१

वाहनासनयानानि योगात्मनि तपोधने । (९।१)

vāhanāsanayānāni yogātmani tapodhane |

9.2९.२

अग्नीन् उपशयानस्य राजपौरुषम् उच्यते ॥ (९।२)

agnīn upaśayānasya rājapauruṣam ucyate ||

10.1१०.१

रसानां प्रतिसंहारे सौभाग्यम् अनुगच्छति । (१०।१)

rasānāṃ pratisaṃhāre saubhāgyam anugacchati |

10.2१०.२

आमिषप्रतिसंहारे पशून् पुत्रांश्च विन्दति ॥ (१०।२)

āmiṣapratisaṃhāre paśūn putrāṃśca vindati ||

11.1११.१

अवाक्शिरास्तु यो लम्बेद् उदवासं च यो वसेत् । (११।१)

avākśirāstu yo lambed udavāsaṃ ca yo vaset |

11.2११.२

सततं चैकशायी यः स लभेतेप्सितां गतिम् ॥ (११।२)

satataṃ caikaśāyī yaḥ sa labhetepsitāṃ gatim ||

12.1१२.१

पाद्यम् आसनम् एवाथ दीपम् अन्नं प्रतिश्रयम् । (१२।१)

pādyam āsanam evātha dīpam annaṃ pratiśrayam |

12.2१२.२

दद्याद् अतिथिपूजार्थं स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ (१२।२)

dadyād atithipūjārthaṃ sa yajñaḥ pañcadakṣiṇaḥ ||

13.1१३.१

वीरासनं वीरशय्यां वीरस्थानम् उपासतः । (१३।१)

vīrāsanaṃ vīraśayyāṃ vīrasthānam upāsataḥ |

13.2१३.२

अक्षयास्तस्य वै लोकाः सर्वकामगमास्तथा ॥ (१३।२)

akṣayāstasya vai lokāḥ sarvakāmagamāstathā ||

14.1१४.१

धनं लभेत दानेन मौनेनाज्ञां विशां पते । (१४।१)

dhanaṃ labheta dānena maunenājñāṃ viśāṃ pate |

14.2१४.२

उपभोगांश्च तपसा ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥ (१४।२)

upabhogāṃśca tapasā brahmacaryeṇa jīvitam ||

15.1१५.१

रूपम् ऐश्वर्यम् आरोग्यम् अहिंसाफलम् अश्नुते । (१५।१)

rūpam aiśvaryam ārogyam ahiṃsāphalam aśnute |

15.2१५.२

फलमूलाशिनां राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां तथा ॥ (१५।२)

phalamūlāśināṃ rājyaṃ svargaḥ parṇāśināṃ tathā ||

16.1१६.१

प्रायोपवेशनाद् राज्यं सर्वत्र सुखम् उच्यते । (१६।१)

prāyopaveśanād rājyaṃ sarvatra sukham ucyate |

16.2१६.२

स्वर्गं सत्येन लभते दीक्षया कुलम् उत्तमम् ॥ (१६।२)

svargaṃ satyena labhate dīkṣayā kulam uttamam ||

17.1१७.१

गवाढ्यः शाकदीक्षायां स्वर्गगामी तृणाशनः । (१७।१)

gavāḍhyaḥ śākadīkṣāyāṃ svargagāmī tṛṇāśanaḥ |

17.2१७.२

स्त्रियस्त्रिषवणं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत् ॥ (१७।२)

striyastriṣavaṇaṃ snātvā vāyuṃ pītvā kratuṃ labhet ||

18.1१८.१

सलिलाशी भवेद् यश्च सदाग्निः संस्कृतो द्विजः । (१८।१)

salilāśī bhaved yaśca sadāgniḥ saṃskṛto dvijaḥ |

18.2१८.२

मरुं साधयतो राज्यं नाकपृष्ठम् अनाशके ॥ (१८।२)

maruṃ sādhayato rājyaṃ nākapṛṣṭham anāśake ||

19.1१९.१

उपवासं च दीक्षां च अभिषेकं च पार्थिव । (१९।१)

upavāsaṃ ca dīkṣāṃ ca abhiṣekaṃ ca pārthiva |

19.2१९.२

कृत्वा द्वादशवर्षाणि वीरस्थानाद् विशिष्यते ॥ (१९।२)

kṛtvā dvādaśavarṣāṇi vīrasthānād viśiṣyate ||

20.1२०.१

अधीत्य सर्ववेदान् वै सद्यो दुःखात् प्रमुच्यते । (२०।१)

adhītya sarvavedān vai sadyo duḥkhāt pramucyate |

20.2२०.२

मानसं हि चरन् धर्मं स्वर्गलोकम् अवाप्नुयात् ॥ (२०।२)

mānasaṃ hi caran dharmaṃ svargalokam avāpnuyāt ||

21.1२१.१

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् या न जीर्यति जीर्यतः । (२१।१)

yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ |

21.2२१.२

यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥ (२१।२)

yo 'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham ||

22.1२२.१

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । (२२।१)

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram |

22.2२२.२

एवं पूर्वकृतं कर्म कर्तारम् अनुगच्छति ॥ (२२।२)

evaṃ pūrvakṛtaṃ karma kartāram anugacchati ||

23.1२३.१

अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च । (२३।१)

acodyamānāni yathā puṣpāṇi ca phalāni ca |

23.2२३.२

स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम् ॥ (२३।२)

svakālaṃ nātivartante tathā karma purākṛtam ||

24.1२४.१

जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः । (२४।१)

jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ |

24.2२४.२

चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका तु न जीर्यते ॥ (२४।२)

cakṣuḥśrotre ca jīryete tṛṣṇaikā tu na jīryate ||

25.1२५.१

येन प्रीणाति पितरं तेन प्रीतः प्रजापतिः । (२५।१)

yena prīṇāti pitaraṃ tena prītaḥ prajāpatiḥ |

25.2२५.२

प्रीणाति मातरं येन पृथिवी तेन पूजिता । (२५।२)

prīṇāti mātaraṃ yena pṛthivī tena pūjitā |

25.3२५.३

येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद् ब्रह्म पूजितम् ॥ (२५।३)

yena prīṇātyupādhyāyaṃ tena syād brahma pūjitam ||

26.1२६.१

सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः । (२६।१)

sarve tasyādṛtā dharmā yasyaite traya ādṛtāḥ |

26.2२६.२

अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ (२६।२)

anādṛtāstu yasyaite sarvāstasyāphalāḥ kriyāḥ ||

27.1२७.१

वैशंपायन उवाच । (२७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

27.2२७.२

भीष्मस्य तद् वचः श्रुत्वा विस्मिताः कुरुपुंगवाः । (२७।२)

bhīṣmasya tad vacaḥ śrutvā vismitāḥ kurupuṃgavāḥ |

27.3२७.३

आसन् प्रहृष्टमनसः प्रीतिमन्तो ऽभवंस्तदा ॥ (२७।३)

āsan prahṛṣṭamanasaḥ prītimanto 'bhavaṃstadā ||

28.1२८.१

यन्मन्त्रे भवति वृथा प्रयुज्यमाने यत् सोमे भवति वृथाभिषूयमाणे । (२८।१)

yanmantre bhavati vṛthā prayujyamāne yat some bhavati vṛthābhiṣūyamāṇe |

28.2२८.२

यच्चाग्नौ भवति वृथाभिहूयमाने तत् सर्वं भवति वृथाभिधीयमाने ॥ (२८।२)

yaccāgnau bhavati vṛthābhihūyamāne tat sarvaṃ bhavati vṛthābhidhīyamāne ||

29.1२९.१

इत्येतद् ऋषिणा प्रोक्तम् उक्तवान् अस्मि यद् विभो । (२९।१)

ityetad ṛṣiṇā proktam uktavān asmi yad vibho |

29.2२९.२

शुभाशुभफलप्राप्तौ किम् अतः श्रोतुम् इच्छसि ॥ (२९।२)

śubhāśubhaphalaprāptau kim ataḥ śrotum icchasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit