MBh, 13, 7
Select a line for its word-by-word analysis.
फलानि महतां श्रेष्ठ प्रब्रूहि परिपृच्छतः ॥ (१।३)
phalāni mahatāṃ śreṣṭha prabrūhi paripṛcchataḥ ||
रहस्यं यद् ऋषीणां तु तच्छृणुष्व युधिष्ठिर । (२।२)
rahasyaṃ yad ṛṣīṇāṃ tu tacchṛṇuṣva yudhiṣṭhira |
या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता ॥ (२।३)
yā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāve cirepsitā ||
यस्यां यस्याम् अवस्थायां यत् करोति शुभाशुभम् । (४।१)
yasyāṃ yasyām avasthāyāṃ yat karoti śubhāśubham |
तस्यां तस्याम् अवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि ॥ (४।२)
tasyāṃ tasyām avasthāyāṃ bhuṅkte janmani janmani ||
न नश्यति कृतं कर्म सदा पञ्चेन्द्रियैर् इह । (५।१)
na naśyati kṛtaṃ karma sadā pañcendriyair iha |
ते ह्यस्य साक्षिणो नित्यं षष्ठ आत्मा तथैव च ॥ (५।२)
te hyasya sākṣiṇo nityaṃ ṣaṣṭha ātmā tathaiva ca ||
चक्षुर् दद्यान्मनो दद्याद् वाचं दद्याच्च सूनृताम् । (६।१)
cakṣur dadyānmano dadyād vācaṃ dadyācca sūnṛtām |
यो दद्याद् अपरिक्लिष्टम् अन्नम् अध्वनि वर्तते । (७।१)
yo dadyād aparikliṣṭam annam adhvani vartate |
श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत् ॥ (७।२)
śrāntāyādṛṣṭapūrvāya tasya puṇyaphalaṃ mahat ||
रसानां प्रतिसंहारे सौभाग्यम् अनुगच्छति । (१०।१)
rasānāṃ pratisaṃhāre saubhāgyam anugacchati |
आमिषप्रतिसंहारे पशून् पुत्रांश्च विन्दति ॥ (१०।२)
āmiṣapratisaṃhāre paśūn putrāṃśca vindati ||
अवाक्शिरास्तु यो लम्बेद् उदवासं च यो वसेत् । (११।१)
avākśirāstu yo lambed udavāsaṃ ca yo vaset |
सततं चैकशायी यः स लभेतेप्सितां गतिम् ॥ (११।२)
satataṃ caikaśāyī yaḥ sa labhetepsitāṃ gatim ||
पाद्यम् आसनम् एवाथ दीपम् अन्नं प्रतिश्रयम् । (१२।१)
pādyam āsanam evātha dīpam annaṃ pratiśrayam |
दद्याद् अतिथिपूजार्थं स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ (१२।२)
dadyād atithipūjārthaṃ sa yajñaḥ pañcadakṣiṇaḥ ||
रूपम् ऐश्वर्यम् आरोग्यम् अहिंसाफलम् अश्नुते । (१५।१)
rūpam aiśvaryam ārogyam ahiṃsāphalam aśnute |
फलमूलाशिनां राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां तथा ॥ (१५।२)
phalamūlāśināṃ rājyaṃ svargaḥ parṇāśināṃ tathā ||
प्रायोपवेशनाद् राज्यं सर्वत्र सुखम् उच्यते । (१६।१)
prāyopaveśanād rājyaṃ sarvatra sukham ucyate |
स्वर्गं सत्येन लभते दीक्षया कुलम् उत्तमम् ॥ (१६।२)
svargaṃ satyena labhate dīkṣayā kulam uttamam ||
गवाढ्यः शाकदीक्षायां स्वर्गगामी तृणाशनः । (१७।१)
gavāḍhyaḥ śākadīkṣāyāṃ svargagāmī tṛṇāśanaḥ |
स्त्रियस्त्रिषवणं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत् ॥ (१७।२)
striyastriṣavaṇaṃ snātvā vāyuṃ pītvā kratuṃ labhet ||
सलिलाशी भवेद् यश्च सदाग्निः संस्कृतो द्विजः । (१८।१)
salilāśī bhaved yaśca sadāgniḥ saṃskṛto dvijaḥ |
कृत्वा द्वादशवर्षाणि वीरस्थानाद् विशिष्यते ॥ (१९।२)
kṛtvā dvādaśavarṣāṇi vīrasthānād viśiṣyate ||
अधीत्य सर्ववेदान् वै सद्यो दुःखात् प्रमुच्यते । (२०।१)
adhītya sarvavedān vai sadyo duḥkhāt pramucyate |
मानसं हि चरन् धर्मं स्वर्गलोकम् अवाप्नुयात् ॥ (२०।२)
mānasaṃ hi caran dharmaṃ svargalokam avāpnuyāt ||
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् या न जीर्यति जीर्यतः । (२१।१)
yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ |
यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥ (२१।२)
yo 'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham ||
स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम् ॥ (२३।२)
svakālaṃ nātivartante tathā karma purākṛtam ||
जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः । (२४।१)
jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ |
चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका तु न जीर्यते ॥ (२४।२)
cakṣuḥśrotre ca jīryete tṛṣṇaikā tu na jīryate ||
येन प्रीणाति पितरं तेन प्रीतः प्रजापतिः । (२५।१)
yena prīṇāti pitaraṃ tena prītaḥ prajāpatiḥ |
येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद् ब्रह्म पूजितम् ॥ (२५।३)
yena prīṇātyupādhyāyaṃ tena syād brahma pūjitam ||
सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः । (२६।१)
sarve tasyādṛtā dharmā yasyaite traya ādṛtāḥ |
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ (२६।२)
anādṛtāstu yasyaite sarvāstasyāphalāḥ kriyāḥ ||
भीष्मस्य तद् वचः श्रुत्वा विस्मिताः कुरुपुंगवाः । (२७।२)
bhīṣmasya tad vacaḥ śrutvā vismitāḥ kurupuṃgavāḥ |
आसन् प्रहृष्टमनसः प्रीतिमन्तो ऽभवंस्तदा ॥ (२७।३)
āsan prahṛṣṭamanasaḥ prītimanto 'bhavaṃstadā ||
यन्मन्त्रे भवति वृथा प्रयुज्यमाने यत् सोमे भवति वृथाभिषूयमाणे । (२८।१)
yanmantre bhavati vṛthā prayujyamāne yat some bhavati vṛthābhiṣūyamāṇe |
यच्चाग्नौ भवति वृथाभिहूयमाने तत् सर्वं भवति वृथाभिधीयमाने ॥ (२८।२)
yaccāgnau bhavati vṛthābhihūyamāne tat sarvaṃ bhavati vṛthābhidhīyamāne ||
इत्येतद् ऋषिणा प्रोक्तम् उक्तवान् अस्मि यद् विभो । (२९।१)
ityetad ṛṣiṇā proktam uktavān asmi yad vibho |
शुभाशुभफलप्राप्तौ किम् अतः श्रोतुम् इच्छसि ॥ (२९।२)
śubhāśubhaphalaprāptau kim ataḥ śrotum icchasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.