भीष्म उवाच । (१।१)

अत्रैव कीर्त्यते सद्भिर् ब्राह्मणस्वाभिमर्शने । (१।२)

नृगेण सुमहत् कृच्छ्रं यद् अवाप्तं कुरूद्वह ॥ (१।३)

निविशन्त्यां पुरा पार्थ द्वारवत्याम् इति श्रुतिः । (२।१)

अदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृतः ॥ (२।२)

प्रयत्नं तत्र कुर्वाणास्तस्मात् कूपाज्जलार्थिनः । (३।१)

श्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते ॥ (३।२)

ददृशुस्ते महाकायं कृकलासम् अवस्थितम् । (४।१)

तस्य चोद्धरणे यत्नम् अकुर्वंस्ते सहस्रशः ॥ (४।२)

प्रग्रहैश्चर्मपट्टैश्च तं बद्ध्वा पर्वतोपमम् । (५।१)

नाशक्नुवन् समुद्धर्तुं ततो जग्मुर् जनार्दनम् ॥ (५।२)

खम् आवृत्योदपानस्य कृकलासः स्थितो महान् । (६।१)

तस्य नास्ति समुद्धर्तेत्यथ कृष्णे न्यवेदयन् ॥ (६।२)

स वासुदेवेन समुद्धृतश्च पृष्टश्च कामान्निजगाद राजा । (७।१)

नृगस्तदात्मानम् अथो न्यवेदयत् पुरातनं यज्ञसहस्रयाजिनम् ॥ (७।२)

तथा ब्रुवाणं तु तम् आह माधवः शुभं त्वया कर्म कृतं न पापकम् । (८।१)

कथं भवान् दुर्गतिम् ईदृशीं गतो नरेन्द्र तद् ब्रूहि किम् एतद् ईदृशम् ॥ (८।२)

शतं सहस्राणि शतं गवां पुनः पुनः शतान्यष्ट शतायुतानि । (९।१)

त्वया पुरा दत्तम् इतीह शुश्रुम नृप द्विजेभ्यः क्व नु तद् गतं तव ॥ (९।२)

नृगस्ततो ऽब्रवीत् कृष्णं ब्राह्मणस्याग्निहोत्रिणः । (१०।१)

प्रोषितस्य परिभ्रष्टा गौर् एका मम गोधने ॥ (१०।२)

गवां सहस्रे संख्याता तदा सा पशुपैर् मम । (११।१)

सा ब्राह्मणाय मे दत्ता प्रेत्यार्थम् अभिकाङ्क्षता ॥ (११।२)

अपश्यत् परिमार्गंश्च तां यां परगृहे द्विजः । (१२।१)

ममेयम् इति चोवाच ब्राह्मणो यस्य साभवत् ॥ (१२।२)

तावुभौ समनुप्राप्तौ विवदन्तौ भृशज्वरौ । (१३।१)

भवान् दाता भवान् हर्तेत्यथ तौ मां तदोचतुः ॥ (१३।२)

शतेन शतसंख्येन गवां विनिमयेन वै । (१४।१)

याचे प्रतिग्रहीतारं स तु माम् अब्रवीद् इदम् ॥ (१४।२)

देशकालोपसंपन्ना दोग्ध्री क्षान्तातिवत्सला । (१५।१)

स्वादुक्षीरप्रदा धन्या मम नित्यं निवेशने ॥ (१५।२)

कृशं च भरते या गौर् मम पुत्रम् अपस्तनम् । (१६।१)

न सा शक्या मया हातुम् इत्युक्त्वा स जगाम ह ॥ (१६।२)

ततस्तम् अपरं विप्रं याचे विनिमयेन वै । (१७।१)

गवां शतसहस्रं वै तत्कृते गृह्यताम् इति ॥ (१७।२)

ब्राह्मण उवाच । (१८।१)

न राज्ञां प्रतिगृह्णामि शक्तो ऽहं स्वस्य मार्गणे । (१८।२)

सैव गौर् दीयतां शीघ्रं ममेति मधुसूदन ॥ (१८।३)

रुक्मम् अश्वांश्च ददतो रजतं स्यन्दनांस्तथा । (१९।१)

न जग्राह ययौ चापि तदा स ब्राह्मणर्षभः ॥ (१९।२)

एतस्मिन्न् एव काले तु चोदितः कालधर्मणा । (२०।१)

पितृलोकम् अहं प्राप्य धर्मराजम् उपागमम् ॥ (२०।२)

यमस्तु पूजयित्वा मां ततो वचनम् अब्रवीत् । (२१।१)

नान्तः संख्यायते राजंस्तव पुण्यस्य कर्मणः ॥ (२१।२)

अस्ति चैव कृतं पापम् अज्ञानात् तद् अपि त्वया । (२२।१)

चरस्व पापं पश्चाद् वा पूर्वं वा त्वं यथेच्छसि ॥ (२२।२)

रक्षितास्मीति चोक्तं ते प्रतिज्ञा चानृता तव । (२३।१)

ब्राह्मणस्वस्य चादानं त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः ॥ (२३।२)

पूर्वं कृच्छ्रं चरिष्ये ऽहं पश्चाच्छुभम् इति प्रभो । (२४।१)

धर्मराजं ब्रुवन्न् एवं पतितो ऽस्मि महीतले ॥ (२४।२)

अश्रौषं प्रच्युतश्चाहं यमस्योच्चैः प्रभाषतः । (२५।१)

वासुदेवः समुद्धर्ता भविता ते जनार्दनः ॥ (२५।२)

पूर्णे वर्षसहस्रान्ते क्षीणे कर्मणि दुष्कृते । (२६।१)

प्राप्स्यसे शाश्वतांल्लोकाञ्जितान् स्वेनैव कर्मणा ॥ (२६।२)

कूपे ऽऽत्मानम् अधःशीर्षम् अपश्यं पतितं च ह । (२७।१)

तिर्यग्योनिम् अनुप्राप्तं न तु माम् अजहात् स्मृतिः ॥ (२७।२)

त्वया तु तारितो ऽस्म्यद्य किम् अन्यत्र तपोबलात् । (२८।१)

अनुजानीहि मां कृष्ण गच्छेयं दिवम् अद्य वै ॥ (२८।२)

अनुज्ञातः स कृष्णेन नमस्कृत्य जनार्दनम् । (२९।१)

विमानं दिव्यम् आस्थाय ययौ दिवम् अरिंदम ॥ (२९।२)

ततस्तस्मिन् दिवं प्राप्ते नृगे भरतसत्तम । (३०।१)

वासुदेव इमं श्लोकं जगाद कुरुनन्दन ॥ (३०।२)

ब्राह्मणस्वं न हर्तव्यं पुरुषेण विजानता । (३१।१)

ब्राह्मणस्वं हृतं हन्ति नृगं ब्राह्मणगौर् इव ॥ (३१।२)

सतां समागमः सद्भिर् नाफलः पार्थ विद्यते । (३२।१)

विमुक्तं नरकात् पश्य नृगं साधुसमागमात् ॥ (३२।२)

प्रदानं फलवत् तत्र द्रोहस्तत्र तथाफलः । (३३।१)

अपचारं गवां तस्माद् वर्जयेत युधिष्ठिर ॥ (३३।२)