संजय उवाच । (१।१)

श्वेताश्वो ऽपि महाराज व्यधमत् तावकं बलम् । (१।२)

यथा वायुः समासाद्य तूलराशिं समन्ततः ॥ (१।३)

प्रत्युद्ययुस् त्रिगर्तास् तं शिबयः कौरवैः सह । (२।१)

शाल्वाः संशप्तकाश् चैव नारायणबलं च यत् ॥ (२।२)

सत्यसेनः सत्यकीर्तिर् मित्रदेवः श्रुतंजयः । (३।१)

सौश्रुतिश् चित्रसेनश् च मित्रवर्मा च भारत ॥ (३।२)

त्रिगर्तराजः समरे भ्रातृभिः परिवारितः । (४।१)

पुत्रैश् चैव महेष्वासैर् नानाशस्त्रधरैर् युधि ॥ (४।२)

ते सृजन्तः शरव्रातान् किरन्तो ऽर्जुनम् आहवे । (५।१)

अभ्यद्रवन्त समरे वार्योघा इव सागरम् ॥ (५।२)

ते त्व् अर्जुनं समासाद्य योधाः शतसहस्रशः । (६।१)

अगच्छन् विलयं सर्वे तार्क्ष्यं दृष्ट्वेव पन्नगाः ॥ (६।२)

ते वध्यमानाः समरे नाजहुः पाण्डवं तदा । (७।१)

दह्यमाना यथा राजञ् शलभा इव पावकम् ॥ (७।२)

सत्यसेनस् त्रिभिर् बाणैर् विव्याध युधि पाण्डवम् । (८।१)

मित्रदेवस् त्रिषष्ट्या च चन्द्रदेवश् च सप्तभिः ॥ (८।२)

मित्रवर्मा त्रिसप्तत्या सौश्रुतिश् चापि पञ्चभिः । (९।१)

शत्रुंजयश् च विंशत्या सुशर्मा नवभिः शरैः ॥ (९।२)

शत्रुंजयं च राजानं हत्वा तत्र शिलाशितैः । (१०।१)

सौश्रुतेः सशिरस्त्राणं शिरः कायाद् अपाहरत् । (१०।२)

त्वरितश् चन्द्रदेवं च शरैर् निन्ये यमक्षयम् ॥ (१०।३)

अथेतरान् महाराज यतमानान् महारथान् । (११।१)

पञ्चभिः पञ्चभिर् बाणैर् एकैकं प्रत्यवारयत् ॥ (११।२)

सत्यसेनस् तु संक्रुद्धस् तोमरं व्यसृजन् महत् । (१२।१)

समुद्दिश्य रणे कृष्णं सिंहनादं ननाद च ॥ (१२।२)

स निर्भिद्य भुजं सव्यं माधवस्य महात्मनः । (१३।१)

अयस्मयो महाचण्डो जगाम धरणीं तदा ॥ (१३।२)

माधवस्य तु विद्धस्य तोमरेण महारणे । (१४।१)

प्रतोदः प्रापतद्धस्ताद् रश्मयश् च विशां पते ॥ (१४।२)

स प्रतोदं पुनर् गृह्य रश्मींश् चैव महायशाः । (१५।१)

वाहयामास तान् अश्वान् सत्यसेनरथं प्रति ॥ (१५।२)

विष्वक्सेनं तु निर्भिन्नं प्रेक्ष्य पार्थो धनंजयः । (१६।१)

सत्यसेनं शरैस् तीक्ष्णैर् दारयित्वा महाबलः ॥ (१६।२)

ततः सुनिशितैर् बाणै राज्ञस् तस्य महच्छिरः । (१७।१)

कुण्डलोपचितं कायाच् चकर्त पृतनान्तरे ॥ (१७।२)

तं निहत्य शितैर् बाणैर् मित्रवर्माणम् आक्षिपत् । (१८।१)

वत्सदन्तेन तीक्ष्णेन सारथिं चास्य मारिष ॥ (१८।२)

ततः शरशतैर् भूयः संशप्तकगणान् वशी । (१९।१)

पातयामास संक्रुद्धः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (१९।२)

ततो रजतपुङ्खेन राज्ञः शीर्षं महात्मनः । (२०।१)

मित्रदेवस्य चिछेद क्षुरप्रेण महायशाः । (२०।२)

सुशर्माणं च संक्रुद्धो जत्रुदेशे समार्दयत् ॥ (२०।३)

ततः संशप्तकाः सर्वे परिवार्य धनंजयम् । (२१।१)

शस्त्रौघैर् ममृदुः क्रुद्धा नादयन्तो दिशो दश ॥ (२१।२)

अभ्यर्दितस् तु तैर् जिष्णुः शक्रतुल्यपराक्रमः । (२२।१)

ऐन्द्रम् अस्त्रम् अमेयात्मा प्रादुश्चक्रे महारथः । (२२।२)

ततः शरसहस्राणि प्रादुरासन् विशां पते ॥ (२२।३)

ध्वजानां छिद्यमानानां कार्मुकाणां च संयुगे । (२३।१)

रथानां सपताकानां तूणीराणां शरैः सह ॥ (२३।२)

अक्षाणाम् अथ योक्त्राणां चक्राणां रश्मिभिः सह । (२४।१)

कूबराणां वरूथानां पृषत्कानां च संयुगे ॥ (२४।२)

अश्मनां पततां चैव प्रासानाम् ऋष्टिभिः सह । (२५।१)

गदानां परिघाणां च शक्तीनां तोमरैः सह ॥ (२५।२)

शतघ्नीनां सचक्राणां भुजानाम् ऊरुभिः सह । (२६।१)

कण्ठसूत्राङ्गदानां च केयूराणां च मारिष ॥ (२६।२)

हाराणाम् अथ निष्काणां तनुत्राणां च भारत । (२७।१)

छत्राणां व्यजनानां च शिरसां मुकुटैः सह । (२७।२)

अश्रूयत महाञ् शब्दस् तत्र तत्र विशां पते ॥ (२७।३)

सकुण्डलानि स्वक्षीणि पूर्णचन्द्रनिभानि च । (२८।१)

शिरांस्य् उर्व्याम् अदृश्यन्त तारागण इवाम्बरे ॥ (२८।२)

सुस्रग्वीणि सुवासांसि चन्दनेनोक्षितानि च । (२९।१)

शरीराणि व्यदृश्यन्त हतानां च महीतले । (२९।२)

गन्धर्वनगराकारं घोरम् आयोधनं तदा ॥ (२९।३)

निहतै राजपुत्रैश् च क्षत्रियैश् च महाबलैः । (३०।१)

हस्तिभिः पतितैश् चैव तुरगैश् चाभवन् मही । (३०।२)

अगम्यमार्गा समरे विशीर्णैर् इव पर्वतैः ॥ (३०।३)

नासीच् चक्रपथश् चैव पाण्डवस्य महात्मनः । (३१।१)

निघ्नतः शात्रवान् भल्लैर् हस्त्यश्वं चामितं महत् ॥ (३१।२)

आ तुम्बाद् अवसीदन्ति रथचक्राणि मारिष । (३२।१)

रणे विचरतस् तस्य तस्मिंल् लोहितकर्दमे ॥ (३२।२)

सीदमानानि चक्राणि समूहुस् तुरगा भृशम् । (३३।१)

श्रमेण महता युक्ता मनोमारुतरंहसः ॥ (३३।२)

वध्यमानं तु तत् सैन्यं पाण्डुपुत्रेण धन्विना । (३४।१)

प्रायशो विमुखं सर्वं नावतिष्ठत संयुगे ॥ (३४।२)

ताञ् जित्वा समरे जिष्णुः संशप्तकगणान् बहून् । (३५।१)

रराज स महाराज विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन् ॥ (३५।२)

युधिष्ठिरं महाराज विसृजन्तं शरान् बहून् । (३६।१)

स्वयं दुर्योधनो राजा प्रत्यगृह्णाद् अभीतवत् ॥ (३६।२)

तम् आपतन्तं सहसा तव पुत्रं महाबलम् । (३७।१)

धर्मराजो द्रुतं विद्ध्वा तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (३७।२)

सा च तं प्रतिविव्याध नवभिर् निशितैः शरैः । (३८।१)

सारथिं चास्य भल्लेन भृशं क्रुद्धो ऽभ्यताडयत् ॥ (३८।२)

ततो युधिष्ठिरो राजा हेमपुङ्खाञ् शिलीमुखान् । (३९।१)

दुर्योधनाय चिक्षेप त्रयोदश शिलाशितान् ॥ (३९।२)

चतुर्भिश् चतुरो वाहांस् तस्य हत्वा महारथः । (४०।१)

पञ्चमेन शिरः कायात् सारथेस् तु समाक्षिपत् ॥ (४०।२)

षष्ठेन च ध्वजं राज्ञः सप्तमेन च कार्मुकम् । (४१।१)

अष्टमेन तथा खड्गं पातयामास भूतले । (४१।२)

पञ्चभिर् नृपतिं चापि धर्मराजो ऽर्दयद् भृशम् ॥ (४१।३)

हताश्वात् तु रथात् तस्माद् अवप्लुत्य सुतस् तव । (४२।१)

उत्तमं व्यसनं प्राप्तो भूमाव् एव व्यतिष्ठत ॥ (४२।२)

तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा कर्णद्रौणिकृपादयः । (४३।१)

अभ्यवर्तन्त सहिताः परीप्सन्तो नराधिपम् ॥ (४३।२)

अथ पाण्डुसुताः सर्वे परिवार्य युधिष्ठिरम् । (४४।१)

अभ्ययुः समरे राजंस् ततो युद्धम् अवर्तत ॥ (४४।२)

अथ तूर्यसहस्राणि प्रावाद्यन्त महामृधे । (४५।१)

क्ष्वेडाः किलकिलाशब्दाः प्रादुरासन् महीपते । (४५।२)

यद् अभ्यगच्छन् समरे पाञ्चालाः कौरवैः सह ॥ (४५।३)

नरा नरैः समाजग्मुर् वारणा वरवारणैः । (४६।१)

रथाश् च रथिभिः सार्धं हयाश् च हयसादिभिः ॥ (४६।२)

द्वंद्वान्य् आसन् महाराज प्रेक्षणीयानि संयुगे । (४७।१)

विस्मापनान्य् अचिन्त्यानि शस्त्रवन्त्य् उत्तमानि च ॥ (४७।२)

अयुध्यन्त महावेगाः परस्परवधैषिणः । (४८।१)

अन्योन्यं समरे जघ्नुर् योधव्रतम् अनुष्ठिताः । (४८।२)

न हि ते समरं चक्रुः पृष्ठतो वै कथंचन ॥ (४८।३)

मुहूर्तम् एव तद् युद्धम् आसीन् मधुरदर्शनम् । (४९।१)

तत उन्मत्तवद् राजन् निर्मर्यादम् अवर्तत ॥ (४९।२)

रथी नागं समासाद्य विचरन् रणमूर्धनि । (५०।१)

प्रेषयामास कालाय शरैः संनतपर्वभिः ॥ (५०।२)

नागा हयान् समासाद्य विक्षिपन्तो बहून् अथ । (५१।१)

द्रावयामासुर् अत्युग्रास् तत्र तत्र तदा तदा ॥ (५१।२)

विद्राव्य च बहून् अश्वान् नागा राजन् बलोत्कटाः । (५२।१)

विषाणैश् चापरे जघ्नुर् ममृदुश् चापरे भृशम् ॥ (५२।२)

साश्वारोहांश् च तुरगान् विषाणैर् बिभिदू रणे । (५३।१)

अपरांश् चिक्षिपुर् वेगात् प्रगृह्यातिबलास् तथा ॥ (५३।२)

पादातैर् आहता नागा विवरेषु समन्ततः । (५४।१)

चक्रुर् आर्तस्वरं घोरं व्यद्रवन्त दिशो दश ॥ (५४।२)

पदातीनां तु सहसा प्रद्रुतानां महामृधे । (५५।१)

उत्सृज्याभरणं तूर्णम् अवप्लुत्य रणाजिरे ॥ (५५।२)

निमित्तं मन्यमानास् तु परिणम्य महागजाः । (५६।१)

जगृहुर् बिभिदुश् चैव चित्राण्य् आभरणानि च ॥ (५६।२)

प्रतिमानेषु कुम्भेषु दन्तवेष्टेषु चापरे । (५७।१)

निगृहीता भृशं नागाः प्रासतोमरशक्तिभिः ॥ (५७।२)

निगृह्य च गदाः केचित् पार्श्वस्थैर् भृशदारुणैः । (५८।१)

रथाश्वसादिभिस् तत्र संभिन्ना न्यपतन् भुवि ॥ (५८।२)

सरथं सादिनं तत्र अपरे तु महागजाः । (५९।१)

भूमाव् अमृद्नन् वेगेन सवर्माणं पताकिनम् ॥ (५९।२)

रथं नागाः समासाद्य धुरि गृह्य च मारिष । (६०।१)

व्याक्षिपन् सहसा तत्र घोररूपे महामृधे ॥ (६०।२)

नाराचैर् निहतश् चापि निपपात महागजः । (६१।१)

पर्वतस्येव शिखरं वज्रभग्नं महीतले ॥ (६१।२)

योधा योधान् समासाद्य मुष्टिभिर् व्यहनन् युधि । (६२।१)

केशेष्व् अन्योन्यम् आक्षिप्य चिछिदुर् बिभिदुः सह ॥ (६२।२)

उद्यम्य च भुजाव् अन्यो निक्षिप्य च महीतले । (६३।१)

पदा चोरः समाक्रम्य स्फुरतो व्यहनच्छिरः ॥ (६३।२)

मृतम् अन्यो महाराज पद्भ्यां ताडितवांस् तदा । (६४।१)

जीवतश् च तथैवान्यः शस्त्रं काये न्यमज्जयत् ॥ (६४।२)

मुष्टियुद्धं महच् चासीद् योधानां तत्र भारत । (६५।१)

तथा केशग्रहश् चोग्रो बाहुयुद्धं च केवलम् ॥ (६५।२)

समासक्तस्य चान्येन अविज्ञातस् तथापरः । (६६।१)

जहार समरे प्राणान् नानाशस्त्रैर् अनेकधा ॥ (६६।२)

संसक्तेषु च योधेषु वर्तमाने च संकुले । (६७।१)

कबन्धान्य् उत्थितानि स्म शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (६७।२)

लोहितैः सिच्यमानानि शस्त्राणि कवचानि च । (६८।१)

महारङ्गानुरक्तानि वस्त्राणीव चकाशिरे ॥ (६८।२)

एवम् एतन् महायुद्धं दारुणं भृशसंकुलम् । (६९।१)

उन्मत्तरङ्गप्रतिमं शब्देनापूरयज् जगत् ॥ (६९।२)

नैव स्वे न परे राजन् विज्ञायन्ते शरातुराः । (७०।१)

योद्धव्यम् इति युध्यन्ते राजानो जयगृद्धिनः ॥ (७०।२)

स्वान् स्वे जघ्नुर् महाराज परांश् चैव समागतान् । (७१।१)

उभयोः सेनयोर् वीरैर् व्याकुलं समपद्यत ॥ (७१।२)

रथैर् भग्नैर् महाराज वारणैश् च निपातितैः । (७२।१)

हयैश् च पतितैस् तत्र नरैश् च विनिपातितैः ॥ (७२।२)

अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा । (७३।१)

क्षणेनासीन् महाराज क्षतजौघप्रवर्तिनी ॥ (७३।२)

पाञ्चालान् अवधीत् कर्णस् त्रिगर्तांश् च धनंजयः । (७४।१)

भीमसेनः कुरून् राजन् हस्त्यनीकं च सर्वशः ॥ (७४।२)

एवम् एष क्षयो वृत्तः कुरुपाण्डवसेनयोः । (७५।१)

अपराह्णे महाराज काङ्क्षन्त्योर् विपुलं जयम् ॥ (७५।२)