व्यास उवाच । (१।१)

त्रयीविद्याम् अवेक्षेत वेदेषूक्ताम् अथाङ्गतः । (१।२)

ऋक्सामवर्णाक्षरतो यजुषो ऽथर्वणस्तथा ॥ (१।३)

वेदवादेषु कुशला ह्यध्यात्मकुशलाश्च ये । (२।१)

सत्त्ववन्तो महाभागाः पश्यन्ति प्रभवाप्ययौ ॥ (२।२)

एवं धर्मेण वर्तेत क्रियाः शिष्टवद् आचरेत् । (३।१)

असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत वै द्विजः ॥ (३।२)

सद्भ्य आगतविज्ञानः शिष्टः शास्त्रविचक्षणः । (४।१)

स्वधर्मेण क्रिया लोके कुर्वाणः सत्यसंगरः ॥ (४।२)

तिष्ठत्येतेषु गृहवान् षट्सु कर्मसु स द्विजः । (५।१)

पञ्चभिः सततं यज्ञैः श्रद्दधानो यजेत च ॥ (५।२)

धृतिमान् अप्रमत्तश्च दान्तो धर्मविद् आत्मवान् । (६।१)

वीतहर्षभयक्रोधो ब्राह्मणो नावसीदति ॥ (६।२)

दानम् अध्ययनं यज्ञस्तपो ह्रीर् आर्जवं दमः । (७।१)

एतैर् वर्धयते तेजः पाप्मानं चापकर्षति ॥ (७।२)

धूतपाप्मा तु मेधावी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः । (८।१)

कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद् ब्रह्मणः पदम् ॥ (८।२)

अग्नींश्च ब्राह्मणांश्चार्चेद् देवताः प्रणमेत च । (९।१)

वर्जयेद् रुषतीं वाचं हिंसां चाधर्मसंहिताम् ॥ (९।२)

एषा पूर्वतरा वृत्तिर् ब्राह्मणस्य विधीयते । (१०।१)

ज्ञानागमेन कर्माणि कुर्वन् कर्मसु सिध्यति ॥ (१०।२)

पञ्चेन्द्रियजलां घोरां लोभकूलां सुदुस्तराम् । (११।१)

मन्युपङ्काम् अनाधृष्यां नदीं तरति बुद्धिमान् ॥ (११।२)

काममन्यूद्धतं यत् स्यान्नित्यम् अत्यन्तमोहितम् । (१२।१)

महता विधिदृष्टेन बलेनाप्रतिघातिना । (१२।२)

स्वभावस्रोतसा वृत्तम् उह्यते सततं जगत् ॥ (१२।३)

कालोदकेन महता वर्षावर्तेन संततम् । (१३।१)

मासोर्मिणर्तुवेगेन पक्षोलपतृणेन च ॥ (१३।२)

निमेषोन्मेषफेनेन अहोरात्रजवेन च । (१४।१)

कामग्राहेण घोरेण वेदयज्ञप्लवेन च ॥ (१४।२)

धर्मद्वीपेन भूतानां चार्थकामरवेण च । (१५।१)

ऋतसोपानतीरेण विहिंसातरुवाहिना ॥ (१५।२)

युगह्रदौघमध्येन ब्रह्मप्रायभवेन च । (१६।१)

धात्रा सृष्टानि भूतानि कृष्यन्ते यमसादनम् ॥ (१६।२)

एतत् प्रज्ञामयैर् धीरा निस्तरन्ति मनीषिणः । (१७।१)

प्लवैर् अप्लववन्तो हि किं करिष्यन्त्यचेतसः ॥ (१७।२)

उपपन्नं हि यत् प्राज्ञो निस्तरेन्नेतरो जनः । (१८।१)

दूरतो गुणदोषौ हि प्राज्ञः सर्वत्र पश्यति ॥ (१८।२)

संशयात्मा स कामात्मा चलचित्तो ऽल्पचेतनः । (१९।१)

अप्राज्ञो न तरत्येव यो ह्यास्ते न स गच्छति ॥ (१९।२)

अप्लवो हि महादोषम् उह्यमानो ऽधिगच्छति । (२०।१)

कामग्राहगृहीतस्य ज्ञानम् अप्यस्य न प्लवः ॥ (२०।२)

तस्माद् उन्मज्जनस्यार्थे प्रयतेत विचक्षणः । (२१।१)

एतद् उन्मज्जनं तस्य यद् अयं ब्राह्मणो भवेत् ॥ (२१।२)

त्र्यवदाते कुले जातस्त्रिसंदेहस्त्रिकर्मकृत् । (२२।१)

तस्माद् उन्मज्जनस्तिष्ठेन्निस्तरेत् प्रज्ञया यथा ॥ (२२।२)

संस्कृतस्य हि दान्तस्य नियतस्य कृतात्मनः । (२३।१)

प्राज्ञस्यानन्तरा सिद्धिर् इह लोके परत्र च ॥ (२३।२)

वर्तते तेषु गृहवान् अक्रुध्यन्न् अनसूयकः । (२४।१)

पञ्चभिः सततं यज्ञैर् विघसाशी यजेत च ॥ (२४।२)

सतां वृत्तेन वर्तेत क्रियाः शिष्टवद् आचरेत् । (२५।१)

असंरोधेन धर्मस्य वृत्तिं लिप्सेद् अगर्हिताम् ॥ (२५।२)

श्रुतिविज्ञानतत्त्वज्ञः शिष्टाचारो विचक्षणः । (२६।१)

स्वधर्मेण क्रियावांश्च कर्मणा सो ऽप्यसंकरः ॥ (२६।२)

क्रियावाञ् श्रद्दधानश्च दाता प्राज्ञो ऽनसूयकः । (२७।१)

धर्माधर्मविशेषज्ञः सर्वं तरति दुस्तरम् ॥ (२७।२)

धृतिमान् अप्रमत्तश्च दान्तो धर्मविद् आत्मवान् । (२८।१)

वीतहर्षभयक्रोधो ब्राह्मणो नावसीदति ॥ (२८।२)

एषा पूर्वतरा वृत्तिर् ब्राह्मणस्य विधीयते । (२९।१)

ज्ञानवित्त्वेन कर्माणि कुर्वन् सर्वत्र सिध्यति ॥ (२९।२)

अधर्मं धर्मकामो हि करोतीहाविचक्षणः । (३०।१)

धर्मं चाधर्मसंकाशं शोचन्न् इव करोति सः ॥ (३०।२)

धर्मं करोमीति करोत्यधर्मम् अधर्मकामश्च करोति धर्मम् । (३१।१)

उभे बालः कर्मणी न प्रजानन् स जायते म्रियते चापि देही ॥ (३१।२)