MBh, 5, 148
Select a line for its word-by-word analysis.
गान्धार्या धृतराष्ट्रेण न च मन्दो ऽन्वबुध्यत ॥ (१।३)
gāndhāryā dhṛtarāṣṭreṇa na ca mando 'nvabudhyata ||
अवधूयोत्थितः क्रुद्धो रोषात् संरक्तलोचनः । (२।१)
avadhūyotthitaḥ kruddho roṣāt saṃraktalocanaḥ |
अन्वद्रवन्त तं पश्चाद् राजानस्त्यक्तजीविताः ॥ (२।२)
anvadravanta taṃ paścād rājānastyaktajīvitāḥ ||
अज्ञापयच्च राज्ञस्तान् पार्थिवान् दुष्टचेतसः । (३।१)
ajñāpayacca rājñastān pārthivān duṣṭacetasaḥ |
प्रयाध्वं वै कुरुक्षेत्रं पुष्यो ऽद्येति पुनः पुनः ॥ (३।२)
prayādhvaṃ vai kurukṣetraṃ puṣyo 'dyeti punaḥ punaḥ ||
भीष्मं सेनापतिं कृत्वा संहृष्टाः कालचोदिताः ॥ (४।२)
bhīṣmaṃ senāpatiṃ kṛtvā saṃhṛṣṭāḥ kālacoditāḥ ||
यद् अत्र युक्तं प्राप्तं च तद् विधत्स्व विशां पते ॥ (५।३)
yad atra yuktaṃ prāptaṃ ca tad vidhatsva viśāṃ pate ||
उक्तं भीष्मेण यद् वाक्यं द्रोणेन विदुरेण च । (६।१)
uktaṃ bhīṣmeṇa yad vākyaṃ droṇena vidureṇa ca |
एतत् ते कथितं राजन् यद्वृत्तं कुरुसंसदि ॥ (६।३)
etat te kathitaṃ rājan yadvṛttaṃ kurusaṃsadi ||
साम आदौ प्रयुक्तं मे राजन् सौभ्रात्रम् इच्छता । (७।१)
sāma ādau prayuktaṃ me rājan saubhrātram icchatā |
पुनर् भेदश्च मे युक्तो यदा साम न गृह्यते । (८।१)
punar bhedaśca me yukto yadā sāma na gṛhyate |
भर्त्सयित्वा तु राज्ञस्तांस्तृणीकृत्य सुयोधनम् । (११।१)
bhartsayitvā tu rājñastāṃstṛṇīkṛtya suyodhanam |
राधेयं भीषयित्वा च सौबलं च पुनः पुनः ॥ (११।२)
rādheyaṃ bhīṣayitvā ca saubalaṃ ca punaḥ punaḥ ||
न्यूनतां धार्तराष्ट्राणां निन्दां चैव पुनः पुनः । (१२।१)
nyūnatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ nindāṃ caiva punaḥ punaḥ |
भेदयित्वा नृपान् सर्वान् वाग्भिर् मन्त्रेण चासकृत् ॥ (१२।२)
bhedayitvā nṛpān sarvān vāgbhir mantreṇa cāsakṛt ||
पुनः सामाभिसंयुक्तं संप्रदानम् अथाब्रुवम् । (१३।१)
punaḥ sāmābhisaṃyuktaṃ saṃpradānam athābruvam |
अभेदात् कुरुवंशस्य कार्ययोगात् तथैव च ॥ (१३।२)
abhedāt kuruvaṃśasya kāryayogāt tathaiva ca ||
ते बाला धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य विदुरस्य च । (१४।१)
te bālā dhṛtarāṣṭrasya bhīṣmasya vidurasya ca |
तिष्ठेयुः पाण्डवाः सर्वे हित्वा मानम् अधश्चराः ॥ (१४।२)
tiṣṭheyuḥ pāṇḍavāḥ sarve hitvā mānam adhaścarāḥ ||
प्रयच्छन्तु च ते राज्यम् अनीशास्ते भवन्तु च । (१५।१)
prayacchantu ca te rājyam anīśāste bhavantu ca |
यथाह राजा गाङ्गेयो विदुरश्च तथास्तु तत् ॥ (१५।२)
yathāha rājā gāṅgeyo viduraśca tathāstu tat ||
सर्वं भवतु ते राज्यं पञ्च ग्रामान् विसर्जय । (१६।१)
sarvaṃ bhavatu te rājyaṃ pañca grāmān visarjaya |
एवम् उक्तस्तु दुष्टात्मा नैव भावं व्यमुञ्चत । (१७।१)
evam uktastu duṣṭātmā naiva bhāvaṃ vyamuñcata |
दण्डं चतुर्थं पश्यामि तेषु पापेषु नान्यथा ॥ (१७।२)
daṇḍaṃ caturthaṃ paśyāmi teṣu pāpeṣu nānyathā ||
निर्याताश्च विनाशाय कुरुक्षेत्रं नराधिपाः । (१८।१)
niryātāśca vināśāya kurukṣetraṃ narādhipāḥ |
एतत् ते कथितं सर्वं यद्वृत्तं कुरुसंसदि ॥ (१८।२)
etat te kathitaṃ sarvaṃ yadvṛttaṃ kurusaṃsadi ||
न ते राज्यं प्रयच्छन्ति विना युद्धेन पाण्डव । (१९।१)
na te rājyaṃ prayacchanti vinā yuddhena pāṇḍava |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.