भीष्म उवाच । (१।१)

हन्त वक्ष्यामि ते पार्थ ध्यानयोगं चतुर्विधम् । (१।२)

यं ज्ञात्वा शाश्वतीं सिद्धिं गच्छन्ति परमर्षयः ॥ (१।३)

यथा स्वनुष्ठितं ध्यानं तथा कुर्वन्ति योगिनः । (२।१)

महर्षयो ज्ञानतृप्ता निर्वाणगतमानसाः ॥ (२।२)

नावर्तन्ते पुनः पार्थ मुक्ताः संसारदोषतः । (३।१)

जन्मदोषपरिक्षीणाः स्वभावे पर्यवस्थिताः ॥ (३।२)

निर्द्वंद्वा नित्यसत्त्वस्था विमुक्ता नित्यम् आश्रिताः । (४।१)

असङ्गीन्यविवादीनि मनःशान्तिकराणि च ॥ (४।२)

तत्र स्वाध्यायसंश्लिष्टम् एकाग्रं धारयेन्मनः । (५।१)

पिण्डीकृत्येन्द्रियग्रामम् आसीनः काष्ठवन्मुनिः ॥ (५।२)

शब्दं न विन्देच्छ्रोत्रेण स्पर्शं त्वचा न वेदयेत् । (६।१)

रूपं न चक्षुषा विद्याज्जिह्वया न रसांस्तथा ॥ (६।२)

घ्रेयाण्यपि च सर्वाणि जह्याद् ध्यानेन योगवित् । (७।१)

पञ्चवर्गप्रमाथीनि नेच्छेच्चैतानि वीर्यवान् ॥ (७।२)

ततो मनसि संसज्य पञ्चवर्गं विचक्षणः । (८।१)

समादध्यान्मनो भ्रान्तम् इन्द्रियैः सह पञ्चभिः ॥ (८।२)

विसंचारि निरालम्बं पञ्चद्वारं चलाचलम् । (९।१)

पूर्वे ध्यानपथे धीरः समादध्यान्मनो ऽन्तरम् ॥ (९।२)

इन्द्रियाणि मनश्चैव यदा पिण्डीकरोत्ययम् । (१०।१)

एष ध्यानपथः पूर्वो मया समनुवर्णितः ॥ (१०।२)

तस्य तत् पूर्वसंरुद्धं मनःषष्ठम् अनन्तरम् । (११।१)

स्फुरिष्यति समुद्भ्रान्तं विद्युद् अम्बुधरे यथा ॥ (११।२)

जलबिन्दुर् यथा लोलः पर्णस्थः सर्वतश्चलः । (१२।१)

एवम् एवास्य तच्चित्तं भवति ध्यानवर्त्मनि ॥ (१२।२)

समाहितं क्षणं किंचिद् ध्यानवर्त्मनि तिष्ठति । (१३।१)

पुनर् वायुपथं भ्रान्तं मनो भवति वायुवत् ॥ (१३।२)

अनिर्वेदो गतक्लेशो गततन्द्रीर् अमत्सरः । (१४।१)

समादध्यात् पुनश्चेतो ध्यानेन ध्यानयोगवित् ॥ (१४।२)

विचारश्च वितर्कश्च विवेकश्चोपजायते । (१५।१)

मुनेः समादधानस्य प्रथमं ध्यानम् आदितः ॥ (१५।२)

मनसा क्लिश्यमानस्तु समाधानं च कारयेत् । (१६।१)

न निर्वेदं मुनिर् गच्छेत् कुर्याद् एवात्मनो हितम् ॥ (१६।२)

पांसुभस्मकरीषाणां यथा वै राशयश्चिताः । (१७।१)

सहसा वारिणा सिक्ता न यान्ति परिभावनाम् ॥ (१७।२)

किंचित् स्निग्धं यथा च स्याच्छुष्कचूर्णम् अभावितम् । (१८।१)

क्रमशस्तु शनैर् गच्छेत् सर्वं तत् परिभावनम् ॥ (१८।२)

एवम् एवेन्द्रियग्रामं शनैः संपरिभावयेत् । (१९।१)

संहरेत् क्रमशश्चैव स सम्यक् प्रशमिष्यति ॥ (१९।२)

स्वयम् एव मनश्चैव पञ्चवर्गश्च भारत । (२०।१)

पूर्वं ध्यानपथं प्राप्य नित्ययोगेन शाम्यति ॥ (२०।२)

न तत् पुरुषकारेण न च दैवेन केनचित् । (२१।१)

सुखम् एष्यति तत् तस्य यद् एवं संयतात्मनः ॥ (२१।२)

सुखेन तेन संयुक्तो रंस्यते ध्यानकर्मणि । (२२।१)

गच्छन्ति योगिनो ह्येवं निर्वाणं तन्निरामयम् ॥ (२२।२)