संजय उवाच । (१।१)

दृष्ट्वा भीष्मेण संसक्तान् भ्रातॄन् अन्यांश्च पार्थिवान् । (१।२)

तम् अभ्यधावद् गाङ्गेयम् उद्यतास्त्रो धनंजयः ॥ (१।३)

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं धनुषो गाण्डिवस्य च । (२।१)

ध्वजं च दृष्ट्वा पार्थस्य सर्वान्नो भयम् आविशत् ॥ (२।२)

असज्जमानं वृक्षेषु धूमकेतुम् इवोत्थितम् । (३।१)

बहुवर्णं च चित्रं च दिव्यं वानरलक्षणम् । (३।२)

अपश्याम महाराज ध्वजं गाण्डिवधन्वनः ॥ (३।३)

विद्युतं मेघमध्यस्थां भ्राजमानाम् इवाम्बरे । (४।१)

ददृशुर् गाण्डिवं योधा रुक्मपृष्ठं महारथे ॥ (४।२)

अशुश्रुम भृशं चास्य शक्रस्येवाभिगर्जतः । (५।१)

सुघोरं तलयोः शब्दं निघ्नतस्तव वाहिनीम् ॥ (५।२)

चण्डवातो यथा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान् । (६।१)

दिशः संप्लावयन् सर्वाः शरवर्षैः समन्ततः ॥ (६।२)

अभ्यधावत गाङ्गेयं भैरवास्त्रो धनंजयः । (७।१)

दिशं प्राचीं प्रतीचीं च न जानीमो ऽस्त्रमोहिताः ॥ (७।२)

कांदिग्भूताः श्रान्तपत्रा हतास्त्रा हतचेतसः । (८।१)

अन्योन्यम् अभिसंश्लिष्य योधास्ते भरतर्षभ ॥ (८।२)

भीष्मम् एवाभिलीयन्त सह सर्वैस्तवात्मजैः । (९।१)

तेषाम् आर्तायनम् अभूद् भीष्मः शंतनवो रणे ॥ (९।२)

समुत्पतन्त वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तदा । (१०।१)

सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः ॥ (१०।२)

श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः । (११।१)

सर्वसैन्यानि भीतानि व्यवलीयन्त भारत ॥ (११।२)

अथ काम्बोजमुख्यैस्तु बृहद्भिः शीघ्रगामिभिः । (१२।१)

गोपानां बहुसाहस्रैर् बलैर् गोवासनो वृतः ॥ (१२।२)

मद्रसौवीरगान्धारैस्त्रिगर्तैश्च विशां पते । (१३।१)

सर्वकालिङ्गमुख्यैश्च कलिङ्गाधिपतिर् वृतः ॥ (१३।२)

नागा नरगणौघाश्च दुःशासनपुरःसराः । (१४।१)

जयद्रथश्च नृपतिः सहितः सर्वराजभिः ॥ (१४।२)

हयारोहवराश्चैव तव पुत्रेण चोदिताः । (१५।१)

चतुर्दश सहस्राणि सौबलं पर्यवारयन् ॥ (१५।२)

ततस्ते सहिताः सर्वे विभक्तरथवाहनाः । (१६।१)

पाण्डवान् समरे जग्मुस्तावका भरतर्षभ ॥ (१६।२)

रथिभिर् वारणैर् अश्वैः पदातैश्च समीरितम् । (१७।१)

घोरम् आयोधनं जज्ञे महाभ्रसदृशं रजः ॥ (१७।२)

तोमरप्रासनाराचगजाश्वरथयोधिनाम् । (१८।१)

बलेन महता भीष्मः समसजत् किरीटिना ॥ (१८।२)

आवन्त्यः काशिराजेन भीमसेनेन सैन्धवः । (१९।१)

अजातशत्रुर् मद्राणाम् ऋषभेण यशस्विना । (१९।२)

सहपुत्रः सहामात्यः शल्येन समसज्जत ॥ (१९।३)

विकर्णः सहदेवेन चित्रसेनः शिखण्डिना । (२०।१)

मत्स्या दुर्योधनं जग्मुः शकुनिं च विशां पते ॥ (२०।२)

द्रुपदश्चेकितानश्च सात्यकिश्च महारथः । (२१।१)

द्रोणेन समसज्जन्त सपुत्रेण महात्मना । (२१।२)

कृपश्च कृतवर्मा च धृष्टकेतुम् अभिद्रुतौ ॥ (२१।३)

एवं प्रजविताश्वानि भ्रान्तनागरथानि च । (२२।१)

सैन्यानि समसज्जन्त प्रयुद्धानि समन्ततः ॥ (२२।२)

निरभ्रे विद्युतस्तीव्रा दिशश्च रजसावृताः । (२३।१)

प्रादुरासन्महोल्काश्च सनिर्घाता विशां पते ॥ (२३।२)

प्रववौ च महावातः पांसुवर्षं पपात च । (२४।१)

नभस्यन्तर्दधे सूर्यः सैन्येन रजसावृतः ॥ (२४।२)

प्रमोहः सर्वसत्त्वानाम् अतीव समपद्यत । (२५।१)

रजसा चाभिभूतानाम् अस्त्रजालैश्च तुद्यताम् ॥ (२५।२)

वीरबाहुविसृष्टानां सर्वावरणभेदिनाम् । (२६।१)

संघातः शरजालानां तुमुलः समपद्यत ॥ (२६।२)

प्रकाशं चक्रुर् आकाशम् उद्यतानि भुजोत्तमैः । (२७।१)

नक्षत्रविमलाभानि शस्त्राणि भरतर्षभ ॥ (२७।२)

आर्षभाणि विचित्राणि रुक्मजालावृतानि च । (२८।१)

संपेतुर् दिक्षु सर्वासु चर्माणि भरतर्षभ ॥ (२८।२)

सूर्यवर्णैश्च निस्त्रिंशैः पात्यमानानि सर्वशः । (२९।१)

दिक्षु सर्वास्वदृश्यन्त शरीराणि शिरांसि च ॥ (२९।२)

भग्नचक्राक्षनीडाश्च निपातितमहाध्वजाः । (३०।१)

हताश्वाः पृथिवीं जग्मुस्तत्र तत्र महारथाः ॥ (३०।२)

परिपेतुर् हयाश्चात्र केचिच्छस्त्रकृतव्रणाः । (३१।१)

रथान् विपरिकर्षन्तो हतेषु रथयोधिषु ॥ (३१।२)

शराहता भिन्नदेहा बद्धयोक्त्रा हयोत्तमाः । (३२।१)

युगानि पर्यकर्षन्त तत्र तत्र स्म भारत ॥ (३२।२)

अदृश्यन्त ससूताश्च साश्वाः सरथयोधिनः । (३३।१)

एकेन बलिना राजन् वारणेन हता रथाः ॥ (३३।२)

गन्धहस्तिमदस्रावम् आघ्राय बहवो रणे । (३४।१)

संनिपाते बलौघानां वीतम् आददिरे गजाः ॥ (३४।२)

सतोमरमहामात्रैर् निपतद्भिर् गतासुभिः । (३५।१)

बभूवायोधनं छन्नं नाराचाभिहतैर् गजैः ॥ (३५।२)

संनिपाते बलौघानां प्रेषितैर् वरवारणैः । (३६।१)

निपेतुर् युधि संभग्नाः सयोधाः सध्वजा रथाः ॥ (३६।२)

नागराजोपमैर् हस्तैर् नागैर् आक्षिप्य संयुगे । (३७।१)

व्यदृश्यन्त महाराज संभग्ना रथकूबराः ॥ (३७।२)

विशीर्णरथजालाश्च केशेष्वाक्षिप्य दन्तिभिः । (३८।१)

द्रुमशाखा इवाविध्य निष्पिष्टा रथिनो रणे ॥ (३८।२)

रथेषु च रथान् युद्धे संसक्तान् वरवारणाः । (३९।१)

विकर्षन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः सर्वशब्दगाः ॥ (३९।२)

तेषां तथा कर्षतां च गजानां रूपम् आबभौ । (४०।१)

सरःसु नलिनीजालं विषक्तम् इव कर्षताम् ॥ (४०।२)

एवं संछादितं तत्र बभूवायोधनं महत् । (४१।१)

सादिभिश्च पदातैश्च सध्वजैश्च महारथैः ॥ (४१।२)