शृङ्ग्युवाच । (१।१)

यद्येतत् साहसं तात यदि वा दुष्कृतं कृतम् । (१।२)

प्रियं वाप्यप्रियं वा ते वाग् उक्ता न मृषा मया ॥ (१।३)

नैवान्यथेदं भविता पितर् एष ब्रवीमि ते । (२।१)

नाहं मृषा प्रब्रवीमि स्वैरेष्वपि कुतः शपन् ॥ (२।२)

शमीक उवाच । (३।१)

जानाम्युग्रप्रभावं त्वां पुत्र सत्यगिरं तथा । (३।२)

नानृतं ह्युक्तपूर्वं ते नैतन् मिथ्या भविष्यति ॥ (३।३)

पित्रा पुत्रो वयःस्थो ऽपि सततं वाच्य एव तु । (४।१)

यथा स्याद् गुणसंयुक्तः प्राप्नुयाच्च महद् यशः ॥ (४।२)

किं पुनर् बाल एव त्वं तपसा भावितः प्रभो । (५।१)

वर्धते च प्रभवतां कोपो ऽतीव महात्मनाम् । (५।२)

उत्सीदेयुर् इमे लोकाः क्षमा चास्य प्रतिक्रिया ॥ (५।३)

सो ऽहं पश्यामि वक्तव्यं त्वयि धर्मभृतां वर । (६।१)

पुत्रत्वं बालतां चैव तवावेक्ष्य च साहसम् ॥ (६।२)

स त्वं शमयुतो भूत्वा वन्यम् आहारम् आहरन् । (७।१)

चर क्रोधम् इमं त्यक्त्वा नैवं धर्मं प्रहास्यसि ॥ (७।२)

क्रोधो हि धर्मं हरति यतीनां दुःखसंचितम् । (८।१)

ततो धर्मविहीनानां गतिर् इष्टा न विद्यते । (८।२)

ते ऽत्र धन्याः शुभधियो ये धर्मे सततं रताः । (८।३)

नराः सुकृतकल्याणा आत्मनः प्रियकाङ्क्षिणः ॥ (८।४)

शम एव यतीनां हि क्षमिणां सिद्धिकारकः । (९।१)

क्षमावताम् अयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ॥ (९।२)

तस्माच्चरेथाः सततं क्षमाशीलो जितेन्द्रियः । (१०।१)

क्षमया प्राप्स्यसे लोकान् ब्रह्मणः समनन्तरान् ॥ (१०।२)

मया तु शमम् आस्थाय यच्छक्यं कर्तुम् अद्य वै । (११।१)

तत् करिष्ये ऽद्य ताताहं प्रेषयिष्ये नृपाय वै । (११।२)

ततो गौरमुखं शिष्यं शीलवन्तं गुणान्वितम् । (११।३)

आहूय याहि राजानं वृत्तान्तम् इदम् उच्यताम् ॥ (११।४)

मम पुत्रेण शप्तो ऽसि बालेनाकृतबुद्धिना । (१२।१)

ममेमां धर्षणां त्वत्तः प्रेक्ष्य राजन्न् अमर्षिणा ॥ (१२।२)

सूत उवाच । (१३।१)

एवमादिश्य शिष्यं स प्रेषयामास सुव्रतः । (१३।२)

परिक्षिते नृपतये दयापन्नो महातपाः ॥ (१३।३)

संदिश्य कुशलप्रश्नं कार्यवृत्तान्तम् एव च । (१४।१)

शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं समाहितम् ॥ (१४।२)

सो ऽभिगम्य ततः शीघ्रं नरेन्द्रं कुरुवर्धनम् । (१५।१)

विवेश भवनं राज्ञः पूर्वं द्वाःस्थैर् निवेदितः ॥ (१५।२)

पूजितश्च नरेन्द्रेण द्विजो गौरमुखस्ततः । (१६।१)

आचख्यौ परिविश्रान्तो राज्ञे सर्वम् अशेषतः । (१६।२)

शमीकवचनं घोरं यथोक्तं मन्त्रिसंनिधौ ॥ (१६।३)

शमीको नाम राजेन्द्र विषये वर्तते तव । (१७।१)

ऋषिः परमधर्मात्मा दान्तः शान्तो महातपाः ॥ (१७।२)

तस्य त्वया नरव्याघ्र सर्पः प्राणैर् वियोजितः । (१८।१)

अवसक्तो धनुष्कोट्या स्कन्धे भरतसत्तम । (१८।२)

क्षान्तवांस्तव तत् कर्म पुत्रस्तस्य न चक्षमे ॥ (१८।३)

तेन शप्तो ऽसि राजेन्द्र पितुर् अज्ञातम् अद्य वै । (१९।१)

तक्षकः सप्तरात्रेण मृत्युस्ते वै भविष्यति ॥ (१९।२)

तत्र रक्षां कुरुष्वेति पुनः पुनर् अथाब्रवीत् । (२०।१)

तद् अन्यथा न शक्यं च कर्तुं केनचिद् अप्युत ॥ (२०।२)

न हि शक्नोति संयन्तुं पुत्रं कोपसमन्वितम् । (२१।१)

ततो ऽहं प्रेषितस्तेन तव राजन् हितार्थिना ॥ (२१।२)

इति श्रुत्वा वचो घोरं स राजा कुरुनन्दनः । (२२।१)

पर्यतप्यत तत् पापं कृत्वा राजा महातपाः ॥ (२२।२)

तं च मौनव्रतधरं श्रुत्वा मुनिवरं तदा । (२३।१)

भूय एवाभवद् राजा शोकसंतप्तमानसः ॥ (२३।२)

अनुक्रोशात्मतां तस्य शमीकस्यावधार्य तु । (२४।१)

पर्यतप्यत भूयो ऽपि कृत्वा तत् किल्बिषं मुनेः ॥ (२४।२)

न हि मृत्युं तथा राजा श्रुत्वा वै सो ऽन्वतप्यत । (२५।१)

अशोचद् अमरप्रख्यो यथा कृत्वेह कर्म तत् ॥ (२५।२)

ततस्तं प्रेषयामास राजा गौरमुखं तदा । (२६।१)

भूयः प्रसादं भगवान् करोत्विति ममेति वै । (२६।२)

श्रुत्वा तु वचनं राज्ञो मुनिर् गौरमुखस्तदा । (२६।३)

तम् अनुज्ञाप्य वेगेन प्रजगामाश्रमं गुरोः ॥ (२६।४)

तस्मिंश्च गतमात्रे वै राजा गौरमुखे तदा । (२७।१)

मन्त्रिभिर् मन्त्रयामास सह संविग्नमानसः ॥ (२७।२)

निश्चित्य मन्त्रिभिश्चैव सहितो मन्त्रतत्त्ववित् । (२८।१)

प्रासादं कारयामास एकस्तम्भं सुरक्षितम् ॥ (२८।२)

रक्षां च विदधे तत्र भिषजश्चौषधानि च । (२९।१)

ब्राह्मणान् सिद्धमन्त्रांश्च सर्वतो वै न्यवेशयत् ॥ (२९।२)

राजकार्याणि तत्रस्थः सर्वाण्येवाकरोच्च सः । (३०।१)

मन्त्रिभिः सह धर्मज्ञः समन्तात् परिरक्षितः । (३०।२)

न चैनं कश्चिद् आरूढं लभते राजसत्तमम् । (३०।३)

वातो ऽपि निश्चरंस्तत्र प्रवेशे विनिवार्यते ॥ (३०।४)

प्राप्ते तु दिवसे तस्मिन् सप्तमे द्विजसत्तम । (३१।१)

काश्यपो ऽभ्यागमद् विद्वांस्तं राजानं चिकित्सितुम् ॥ (३१।२)

श्रुतं हि तेन तद् अभूद् अद्य तं राजसत्तमम् । (३२।१)

तक्षकः पन्नगश्रेष्ठो नेष्यते यमसादनम् ॥ (३२।२)

तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण करिष्ये ऽहम् अपज्वरम् । (३३।१)

तत्र मे ऽर्थश्च धर्मश्च भवितेति विचिन्तयन् ॥ (३३।२)

तं ददर्श स नागेन्द्रस्तक्षकः काश्यपं पथि । (३४।१)

गच्छन्तम् एकमनसं द्विजो भूत्वा वयोतिगः ॥ (३४।२)

तम् अब्रवीत् पन्नगेन्द्रः काश्यपं मुनिपुंगवम् । (३५।१)

क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति ॥ (३५।२)

काश्यप उवाच । (३६।१)

नृपं कुरुकुलोत्पन्नं परिक्षितम् अरिंदमम् । (३६।२)

तक्षकः पन्नगश्रेष्ठस्तेजसाद्य प्रधक्ष्यति ॥ (३६।३)

तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण तेनाग्निसमतेजसा । (३७।१)

पाण्डवानां कुलकरं राजानम् अमितौजसम् । (३७।२)

गच्छामि सौम्य त्वरितं सद्यः कर्तुम् अपज्वरम् । (३७।३)

विज्ञातविषविद्यो ऽहं ब्राह्मणो लोकपूजितः । (३७।४)

अस्मद्गुरुकटाक्षेण कल्यो ऽहं विषनाशने ॥ (३७।५)

तक्षक उवाच । (३८।१)

अहं स तक्षको ब्रह्मंस्तं धक्ष्यामि महीपतिम् । (३८।२)

निवर्तस्व न शक्तस्त्वं मया दष्टं चिकित्सितुम् ॥ (३८।३)

काश्यप उवाच । (३९।१)

अहं तं नृपतिं नाग त्वया दष्टम् अपज्वरम् । (३९।२)

करिष्य इति मे बुद्धिर् विद्याबलम् उपाश्रितः ॥ (३९।३)