महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 193

491 of 1995 · 64 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

इक्ष्वाकौ संस्थिते राजञ् शशादः पृथिवीम् इमाम् । (१।२)

ikṣvākau saṃsthite rājañ śaśādaḥ pṛthivīm imām |

1.3१.३

प्राप्तः परमधर्मात्मा सो ऽयोध्यायां नृपो ऽभवत् ॥ (१।३)

prāptaḥ paramadharmātmā so 'yodhyāyāṃ nṛpo 'bhavat ||

2.1२.१

शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् । (२।१)

śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān |

2.2२.२

अनेनाश् चापि काकुत्स्थः पृथुश् चानेनसः सुतः ॥ (२।२)

anenāś cāpi kākutsthaḥ pṛthuś cānenasaḥ sutaḥ ||

3.1३.१

विष्वगश्वः पृथोः पुत्रस् तस्माद् आर्द्रस् तु जज्ञिवान् । (३।१)

viṣvagaśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tu jajñivān |

3.2३.२

आर्द्रस्य युवनाश्वस् तु श्रावस्तस् तस्य चात्मजः ॥ (३।२)

ārdrasya yuvanāśvas tu śrāvastas tasya cātmajaḥ ||

4.1४.१

जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता । (४।१)

jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā |

4.2४.२

श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महाबलः । (४।२)

śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahābalaḥ |

4.3४.३

बृहदश्वसुतश् चापि कुवलाश्व इति स्मृतः ॥ (४।३)

bṛhadaśvasutaś cāpi kuvalāśva iti smṛtaḥ ||

5.1५.१

कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः । (५।१)

kuvalāśvasya putrāṇāṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ |

5.2५.२

सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः ॥ (५।२)

sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ ||

6.1६.१

कुवलाश्वस् तु पितृतो गुणैर् अभ्यधिको ऽभवत् । (६।१)

kuvalāśvas tu pitṛto guṇair abhyadhiko 'bhavat |

6.2६.२

समये तं ततो राज्ये बृहदश्वो ऽभ्यषेचयत् । (६।२)

samaye taṃ tato rājye bṛhadaśvo 'bhyaṣecayat |

6.3६.३

कुवलाश्वं महाराज शूरम् उत्तमधार्मिकम् ॥ (६।३)

kuvalāśvaṃ mahārāja śūram uttamadhārmikam ||

7.1७.१

पुत्रसंक्रामितश्रीस् तु बृहदश्वो महीपतिः । (७।१)

putrasaṃkrāmitaśrīs tu bṛhadaśvo mahīpatiḥ |

7.2७.२

जगाम तपसे धीमांस् तपोवनम् अमित्रहा ॥ (७।२)

jagāma tapase dhīmāṃs tapovanam amitrahā ||

8.1८.१

अथ शुश्राव राजर्षिं तम् उत्तङ्को युधिष्ठिर । (८।१)

atha śuśrāva rājarṣiṃ tam uttaṅko yudhiṣṭhira |

8.2८.२

वनं सम्प्रस्थितं राजन् बृहदश्वं द्विजोत्तमः ॥ (८।२)

vanaṃ samprasthitaṃ rājan bṛhadaśvaṃ dvijottamaḥ ||

9.1९.१

तम् उत्तङ्को महातेजाः सर्वास्त्रविदुषां वरम् । (९।१)

tam uttaṅko mahātejāḥ sarvāstraviduṣāṃ varam |

9.2९.२

न्यवारयद् अमेयात्मा समासाद्य नरोत्तमम् ॥ (९।२)

nyavārayad ameyātmā samāsādya narottamam ||

10.1१०.१

उत्तङ्क उवाच । (१०।१)

uttaṅka uvāca

10.2१०.२

भवता रक्षणं कार्यं तत् तावत् कर्तुम् अर्हसि । (१०।२)

bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tat tāvat kartum arhasi |

10.3१०.३

निरुद्विग्ना वयं राजंस् त्वत्प्रसादाद् वसेमहि ॥ (१०।३)

nirudvignā vayaṃ rājaṃs tvatprasādād vasemahi ||

11.1११.१

त्वया हि पृथिवी राजन् रक्ष्यमाणा महात्मना । (११।१)

tvayā hi pṛthivī rājan rakṣyamāṇā mahātmanā |

11.2११.२

भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गन्तुम् अर्हसि ॥ (११।२)

bhaviṣyati nirudvignā nāraṇyaṃ gantum arhasi ||

12.1१२.१

पालने हि महान् धर्मः प्रजानाम् इह दृश्यते । (१२।१)

pālane hi mahān dharmaḥ prajānām iha dṛśyate |

12.2१२.२

न तथा दृश्यते ऽरण्ये मा ते भूद् बुद्धिर् ईदृशी ॥ (१२।२)

na tathā dṛśyate 'raṇye mā te bhūd buddhir īdṛśī ||

13.1१३.१

ईदृशो न हि राजेन्द्र धर्मः क्वचन दृश्यते । (१३।१)

īdṛśo na hi rājendra dharmaḥ kvacana dṛśyate |

13.2१३.२

प्रजानां पालने यो वै पुरा राजर्षिभिः कृतः । (१३।२)

prajānāṃ pālane yo vai purā rājarṣibhiḥ kṛtaḥ |

13.3१३.३

रक्षितव्याः प्रजा राज्ञा तास् त्वं रक्षितुम् अर्हसि ॥ (१३।३)

rakṣitavyāḥ prajā rājñā tās tvaṃ rakṣitum arhasi ||

14.1१४.१

निरुद्विग्नस् तपश् चर्तुं न हि शक्नोमि पार्थिव । (१४।१)

nirudvignas tapaś cartuṃ na hi śaknomi pārthiva |

14.2१४.२

ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु ॥ (१४।२)

mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu ||

15.1१५.१

समुद्रो वालुकापूर्ण उज्जानक इति स्मृतः । (१५।१)

samudro vālukāpūrṇa ujjānaka iti smṛtaḥ |

15.2१५.२

बहुयोजनविस्तीर्णो बहुयोजनम् आयतः ॥ (१५।२)

bahuyojanavistīrṇo bahuyojanam āyataḥ ||

16.1१६.१

तत्र रौद्रो दानवेन्द्रो महावीर्यपराक्रमः । (१६।१)

tatra raudro dānavendro mahāvīryaparākramaḥ |

16.2१६.२

मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर् नाम सुदारुणः ॥ (१६।२)

madhukaiṭabhayoḥ putro dhundhur nāma sudāruṇaḥ ||

17.1१७.१

अन्तर्भूमिगतो राजन् वसत्यमितविक्रमः । (१७।१)

antarbhūmigato rājan vasatyamitavikramaḥ |

17.2१७.२

तं निहत्य महाराज वनं त्वं गन्तुम् अर्हसि ॥ (१७।२)

taṃ nihatya mahārāja vanaṃ tvaṃ gantum arhasi ||

18.1१८.१

शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् । (१८।१)

śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam |

18.2१८.२

त्रिदशानां विनाशाय लोकानां चापि पार्थिव ॥ (१८।२)

tridaśānāṃ vināśāya lokānāṃ cāpi pārthiva ||

19.1१९.१

अवध्यो देवतानां स दैत्यानाम् अथ रक्षसाम् । (१९।१)

avadhyo devatānāṃ sa daityānām atha rakṣasām |

19.2१९.२

नागानाम् अथ यक्षाणां गन्धर्वाणां च सर्वशः । (१९।२)

nāgānām atha yakṣāṇāṃ gandharvāṇāṃ ca sarvaśaḥ |

19.3१९.३

अवाप्य स वरं राजन् सर्वलोकपितामहात् ॥ (१९।३)

avāpya sa varaṃ rājan sarvalokapitāmahāt ||

20.1२०.१

तं विनाशय भद्रं ते मा ते बुद्धिर् अतो ऽन्यथा । (२०।१)

taṃ vināśaya bhadraṃ te mā te buddhir ato 'nyathā |

20.2२०.२

प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं शाश्वतीम् अव्ययां ध्रुवाम् ॥ (२०।२)

prāpsyase mahatīṃ kīrtiṃ śāśvatīm avyayāṃ dhruvām ||

21.1२१.१

क्रूरस्य स्वपतस् तस्य वालुकान्तर्हितस्य वै । (२१।१)

krūrasya svapatas tasya vālukāntarhitasya vai |

21.2२१.२

संवत्सरस्य पर्यन्ते निःश्वासः सम्प्रवर्तते । (२१।२)

saṃvatsarasya paryante niḥśvāsaḥ sampravartate |

21.3२१.३

यदा तदा भूश् चलति सशैलवनकानना ॥ (२१।३)

yadā tadā bhūś calati saśailavanakānanā ||

22.1२२.१

तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् । (२२।१)

tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat |

22.2२२.२

आदित्यपथम् आवृत्य सप्ताहं भूमिकम्पनम् । (२२।२)

ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam |

22.3२२.३

सविस्फुलिङ्गं सज्वालं सधूमं ह्यतिदारुणम् ॥ (२२।३)

savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ sadhūmaṃ hyatidāruṇam ||

23.1२३.१

तेन राजन् न शक्नोमि तस्मिन् स्थातुं स्व आश्रमे । (२३।१)

tena rājan na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame |

23.2२३.२

तं विनाशय राजेन्द्र लोकानां हितकाम्यया । (२३।२)

taṃ vināśaya rājendra lokānāṃ hitakāmyayā |

23.3२३.३

लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन् विनिहते ऽसुरे ॥ (२३।३)

lokāḥ svasthā bhavantvadya tasmin vinihate 'sure ||

24.1२४.१

त्वं हि तस्य विनाशाय पर्याप्त इति मे मतिः । (२४।१)

tvaṃ hi tasya vināśāya paryāpta iti me matiḥ |

24.2२४.२

तेजसा तव तेजश् च विष्णुर् आप्याययिष्यति ॥ (२४।२)

tejasā tava tejaś ca viṣṇur āpyāyayiṣyati ||

25.1२५.१

विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्वं ततो वधे । (२५।१)

viṣṇunā ca varo datto mama pūrvaṃ tato vadhe |

25.2२५.२

यस् तं महासुरं रौद्रं वधिष्यति महीपतिः । (२५।२)

yas taṃ mahāsuraṃ raudraṃ vadhiṣyati mahīpatiḥ |

25.3२५.३

तेजस् तं वैष्णवम् इति प्रवेक्ष्यति दुरासदम् ॥ (२५।३)

tejas taṃ vaiṣṇavam iti pravekṣyati durāsadam ||

26.1२६.१

तत् तेजस् त्वं समाधाय राजेन्द्र भुवि दुःसहम् । (२६।१)

tat tejas tvaṃ samādhāya rājendra bhuvi duḥsaham |

26.2२६.२

तं निषूदय संदुष्टं दैत्यं रौद्रपराक्रमम् ॥ (२६।२)

taṃ niṣūdaya saṃduṣṭaṃ daityaṃ raudraparākramam ||

27.1२७.१

न हि धुन्धुर् महातेजास् तेजसाल्पेन शक्यते । (२७।१)

na hi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate |

27.2२७.२

निर्दग्धुं पृथिवीपाल स हि वर्षशतैर् अपि ॥ (२७।२)

nirdagdhuṃ pṛthivīpāla sa hi varṣaśatair api ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 193

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit