MBh, 3, 268
Select a line for its word-by-word analysis.
सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत् पर्यरक्षत ॥ (१।३)
senāṃ niveśya kākutstho vidhivat paryarakṣata ||
रावणश्च विधिं चक्रे लङ्कायां शास्त्रनिर्मितम् । (२।१)
rāvaṇaśca vidhiṃ cakre laṅkāyāṃ śāstranirmitam |
बभूवुः सप्त दुर्धर्षाः खादिरैः शङ्कुभिश् चिताः ॥ (३।२)
babhūvuḥ sapta durdharṣāḥ khādiraiḥ śaṅkubhiś citāḥ ||
कर्णाट्टयन्त्रदुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः । (४।१)
karṇāṭṭayantradurdharṣā babhūvuḥ sahuḍopalāḥ |
अन्विताश्च शतघ्नीभिः समधूच्छिष्टमुद्गराः ॥ (५।२)
anvitāśca śataghnībhiḥ samadhūcchiṣṭamudgarāḥ ||
पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्माः स्थावरजङ्गमाः । (६।१)
puradvāreṣu sarveṣu gulmāḥ sthāvarajaṅgamāḥ |
स समासाद्य पौलस्त्यम् अमात्यैर् अभिसंवृतम् । (९।१)
sa samāsādya paulastyam amātyair abhisaṃvṛtam |
रामसंदेशम् आमन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे ॥ (९।२)
rāmasaṃdeśam āmantrya vāgmī vaktuṃ pracakrame ||
आह त्वां राघवो राजन् कोसलेन्द्रो महायशाः । (१०।१)
āha tvāṃ rāghavo rājan kosalendro mahāyaśāḥ |
प्राप्तकालम् इदं वाक्यं तद् आदत्स्व कुरुष्व च ॥ (१०।२)
prāptakālam idaṃ vākyaṃ tad ādatsva kuruṣva ca ||
वधायानपराद्धानाम् अन्येषां तद् भविष्यति ॥ (१२।२)
vadhāyānaparāddhānām anyeṣāṃ tad bhaviṣyati ||
ये त्वया बलदर्पाभ्याम् आविष्टेन वनेचराः । (१३।१)
ye tvayā baladarpābhyām āviṣṭena vanecarāḥ |
ऋषयो हिंसिताः पूर्वं देवाश्चाप्यवमानिताः ॥ (१३।२)
ṛṣayo hiṃsitāḥ pūrvaṃ devāścāpyavamānitāḥ ||
राजर्षयश्च निहता रुदन्त्यश् चाहृताः स्त्रियः । (१४।१)
rājarṣayaśca nihatā rudantyaś cāhṛtāḥ striyaḥ |
तद् इदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते ॥ (१४।२)
tad idaṃ samanuprāptaṃ phalaṃ tasyānayasya te ||
हन्तास्मि त्वां सहामात्यं युध्यस्व पुरुषो भव । (१५।१)
hantāsmi tvāṃ sahāmātyaṃ yudhyasva puruṣo bhava |
मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हिचित् । (१६।१)
mucyatāṃ jānakī sītā na me mokṣyasi karhicit |
अराक्षसम् इमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः ॥ (१६।२)
arākṣasam imaṃ lokaṃ kartāsmi niśitaiḥ śaraiḥ ||
श्रुत्वा न ममृषे राजा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ (१७।२)
śrutvā na mamṛṣe rājā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ ||
इङ्गितज्ञास् ततो भर्तुश् चत्वारो रजनीचराः । (१८।१)
iṅgitajñās tato bhartuś catvāro rajanīcarāḥ |
चतुर्ष्वङ्गेषु जगृहुः शार्दूलम् इव पक्षिणः ॥ (१८।२)
caturṣvaṅgeṣu jagṛhuḥ śārdūlam iva pakṣiṇaḥ ||
तास् तथाङ्गेषु संसक्तान् अङ्गदो रजनीचरान् । (१९।१)
tās tathāṅgeṣu saṃsaktān aṅgado rajanīcarān |
स मुक्तो हर्म्यशिखरात् तस्मात् पुनर् अवापतत् । (२१।१)
sa mukto harmyaśikharāt tasmāt punar avāpatat |
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां स्वबलस्य समीपतः ॥ (२१।२)
laṅghayitvā purīṃ laṅkāṃ svabalasya samīpataḥ ||
कोसलेन्द्रम् अथाभ्येत्य सर्वम् आवेद्य चाङ्गदः । (२२।१)
kosalendram athābhyetya sarvam āvedya cāṅgadaḥ |
विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मणः । (२४।१)
vibhīṣaṇarkṣādhipatī puraskṛtyātha lakṣmaṇaḥ |
दक्षिणं नगरद्वारम् अवामृद्नाद् दुरासदम् ॥ (२४।२)
dakṣiṇaṃ nagaradvāram avāmṛdnād durāsadam ||
उत्पतद्भिः पतद्भिश्च निपतद्भिश्च वानरैः । (२६।१)
utpatadbhiḥ patadbhiśca nipatadbhiśca vānaraiḥ |
प्राकारं ददृशुस् ते तु समन्तात् कपिलीकृतम् । (२८।१)
prākāraṃ dadṛśus te tu samantāt kapilīkṛtam |
राक्षसा विस्मिता राजन् सस्त्रीवृद्धाः समन्ततः ॥ (२८।२)
rākṣasā vismitā rājan sastrīvṛddhāḥ samantataḥ ||
बिभिदुस् ते मणिस्तम्भान् कर्णाट्टशिखराणि च । (२९।१)
bibhidus te maṇistambhān karṇāṭṭaśikharāṇi ca |
भग्नोन्मथितवेगानि यन्त्राणि च विचिक्षिपुः ॥ (२९।२)
bhagnonmathitavegāni yantrāṇi ca vicikṣipuḥ ||
चिक्षिपुर् भुजवेगेन लङ्कामध्ये महाबलाः ॥ (३०।२)
cikṣipur bhujavegena laṅkāmadhye mahābalāḥ ||
प्राकारस्थाश् च ये केचिन् निशाचरगणास्तदा । (३१।१)
prākārasthāś ca ye kecin niśācaragaṇāstadā |
प्रदुद्रुवुस्ते शतशः कपिभिः समभिद्रुताः ॥ (३१।२)
pradudruvuste śataśaḥ kapibhiḥ samabhidrutāḥ ||
शस्त्रवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयन्तो वनौकसः । (३३।१)
śastravarṣāṇi varṣanto drāvayanto vanaukasaḥ |
प्राकारं शोधयन्तस् ते परं विक्रमम् आस्थिताः ॥ (३३।२)
prākāraṃ śodhayantas te paraṃ vikramam āsthitāḥ ||
कृतो निर्वानरो भूयः प्राकारो भीमदर्शनैः ॥ (३४।२)
kṛto nirvānaro bhūyaḥ prākāro bhīmadarśanaiḥ ||
स्तम्भतोरणभग्नाश्च पेतुस् तत्र निशाचराः ॥ (३५।२)
stambhatoraṇabhagnāśca petus tatra niśācarāḥ ||
केशाकेश्यभवद् युद्धं रक्षसां वानरैः सह । (३६।१)
keśākeśyabhavad yuddhaṃ rakṣasāṃ vānaraiḥ saha |
नखैर् दन्तैश्च वीराणां खादतां वै परस्परम् ॥ (३६।२)
nakhair dantaiśca vīrāṇāṃ khādatāṃ vai parasparam ||
हता निपतिता भूमौ न मुञ्चन्ति परस्परम् ॥ (३७।२)
hatā nipatitā bhūmau na muñcanti parasparam ||
तानि लङ्कां समासाद्य जघ्नुस्तान् रजनीचरान् ॥ (३८।२)
tāni laṅkāṃ samāsādya jaghnustān rajanīcarān ||
सौमित्रिर् अपि नाराचैर् दृढधन्वा जितक्लमः । (३९।१)
saumitrir api nārācair dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ |
आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान् पातयामास राक्षसान् ॥ (३९।२)
ādiśyādiśya durgasthān pātayāmāsa rākṣasān ||
ततः प्रत्यवहारो ऽभूत् सैन्यानां राघवाज्ञया । (४०।१)
tataḥ pratyavahāro 'bhūt sainyānāṃ rāghavājñayā |
कृते विमर्दे लङ्कायां लब्धलक्षो जयोत्तरः ॥ (४०।२)
kṛte vimarde laṅkāyāṃ labdhalakṣo jayottaraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.