महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 268

566 of 1995 · 81 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

प्रभूतान्नोदके तस्मिन् बहुमूलफले वने । (१।२)

prabhūtānnodake tasmin bahumūlaphale vane |

1.3१.३

सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत् पर्यरक्षत ॥ (१।३)

senāṃ niveśya kākutstho vidhivat paryarakṣata ||

2.1२.१

रावणश्च विधिं चक्रे लङ्कायां शास्त्रनिर्मितम् । (२।१)

rāvaṇaśca vidhiṃ cakre laṅkāyāṃ śāstranirmitam |

2.2२.२

प्रकृत्यैव दुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा ॥ (२।२)

prakṛtyaiva durādharṣā dṛḍhaprākāratoraṇā ||

3.1३.१

अगाधतोयाः परिखा मीननक्रसमाकुलाः । (३।१)

agādhatoyāḥ parikhā mīnanakrasamākulāḥ |

3.2३.२

बभूवुः सप्त दुर्धर्षाः खादिरैः शङ्कुभिश् चिताः ॥ (३।२)

babhūvuḥ sapta durdharṣāḥ khādiraiḥ śaṅkubhiś citāḥ ||

4.1४.१

कर्णाट्टयन्त्रदुर्धर्षा बभूवुः सहुडोपलाः । (४।१)

karṇāṭṭayantradurdharṣā babhūvuḥ sahuḍopalāḥ |

4.2४.२

साशीविषघटायोधाः ससर्जरसपांसवः ॥ (४।२)

sāśīviṣaghaṭāyodhāḥ sasarjarasapāṃsavaḥ ||

5.1५.१

मुसलालातनाराचतोमरासिपरश्वधैः । (५।१)

musalālātanārācatomarāsiparaśvadhaiḥ |

5.2५.२

अन्विताश्च शतघ्नीभिः समधूच्छिष्टमुद्गराः ॥ (५।२)

anvitāśca śataghnībhiḥ samadhūcchiṣṭamudgarāḥ ||

6.1६.१

पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्माः स्थावरजङ्गमाः । (६।१)

puradvāreṣu sarveṣu gulmāḥ sthāvarajaṅgamāḥ |

6.2६.२

बभूवुः पत्तिबहुलाः प्रभूतगजवाजिनः ॥ (६।२)

babhūvuḥ pattibahulāḥ prabhūtagajavājinaḥ ||

7.1७.१

अङ्गदस्त्वथ लङ्काया द्वारदेशम् उपागतः । (७।१)

aṅgadastvatha laṅkāyā dvāradeśam upāgataḥ |

7.2७.२

विदितो राक्षसेन्द्रस्य प्रविवेश गतव्यथः ॥ (७।२)

vidito rākṣasendrasya praviveśa gatavyathaḥ ||

8.1८.१

मध्ये राक्षसकोटीनां बह्वीनां सुमहाबलः । (८।१)

madhye rākṣasakoṭīnāṃ bahvīnāṃ sumahābalaḥ |

8.2८.२

शुशुभे मेघमालाभिर् आदित्य इव संवृतः ॥ (८।२)

śuśubhe meghamālābhir āditya iva saṃvṛtaḥ ||

9.1९.१

स समासाद्य पौलस्त्यम् अमात्यैर् अभिसंवृतम् । (९।१)

sa samāsādya paulastyam amātyair abhisaṃvṛtam |

9.2९.२

रामसंदेशम् आमन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे ॥ (९।२)

rāmasaṃdeśam āmantrya vāgmī vaktuṃ pracakrame ||

10.1१०.१

आह त्वां राघवो राजन् कोसलेन्द्रो महायशाः । (१०।१)

āha tvāṃ rāghavo rājan kosalendro mahāyaśāḥ |

10.2१०.२

प्राप्तकालम् इदं वाक्यं तद् आदत्स्व कुरुष्व च ॥ (१०।२)

prāptakālam idaṃ vākyaṃ tad ādatsva kuruṣva ca ||

11.1११.१

अकृतात्मानम् आसाद्य राजानम् अनये रतम् । (११।१)

akṛtātmānam āsādya rājānam anaye ratam |

11.2११.२

विनश्यन्त्यनयाविष्टा देशाश्च नगराणि च ॥ (११।२)

vinaśyantyanayāviṣṭā deśāśca nagarāṇi ca ||

12.1१२.१

त्वयैकेनापराद्धं मे सीताम् आहरता बलात् । (१२।१)

tvayaikenāparāddhaṃ me sītām āharatā balāt |

12.2१२.२

वधायानपराद्धानाम् अन्येषां तद् भविष्यति ॥ (१२।२)

vadhāyānaparāddhānām anyeṣāṃ tad bhaviṣyati ||

13.1१३.१

ये त्वया बलदर्पाभ्याम् आविष्टेन वनेचराः । (१३।१)

ye tvayā baladarpābhyām āviṣṭena vanecarāḥ |

13.2१३.२

ऋषयो हिंसिताः पूर्वं देवाश्चाप्यवमानिताः ॥ (१३।२)

ṛṣayo hiṃsitāḥ pūrvaṃ devāścāpyavamānitāḥ ||

14.1१४.१

राजर्षयश्च निहता रुदन्त्यश् चाहृताः स्त्रियः । (१४।१)

rājarṣayaśca nihatā rudantyaś cāhṛtāḥ striyaḥ |

14.2१४.२

तद् इदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते ॥ (१४।२)

tad idaṃ samanuprāptaṃ phalaṃ tasyānayasya te ||

15.1१५.१

हन्तास्मि त्वां सहामात्यं युध्यस्व पुरुषो भव । (१५।१)

hantāsmi tvāṃ sahāmātyaṃ yudhyasva puruṣo bhava |

15.2१५.२

पश्य मे धनुषो वीर्यं मानुषस्य निशाचर ॥ (१५।२)

paśya me dhanuṣo vīryaṃ mānuṣasya niśācara ||

16.1१६.१

मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हिचित् । (१६।१)

mucyatāṃ jānakī sītā na me mokṣyasi karhicit |

16.2१६.२

अराक्षसम् इमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः ॥ (१६।२)

arākṣasam imaṃ lokaṃ kartāsmi niśitaiḥ śaraiḥ ||

17.1१७.१

इति तस्य ब्रुवाणस्य दूतस्य परुषं वचः । (१७।१)

iti tasya bruvāṇasya dūtasya paruṣaṃ vacaḥ |

17.2१७.२

श्रुत्वा न ममृषे राजा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ (१७।२)

śrutvā na mamṛṣe rājā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ ||

18.1१८.१

इङ्गितज्ञास् ततो भर्तुश् चत्वारो रजनीचराः । (१८।१)

iṅgitajñās tato bhartuś catvāro rajanīcarāḥ |

18.2१८.२

चतुर्ष्वङ्गेषु जगृहुः शार्दूलम् इव पक्षिणः ॥ (१८।२)

caturṣvaṅgeṣu jagṛhuḥ śārdūlam iva pakṣiṇaḥ ||

19.1१९.१

तास् तथाङ्गेषु संसक्तान् अङ्गदो रजनीचरान् । (१९।१)

tās tathāṅgeṣu saṃsaktān aṅgado rajanīcarān |

19.2१९.२

आदायैव खम् उत्पत्य प्रासादतलम् आविशत् ॥ (१९।२)

ādāyaiva kham utpatya prāsādatalam āviśat ||

20.1२०.१

वेगेनोत्पततस् तस्य पेतुस् ते रजनीचराः । (२०।१)

vegenotpatatas tasya petus te rajanīcarāḥ |

20.2२०.२

भुवि संभिन्नहृदयाः प्रहारपरिपीडिताः ॥ (२०।२)

bhuvi saṃbhinnahṛdayāḥ prahāraparipīḍitāḥ ||

21.1२१.१

स मुक्तो हर्म्यशिखरात् तस्मात् पुनर् अवापतत् । (२१।१)

sa mukto harmyaśikharāt tasmāt punar avāpatat |

21.2२१.२

लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां स्वबलस्य समीपतः ॥ (२१।२)

laṅghayitvā purīṃ laṅkāṃ svabalasya samīpataḥ ||

22.1२२.१

कोसलेन्द्रम् अथाभ्येत्य सर्वम् आवेद्य चाङ्गदः । (२२।१)

kosalendram athābhyetya sarvam āvedya cāṅgadaḥ |

22.2२२.२

विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दितः ॥ (२२।२)

viśaśrāma sa tejasvī rāghaveṇābhinanditaḥ ||

23.1२३.१

ततः सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम् । (२३।१)

tataḥ sarvābhisāreṇa harīṇāṃ vātaraṃhasām |

23.2२३.२

भेदयामास लङ्कायाः प्राकारं रघुनन्दनः ॥ (२३।२)

bhedayāmāsa laṅkāyāḥ prākāraṃ raghunandanaḥ ||

24.1२४.१

विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मणः । (२४।१)

vibhīṣaṇarkṣādhipatī puraskṛtyātha lakṣmaṇaḥ |

24.2२४.२

दक्षिणं नगरद्वारम् अवामृद्नाद् दुरासदम् ॥ (२४।२)

dakṣiṇaṃ nagaradvāram avāmṛdnād durāsadam ||

25.1२५.१

करभारुणगात्राणां हरीणां युद्धशालिनाम् । (२५।१)

karabhāruṇagātrāṇāṃ harīṇāṃ yuddhaśālinām |

25.2२५.२

कोटीशतसहस्रेण लङ्काम् अभ्यपतत् तदा ॥ (२५।२)

koṭīśatasahasreṇa laṅkām abhyapatat tadā ||

26.1२६.१

उत्पतद्भिः पतद्भिश्च निपतद्भिश्च वानरैः । (२६।१)

utpatadbhiḥ patadbhiśca nipatadbhiśca vānaraiḥ |

26.2२६.२

नादृश्यत तदा सूर्यो रजसा नाशितप्रभः ॥ (२६।२)

nādṛśyata tadā sūryo rajasā nāśitaprabhaḥ ||

27.1२७.१

शालिप्रसूनसदृशैः शिरीषकुसुमप्रभैः । (२७।१)

śāliprasūnasadṛśaiḥ śirīṣakusumaprabhaiḥ |

27.2२७.२

तरुणादित्यसदृशैः शरगौरैश् च वानरैः ॥ (२७।२)

taruṇādityasadṛśaiḥ śaragauraiś ca vānaraiḥ ||

28.1२८.१

प्राकारं ददृशुस् ते तु समन्तात् कपिलीकृतम् । (२८।१)

prākāraṃ dadṛśus te tu samantāt kapilīkṛtam |

28.2२८.२

राक्षसा विस्मिता राजन् सस्त्रीवृद्धाः समन्ततः ॥ (२८।२)

rākṣasā vismitā rājan sastrīvṛddhāḥ samantataḥ ||

29.1२९.१

बिभिदुस् ते मणिस्तम्भान् कर्णाट्टशिखराणि च । (२९।१)

bibhidus te maṇistambhān karṇāṭṭaśikharāṇi ca |

29.2२९.२

भग्नोन्मथितवेगानि यन्त्राणि च विचिक्षिपुः ॥ (२९।२)

bhagnonmathitavegāni yantrāṇi ca vicikṣipuḥ ||

30.1३०.१

परिगृह्य शतघ्नीश्च सचक्राः सहुडोपलाः । (३०।१)

parigṛhya śataghnīśca sacakrāḥ sahuḍopalāḥ |

30.2३०.२

चिक्षिपुर् भुजवेगेन लङ्कामध्ये महाबलाः ॥ (३०।२)

cikṣipur bhujavegena laṅkāmadhye mahābalāḥ ||

31.1३१.१

प्राकारस्थाश् च ये केचिन् निशाचरगणास्तदा । (३१।१)

prākārasthāś ca ye kecin niśācaragaṇāstadā |

31.2३१.२

प्रदुद्रुवुस्ते शतशः कपिभिः समभिद्रुताः ॥ (३१।२)

pradudruvuste śataśaḥ kapibhiḥ samabhidrutāḥ ||

32.1३२.१

ततस् तु राजवचनाद् राक्षसाः कामरूपिणः । (३२।१)

tatas tu rājavacanād rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ |

32.2३२.२

निर्ययुर् विकृताकाराः सहस्रशतसंघशः ॥ (३२।२)

niryayur vikṛtākārāḥ sahasraśatasaṃghaśaḥ ||

33.1३३.१

शस्त्रवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयन्तो वनौकसः । (३३।१)

śastravarṣāṇi varṣanto drāvayanto vanaukasaḥ |

33.2३३.२

प्राकारं शोधयन्तस् ते परं विक्रमम् आस्थिताः ॥ (३३।२)

prākāraṃ śodhayantas te paraṃ vikramam āsthitāḥ ||

34.1३४.१

स माषराशिसदृशैर् बभूव क्षणदाचरैः । (३४।१)

sa māṣarāśisadṛśair babhūva kṣaṇadācaraiḥ |

34.2३४.२

कृतो निर्वानरो भूयः प्राकारो भीमदर्शनैः ॥ (३४।२)

kṛto nirvānaro bhūyaḥ prākāro bhīmadarśanaiḥ ||

35.1३५.१

पेतुः शूलविभिन्नाङ्गा बहवो वानरर्षभाः । (३५।१)

petuḥ śūlavibhinnāṅgā bahavo vānararṣabhāḥ |

35.2३५.२

स्तम्भतोरणभग्नाश्च पेतुस् तत्र निशाचराः ॥ (३५।२)

stambhatoraṇabhagnāśca petus tatra niśācarāḥ ||

36.1३६.१

केशाकेश्यभवद् युद्धं रक्षसां वानरैः सह । (३६।१)

keśākeśyabhavad yuddhaṃ rakṣasāṃ vānaraiḥ saha |

36.2३६.२

नखैर् दन्तैश्च वीराणां खादतां वै परस्परम् ॥ (३६।२)

nakhair dantaiśca vīrāṇāṃ khādatāṃ vai parasparam ||

37.1३७.१

निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसाः । (३७।१)

niṣṭananto hyubhayatastatra vānararākṣasāḥ |

37.2३७.२

हता निपतिता भूमौ न मुञ्चन्ति परस्परम् ॥ (३७।२)

hatā nipatitā bhūmau na muñcanti parasparam ||

38.1३८.१

रामस् तु शरजालानि ववर्ष जलदो यथा । (३८।१)

rāmas tu śarajālāni vavarṣa jalado yathā |

38.2३८.२

तानि लङ्कां समासाद्य जघ्नुस्तान् रजनीचरान् ॥ (३८।२)

tāni laṅkāṃ samāsādya jaghnustān rajanīcarān ||

39.1३९.१

सौमित्रिर् अपि नाराचैर् दृढधन्वा जितक्लमः । (३९।१)

saumitrir api nārācair dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ |

39.2३९.२

आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान् पातयामास राक्षसान् ॥ (३९।२)

ādiśyādiśya durgasthān pātayāmāsa rākṣasān ||

40.1४०.१

ततः प्रत्यवहारो ऽभूत् सैन्यानां राघवाज्ञया । (४०।१)

tataḥ pratyavahāro 'bhūt sainyānāṃ rāghavājñayā |

40.2४०.२

कृते विमर्दे लङ्कायां लब्धलक्षो जयोत्तरः ॥ (४०।२)

kṛte vimarde laṅkāyāṃ labdhalakṣo jayottaraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 268

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit