महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 74

372 of 1995 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

बृहदश्व उवाच । (१।१)

bṛhadaśva uvāca

1.2१.२

सर्वं विकारं दृष्ट्वा तु पुण्यश्लोकस्य धीमतः । (१।२)

sarvaṃ vikāraṃ dṛṣṭvā tu puṇyaślokasya dhīmataḥ |

1.3१.३

आगत्य केशिनी क्षिप्रं दमयन्त्यै न्यवेदयत् ॥ (१।३)

āgatya keśinī kṣipraṃ damayantyai nyavedayat ||

2.1२.१

दमयन्ती ततो भूयः प्रेषयामास केशिनीम् । (२।१)

damayantī tato bhūyaḥ preṣayāmāsa keśinīm |

2.2२.२

मातुः सकाशं दुःखार्ता नलशङ्कासमुत्सुका ॥ (२।२)

mātuḥ sakāśaṃ duḥkhārtā nalaśaṅkāsamutsukā ||

3.1३.१

परीक्षितो मे बहुशो बाहुको नलशङ्कया । (३।१)

parīkṣito me bahuśo bāhuko nalaśaṅkayā |

3.2३.२

रूपे मे संशयस् त्वेकः स्वयम् इच्छामि वेदितुम् ॥ (३।२)

rūpe me saṃśayas tvekaḥ svayam icchāmi veditum ||

4.1४.१

स वा प्रवेश्यतां मातर् मां वानुज्ञातुम् अर्हसि । (४।१)

sa vā praveśyatāṃ mātar māṃ vānujñātum arhasi |

4.2४.२

विदितं वाथ वाज्ञातं पितुर् मे संविधीयताम् ॥ (४।२)

viditaṃ vātha vājñātaṃ pitur me saṃvidhīyatām ||

5.1५.१

एवम् उक्ता तु वैदर्भ्या सा देवी भीमम् अब्रवीत् । (५।१)

evam uktā tu vaidarbhyā sā devī bhīmam abravīt |

5.2५.२

दुहितुस् तम् अभिप्रायम् अन्वजानाच्च पार्थिवः ॥ (५।२)

duhitus tam abhiprāyam anvajānācca pārthivaḥ ||

6.1६.१

सा वै पित्राभ्यनुज्ञाता मात्रा च भरतर्षभ । (६।१)

sā vai pitrābhyanujñātā mātrā ca bharatarṣabha |

6.2६.२

नलं प्रवेशयामास यत्र तस्याः प्रतिश्रयः ॥ (६।२)

nalaṃ praveśayāmāsa yatra tasyāḥ pratiśrayaḥ ||

7.1७.१

तं तु दृष्ट्वा तथायुक्तं दमयन्ती नलं तदा । (७।१)

taṃ tu dṛṣṭvā tathāyuktaṃ damayantī nalaṃ tadā |

7.2७.२

तीव्रशोकसमाविष्टा बभूव वरवर्णिनी ॥ (७।२)

tīvraśokasamāviṣṭā babhūva varavarṇinī ||

8.1८.१

ततः काषायवसना जटिला मलपङ्किनी । (८।१)

tataḥ kāṣāyavasanā jaṭilā malapaṅkinī |

8.2८.२

दमयन्ती महाराज बाहुकं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

damayantī mahārāja bāhukaṃ vākyam abravīt ||

9.1९.१

दृष्टपूर्वस् त्वया कश्चिद् धर्मज्ञो नाम बाहुक । (९।१)

dṛṣṭapūrvas tvayā kaścid dharmajño nāma bāhuka |

9.2९.२

सुप्ताम् उत्सृज्य विपिने गतो यः पुरुषः स्त्रियम् ॥ (९।२)

suptām utsṛjya vipine gato yaḥ puruṣaḥ striyam ||

10.1१०.१

अनागसं प्रियां भार्यां विजने श्रममोहिताम् । (१०।१)

anāgasaṃ priyāṃ bhāryāṃ vijane śramamohitām |

10.2१०.२

अपहाय तु को गच्छेत् पुण्यश्लोकम् ऋते नलम् ॥ (१०।२)

apahāya tu ko gacchet puṇyaślokam ṛte nalam ||

11.1११.१

किं नु तस्य मया कार्यम् अपराद्धं महीपतेः । (११।१)

kiṃ nu tasya mayā kāryam aparāddhaṃ mahīpateḥ |

11.2११.२

यो माम् उत्सृज्य विपिने गतवान् निद्रया हृताम् ॥ (११।२)

yo mām utsṛjya vipine gatavān nidrayā hṛtām ||

12.1१२.१

साक्षाद् देवान् अपाहाय वृतो यः स मया पुरा । (१२।१)

sākṣād devān apāhāya vṛto yaḥ sa mayā purā |

12.2१२.२

अनुव्रतां साभिकामां पुत्रिणीं त्यक्तवान् कथम् ॥ (१२।२)

anuvratāṃ sābhikāmāṃ putriṇīṃ tyaktavān katham ||

13.1१३.१

अग्नौ पाणिगृहीतां च हंसानां वचने स्थिताम् । (१३।१)

agnau pāṇigṛhītāṃ ca haṃsānāṃ vacane sthitām |

13.2१३.२

भरिष्यामीति सत्यं च प्रतिश्रुत्य क्व तद् गतम् ॥ (१३।२)

bhariṣyāmīti satyaṃ ca pratiśrutya kva tad gatam ||

14.1१४.१

दमयन्त्या ब्रुवन्त्यास् तु सर्वम् एतद् अरिंदम । (१४।१)

damayantyā bruvantyās tu sarvam etad ariṃdama |

14.2१४.२

शोकजं वारि नेत्राभ्याम् असुखं प्रास्रवद् बहु ॥ (१४।२)

śokajaṃ vāri netrābhyām asukhaṃ prāsravad bahu ||

15.1१५.१

अतीव कृष्णताराभ्यां रक्तान्ताभ्यां जलं तु तत् । (१५।१)

atīva kṛṣṇatārābhyāṃ raktāntābhyāṃ jalaṃ tu tat |

15.2१५.२

परिस्रवन् नलो दृष्ट्वा शोकार्त इदम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

parisravan nalo dṛṣṭvā śokārta idam abravīt ||

16.1१६.१

मम राज्यं प्रनष्टं यन् नाहं तत् कृतवान् स्वयम् । (१६।१)

mama rājyaṃ pranaṣṭaṃ yan nāhaṃ tat kṛtavān svayam |

16.2१६.२

कलिना तत् कृतं भीरु यच् च त्वाम् अहम् अत्यजम् ॥ (१६।२)

kalinā tat kṛtaṃ bhīru yac ca tvām aham atyajam ||

17.1१७.१

त्वया तु धर्मभृच्छ्रेष्ठे शापेनाभिहतः पुरा । (१७।१)

tvayā tu dharmabhṛcchreṣṭhe śāpenābhihataḥ purā |

17.2१७.२

वनस्थया दुःखितया शोचन्त्या मां विवाससम् ॥ (१७।२)

vanasthayā duḥkhitayā śocantyā māṃ vivāsasam ||

18.1१८.१

स मच्छरीरे त्वच्छापाद् दह्यमानो ऽवसत् कलिः । (१८।१)

sa maccharīre tvacchāpād dahyamāno 'vasat kaliḥ |

18.2१८.२

त्वच्छापदग्धः सततं सो ऽग्नाविव समाहितः ॥ (१८।२)

tvacchāpadagdhaḥ satataṃ so 'gnāviva samāhitaḥ ||

19.1१९.१

मम च व्यवसायेन तपसा चैव निर्जितः । (१९।१)

mama ca vyavasāyena tapasā caiva nirjitaḥ |

19.2१९.२

दुःखस्यान्तेन चानेन भवितव्यं हि नौ शुभे ॥ (१९।२)

duḥkhasyāntena cānena bhavitavyaṃ hi nau śubhe ||

20.1२०.१

विमुच्य मां गतः पापः स ततो ऽहम् इहागतः । (२०।१)

vimucya māṃ gataḥ pāpaḥ sa tato 'ham ihāgataḥ |

20.2२०.२

त्वदर्थं विपुलश्रोणि न हि मे ऽन्यत् प्रयोजनम् ॥ (२०।२)

tvadarthaṃ vipulaśroṇi na hi me 'nyat prayojanam ||

21.1२१.१

कथं नु नारी भर्तारम् अनुरक्तम् अनुव्रतम् । (२१।१)

kathaṃ nu nārī bhartāram anuraktam anuvratam |

21.2२१.२

उत्सृज्य वरयेद् अन्यं यथा त्वं भीरु कर्हिचित् ॥ (२१।२)

utsṛjya varayed anyaṃ yathā tvaṃ bhīru karhicit ||

22.1२२.१

दूताश् चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां नृपतिशासनात् । (२२।१)

dūtāś caranti pṛthivīṃ kṛtsnāṃ nṛpatiśāsanāt |

22.2२२.२

भैमी किल स्म भर्तारं द्वितीयं वरयिष्यति ॥ (२२।२)

bhaimī kila sma bhartāraṃ dvitīyaṃ varayiṣyati ||

23.1२३.१

स्वैरवृत्ता यथाकामम् अनुरूपम् इवात्मनः । (२३।१)

svairavṛttā yathākāmam anurūpam ivātmanaḥ |

23.2२३.२

श्रुत्वैव चैवं त्वरितो भाङ्गस्वरिर् उपस्थितः ॥ (२३।२)

śrutvaiva caivaṃ tvarito bhāṅgasvarir upasthitaḥ ||

24.1२४.१

दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा नलस्य परिदेवितम् । (२४।१)

damayantī tu tacchrutvā nalasya paridevitam |

24.2२४.२

प्राञ्जलिर् वेपमाना च भीता वचनम् अब्रवीत् ॥ (२४।२)

prāñjalir vepamānā ca bhītā vacanam abravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 74

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit