MBh, 3, 56
Select a line for its word-by-word analysis.
स नित्यम् अन्तरप्रेक्षी निषधेष्ववसच्चिरम् । (२।१)
sa nityam antaraprekṣī niṣadheṣvavasacciram |
अथास्य द्वादशे वर्षे ददर्श कलिर् अन्तरम् ॥ (२।२)
athāsya dvādaśe varṣe dadarśa kalir antaram ||
कृत्वा मूत्रम् उपस्पृश्य संध्याम् आस्ते स्म नैषधः । (३।१)
kṛtvā mūtram upaspṛśya saṃdhyām āste sma naiṣadhaḥ |
अकृत्वा पादयोः शौचं तत्रैनं कलिर् आविशत् ॥ (३।२)
akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ tatrainaṃ kalir āviśat ||
निषधान् प्रतिपद्यस्व जित्वा राजन् नलं नृपम् ॥ (५।२)
niṣadhān pratipadyasva jitvā rājan nalaṃ nṛpam ||
एवम् उक्तस् तु कलिना पुष्करो नलम् अभ्ययात् । (६।१)
evam uktas tu kalinā puṣkaro nalam abhyayāt |
कलिश्चैव वृषो भूत्वा गवां पुष्करम् अभ्ययात् ॥ (६।२)
kaliścaiva vṛṣo bhūtvā gavāṃ puṣkaram abhyayāt ||
दीव्यावेत्य् अब्रवीद् भ्राता वृषेणेति मुहुर् मुहुः ॥ (७।२)
dīvyāvety abravīd bhrātā vṛṣeṇeti muhur muhuḥ ||
वैदर्भ्याः प्रेक्षमाणायाः पणकालम् अमन्यत ॥ (८।२)
vaidarbhyāḥ prekṣamāṇāyāḥ paṇakālam amanyata ||
ततः पौरजनः सर्वो मन्त्रिभिः सह भारत । (११।१)
tataḥ paurajanaḥ sarvo mantribhiḥ saha bhārata |
राजानं द्रष्टुम् आगच्छन् निवारयितुम् आतुरम् ॥ (११।२)
rājānaṃ draṣṭum āgacchan nivārayitum āturam ||
एष पौरजनः सर्वो द्वारि तिष्ठति कार्यवान् ॥ (१२।२)
eṣa paurajanaḥ sarvo dvāri tiṣṭhati kāryavān ||
निवेद्यतां नैषधाय सर्वाः प्रकृतयः स्थिताः । (१३।१)
nivedyatāṃ naiṣadhāya sarvāḥ prakṛtayaḥ sthitāḥ |
अमृष्यमाणा व्यसनं राज्ञो धर्मार्थदर्शिनः ॥ (१३।२)
amṛṣyamāṇā vyasanaṃ rājño dharmārthadarśinaḥ ||
राजन् पौरजनो द्वारि त्वां दिदृक्षुर् अवस्थितः । (१५।१)
rājan paurajano dvāri tvāṃ didṛkṣur avasthitaḥ |
मन्त्रिभिः सहितः सर्वै राजभक्तिपुरस्कृतः । (१५।२)
mantribhiḥ sahitaḥ sarvai rājabhaktipuraskṛtaḥ |
तं द्रष्टुम् अर्हसीत्येवं पुनः पुनर् अभाषत ॥ (१५।३)
taṃ draṣṭum arhasītyevaṃ punaḥ punar abhāṣata ||
तां तथा रुचिरापाङ्गीं विलपन्तीं सुमध्यमाम् । (१६।१)
tāṃ tathā rucirāpāṅgīṃ vilapantīṃ sumadhyamām |
ततस् ते मन्त्रिणः सर्वे ते चैव पुरवासिनः । (१७।१)
tatas te mantriṇaḥ sarve te caiva puravāsinaḥ |
नायम् अस्तीति दुःखार्ता व्रीडिता जग्मुर् आलयान् ॥ (१७।२)
nāyam astīti duḥkhārtā vrīḍitā jagmur ālayān ||
तथा तद् अभवद् द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च । (१८।१)
tathā tad abhavad dyūtaṃ puṣkarasya nalasya ca |
युधिष्ठिर बहून् मासान् पुण्यश्लोकस् त्वजीयत ॥ (१८।२)
yudhiṣṭhira bahūn māsān puṇyaślokas tvajīyata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.