युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कथं राजा प्रजा रक्षन्नाधिबन्धेन युज्यते । (१।२)

धर्मे च नापराध्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

समासेनैव ते तात धर्मान् वक्ष्यामि निश्चितान् । (२।२)

विस्तरेण हि धर्माणां न जात्वन्तम् अवाप्नुयात् ॥ (२।३)

धर्मनिष्ठाञ् श्रुतवतो वेदव्रतसमाहितान् । (३।१)

अर्चितान् वासयेथास्त्वं गृहे गुणवतो द्विजान् ॥ (३।२)

प्रत्युत्थायोपसंगृह्य चरणावभिवाद्य च । (४।१)

अथ सर्वाणि कुर्वीथाः कार्याणि सपुरोहितः ॥ (४।२)

धर्मकार्याणि निर्वर्त्य मङ्गलानि प्रयुज्य च । (५।१)

ब्राह्मणान् वाचयेथास्त्वम् अर्थसिद्धिजयाशिषः ॥ (५।२)

आर्जवेन च सम्पन्नो धृत्या बुद्ध्या च भारत । (६।१)

अर्थार्थं परिगृह्णीयात् कामक्रोधौ च वर्जयेत् ॥ (६।२)

कामक्रोधौ पुरस्कृत्य यो ऽर्थं राजानुतिष्ठति । (७।१)

न स धर्मं न चाप्यर्थं परिगृह्णाति बालिशः ॥ (७।२)

मा स्म लुब्धांश्च मूर्खांश्च कामे चार्थेषु यूयुजः । (८।१)

अलुब्धान् बुद्धिसम्पन्नान् सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ (८।२)

मूर्खो ह्यधिकृतो ऽर्थेषु कार्याणाम् अविशारदः । (९।१)

प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन कामद्वेषसमन्वितः ॥ (९।२)

बलिषष्ठेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् । (१०।१)

शास्त्रनीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम् ॥ (१०।२)

दापयित्वा करं धर्म्यं राष्ट्रं नित्यं यथाविधि । (११।१)

अशेषान् कल्पयेद् राजा योगक्षेमान् अतन्द्रितः ॥ (११।२)

गोपायितारं दातारं धर्मनित्यम् अतन्द्रितम् । (१२।१)

अकामद्वेषसंयुक्तम् अनुरज्यन्ति मानवाः ॥ (१२।२)

मा स्माधर्मेण लाभेन लिप्सेथास्त्वं धनागमम् । (१३।१)

धर्मार्थावध्रुवौ तस्य यो ऽपशास्त्रपरो भवेत् ॥ (१३।२)

अपशास्त्रपरो राजा संचयान्नाधिगच्छति । (१४।१)

अस्थाने चास्य तद् वित्तं सर्वम् एव विनश्यति ॥ (१४।२)

अर्थमूलो ऽपहिंसां च कुरुते स्वयम् आत्मनः । (१५।१)

करैर् अशास्त्रदृष्टैर् हि मोहात् सम्पीडयन् प्रजाः ॥ (१५।२)

ऊधश्छिन्द्याद्धि यो धेन्वाः क्षीरार्थी न लभेत् पयः । (१६।१)

एवं राष्ट्रम् अयोगेन पीडितं न विवर्धते ॥ (१६।२)

यो हि दोग्ध्रीम् उपास्ते तु स नित्यं लभते पयः । (१७।१)

एवं राष्ट्रम् उपायेन भुञ्जानो लभते फलम् ॥ (१७।२)

अथ राष्ट्रम् उपायेन भुज्यमानं सुरक्षितम् । (१८।१)

जनयत्यतुलां नित्यं कोशवृद्धिं युधिष्ठिर ॥ (१८।२)

दोग्धि धान्यं हिरण्यं च प्रजा राज्ञि सुरक्षिता । (१९।१)

नित्यं स्वेभ्यः परेभ्यश्च तृप्ता माता यथा पयः ॥ (१९।२)

मालाकारोपमो राजन् भव माङ्गारिकोपमः । (२०।१)

तथा युक्तश्चिरं राष्ट्रं भोक्तुं शक्यसि पालयन् ॥ (२०।२)

परचक्राभियानेन यदि ते स्याद् धनक्षयः । (२१।१)

अथ साम्नैव लिप्सेथा धनम् अब्राह्मणेषु यत् ॥ (२१।२)

मा स्म ते ब्राह्मणं दृष्ट्वा धनस्थं प्रचलेन्मनः । (२२।१)

अन्त्यायाम् अप्यवस्थायां किमु स्फीतस्य भारत ॥ (२२।२)

धनानि तेभ्यो दद्यास्त्वं यथाशक्ति यथार्हतः । (२३।१)

सान्त्वयन् परिरक्षंश्च स्वर्गम् आप्स्यसि दुर्जयम् ॥ (२३।२)

एवं धर्मेण वृत्तेन प्रजास्त्वं परिपालयन् । (२४।१)

स्वन्तं पुण्यं यशोवन्तं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ (२४।२)

धर्मेण व्यवहारेण प्रजाः पालय पाण्डव । (२५।१)

युधिष्ठिर तथा युक्तो नाधिबन्धेन योक्ष्यसे ॥ (२५।२)

एष एव परो धर्मो यद् राजा रक्षते प्रजाः । (२६।१)

भूतानां हि यथा धर्मे रक्षणं च परा दया ॥ (२६।२)

तस्माद् एवं परं धर्मं मन्यन्ते धर्मकोविदाः । (२७।१)

यद् राजा रक्षणे युक्तो भूतेषु कुरुते दयाम् ॥ (२७।२)

यद् अह्ना कुरुते पापम् अरक्षन् भयतः प्रजाः । (२८।१)

राजा वर्षसहस्रेण तस्यान्तम् अधिगच्छति ॥ (२८।२)

यद् अह्ना कुरुते पुण्यं प्रजा धर्मेण पालयन् । (२९।१)

दश वर्षसहस्राणि तस्य भुङ्क्ते फलं दिवि ॥ (२९।२)

स्विष्टिः स्वधीतिः सुतपा लोकाञ् जयति यावतः । (३०।१)

क्षणेन तान् अवाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ (३०।२)

एवं धर्मं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालयन् । (३१।१)

इह पुण्यफलं लब्ध्वा नाधिबन्धेन योक्ष्यसे ॥ (३१।२)

स्वर्गलोके च महतीं श्रियं प्राप्स्यसि पाण्डव । (३२।१)

असंभवश्च धर्माणाम् ईदृशानाम् अराजसु । (३२।२)

तस्माद् राजैव नान्यो ऽस्ति यो महत् फलम् आप्नुयात् ॥ (३२।३)

स राज्यम् ऋद्धिमत् प्राप्य धर्मेण परिपालयन् । (३३।१)

इन्द्रं तर्पय सोमेन कामैश्च सुहृदो जनान् ॥ (३३।२)