महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 53

1381 of 1995 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततः प्रविश्य भवनं प्रसुप्तो मधुसूदनः । (१।२)

tataḥ praviśya bhavanaṃ prasupto madhusūdanaḥ |

1.3१.३

याममात्रावशेषायां यामिन्यां प्रत्यबुध्यत ॥ (१।३)

yāmamātrāvaśeṣāyāṃ yāminyāṃ pratyabudhyata ||

2.1२.१

स ध्यानपथम् आश्रित्य सर्वज्ञानानि माधवः । (२।१)

sa dhyānapatham āśritya sarvajñānāni mādhavaḥ |

2.2२.२

अवलोक्य ततः पश्चाद् दध्यौ ब्रह्म सनातनम् ॥ (२।२)

avalokya tataḥ paścād dadhyau brahma sanātanam ||

3.1३.१

ततः श्रुतिपुराणज्ञाः शिक्षिता रक्तकण्ठिनः । (३।१)

tataḥ śrutipurāṇajñāḥ śikṣitā raktakaṇṭhinaḥ |

3.2३.२

अस्तुवन् विश्वकर्माणं वासुदेवं प्रजापतिम् ॥ (३।२)

astuvan viśvakarmāṇaṃ vāsudevaṃ prajāpatim ||

4.1४.१

पठन्ति पाणिस्वनिकास्तथा गायन्ति गायनाः । (४।१)

paṭhanti pāṇisvanikāstathā gāyanti gāyanāḥ |

4.2४.२

शङ्खानकमृदङ्गांश्च प्रवाद्यन्त सहस्रशः ॥ (४।२)

śaṅkhānakamṛdaṅgāṃśca pravādyanta sahasraśaḥ ||

5.1५.१

वीणापणववेणूनां स्वनश्चातिमनोरमः । (५।१)

vīṇāpaṇavaveṇūnāṃ svanaścātimanoramaḥ |

5.2५.२

प्रहास इव विस्तीर्णः शुश्रुवे तस्य वेश्मनः ॥ (५।२)

prahāsa iva vistīrṇaḥ śuśruve tasya veśmanaḥ ||

6.1६.१

तथा युधिष्ठिरस्यापि राज्ञो मङ्गलसंहिताः । (६।१)

tathā yudhiṣṭhirasyāpi rājño maṅgalasaṃhitāḥ |

6.2६.२

उच्चेरुर् मधुरा वाचो गीतवादित्रसंहिताः ॥ (६।२)

uccerur madhurā vāco gītavāditrasaṃhitāḥ ||

7.1७.१

तत उत्थाय दाशार्हः स्नातः प्राञ्जलिर् अच्युतः । (७।१)

tata utthāya dāśārhaḥ snātaḥ prāñjalir acyutaḥ |

7.2७.२

जप्त्वा गुह्यं महाबाहुर् अग्नीन् आश्रित्य तस्थिवान् ॥ (७।२)

japtvā guhyaṃ mahābāhur agnīn āśritya tasthivān ||

8.1८.१

ततः सहस्रं विप्राणां चतुर्वेदविदां तथा । (८।१)

tataḥ sahasraṃ viprāṇāṃ caturvedavidāṃ tathā |

8.2८.२

गवां सहस्रेणैकैकं वाचयामास माधवः ॥ (८।२)

gavāṃ sahasreṇaikaikaṃ vācayāmāsa mādhavaḥ ||

9.1९.१

मङ्गलालम्भनं कृत्वा आत्मानम् अवलोक्य च । (९।१)

maṅgalālambhanaṃ kṛtvā ātmānam avalokya ca |

9.2९.२

आदर्शे विमले कृष्णस्ततः सात्यकिम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

ādarśe vimale kṛṣṇastataḥ sātyakim abravīt ||

10.1१०.१

गच्छ शैनेय जानीहि गत्वा राजनिवेशनम् । (१०।१)

gaccha śaineya jānīhi gatvā rājaniveśanam |

10.2१०.२

अपि सज्जो महातेजा भीष्मं द्रष्टुं युधिष्ठिरः ॥ (१०।२)

api sajjo mahātejā bhīṣmaṃ draṣṭuṃ yudhiṣṭhiraḥ ||

11.1११.१

ततः कृष्णस्य वचनात् सात्यकिस्त्वरितो ययौ । (११।१)

tataḥ kṛṣṇasya vacanāt sātyakistvarito yayau |

11.2११.२

उपगम्य च राजानं युधिष्ठिरम् उवाच ह ॥ (११।२)

upagamya ca rājānaṃ yudhiṣṭhiram uvāca ha ||

12.1१२.१

युक्तो रथवरो राजन् वासुदेवस्य धीमतः । (१२।१)

yukto rathavaro rājan vāsudevasya dhīmataḥ |

12.2१२.२

समीपम् आपगेयस्य प्रयास्यति जनार्दनः ॥ (१२।२)

samīpam āpageyasya prayāsyati janārdanaḥ ||

13.1१३.१

भवत्प्रतीक्षः कृष्णो ऽसौ धर्मराज महाद्युते । (१३।१)

bhavatpratīkṣaḥ kṛṣṇo 'sau dharmarāja mahādyute |

13.2१३.२

यद् अत्रानन्तरं कृत्यं तद् भवान् कर्तुम् अर्हति ॥ (१३।२)

yad atrānantaraṃ kṛtyaṃ tad bhavān kartum arhati ||

14.1१४.१

युधिष्ठिर उवाच । (१४।१)

yudhiṣṭhira uvāca

14.2१४.२

युज्यतां मे रथवरः फल्गुनाप्रतिमद्युते । (१४।२)

yujyatāṃ me rathavaraḥ phalgunāpratimadyute |

14.3१४.३

न सैनिकैश्च यातव्यं यास्यामो वयम् एव हि ॥ (१४।३)

na sainikaiśca yātavyaṃ yāsyāmo vayam eva hi ||

15.1१५.१

न च पीडयितव्यो मे भीष्मो धर्मभृतां वरः । (१५।१)

na ca pīḍayitavyo me bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |

15.2१५.२

अतः पुरःसराश्चापि निवर्तन्तु धनंजय ॥ (१५।२)

ataḥ puraḥsarāścāpi nivartantu dhanaṃjaya ||

16.1१६.१

अद्यप्रभृति गाङ्गेयः परं गुह्यं प्रवक्ष्यति । (१६।१)

adyaprabhṛti gāṅgeyaḥ paraṃ guhyaṃ pravakṣyati |

16.2१६.२

ततो नेच्छामि कौन्तेय पृथग्जनसमागमम् ॥ (१६।२)

tato necchāmi kaunteya pṛthagjanasamāgamam ||

17.1१७.१

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

17.2१७.२

तद् वाक्यम् आकर्ण्य तथा कुन्तीपुत्रो धनंजयः । (१७।२)

tad vākyam ākarṇya tathā kuntīputro dhanaṃjayaḥ |

17.3१७.३

युक्तं रथवरं तस्मा आचचक्षे नरर्षभ ॥ (१७।३)

yuktaṃ rathavaraṃ tasmā ācacakṣe nararṣabha ||

18.1१८.१

ततो युधिष्ठिरो राजा यमौ भीमार्जुनावपि । (१८।१)

tato yudhiṣṭhiro rājā yamau bhīmārjunāvapi |

18.2१८.२

भूतानीव समस्तानि ययुः कृष्णनिवेशनम् ॥ (१८।२)

bhūtānīva samastāni yayuḥ kṛṣṇaniveśanam ||

19.1१९.१

आगच्छत्स्वथ कृष्णो ऽपि पाण्डवेषु महात्मसु । (१९।१)

āgacchatsvatha kṛṣṇo 'pi pāṇḍaveṣu mahātmasu |

19.2१९.२

शैनेयसहितो धीमान् रथम् एवान्वपद्यत ॥ (१९।२)

śaineyasahito dhīmān ratham evānvapadyata ||

20.1२०.१

रथस्थाः संविदं कृत्वा सुखां पृष्ट्वा च शर्वरीम् । (२०।१)

rathasthāḥ saṃvidaṃ kṛtvā sukhāṃ pṛṣṭvā ca śarvarīm |

20.2२०.२

मेघघोषै रथवरैः प्रययुस्ते महारथाः ॥ (२०।२)

meghaghoṣai rathavaraiḥ prayayuste mahārathāḥ ||

21.1२१.१

मेघपुष्पं बलाहं च सैन्यं सुग्रीवम् एव च । (२१।१)

meghapuṣpaṃ balāhaṃ ca sainyaṃ sugrīvam eva ca |

21.2२१.२

दारुकश्चोदयामास वासुदेवस्य वाजिनः ॥ (२१।२)

dārukaścodayāmāsa vāsudevasya vājinaḥ ||

22.1२२.१

ते हया वासुदेवस्य दारुकेण प्रचोदिताः । (२२।१)

te hayā vāsudevasya dārukeṇa pracoditāḥ |

22.2२२.२

गां खुराग्रैस्तथा राजंल् लिखन्तः प्रययुस्तदा ॥ (२२।२)

gāṃ khurāgraistathā rājaṃl likhantaḥ prayayustadā ||

23.1२३.१

ते ग्रसन्त इवाकाशं वेगवन्तो महाबलाः । (२३।१)

te grasanta ivākāśaṃ vegavanto mahābalāḥ |

23.2२३.२

क्षेत्रं धर्मस्य कृत्स्नस्य कुरुक्षेत्रम् अवातरन् ॥ (२३।२)

kṣetraṃ dharmasya kṛtsnasya kurukṣetram avātaran ||

24.1२४.१

ततो ययुर् यत्र भीष्मः शरतल्पगतः प्रभुः । (२४।१)

tato yayur yatra bhīṣmaḥ śaratalpagataḥ prabhuḥ |

24.2२४.२

आस्ते ब्रह्मर्षिभिः सार्धं ब्रह्मा देवगणैर् यथा ॥ (२४।२)

āste brahmarṣibhiḥ sārdhaṃ brahmā devagaṇair yathā ||

25.1२५.१

ततो ऽवतीर्य गोविन्दो रथात् स च युधिष्ठिरः । (२५।१)

tato 'vatīrya govindo rathāt sa ca yudhiṣṭhiraḥ |

25.2२५.२

भीमो गाण्डीवधन्वा च यमौ सात्यकिर् एव च । (२५।२)

bhīmo gāṇḍīvadhanvā ca yamau sātyakir eva ca |

25.3२५.३

ऋषीन् अभ्यर्चयामासुः करान् उद्यम्य दक्षिणान् ॥ (२५।३)

ṛṣīn abhyarcayāmāsuḥ karān udyamya dakṣiṇān ||

26.1२६.१

स तैः परिवृतो राजा नक्षत्रैर् इव चन्द्रमाः । (२६।१)

sa taiḥ parivṛto rājā nakṣatrair iva candramāḥ |

26.2२६.२

अभ्याजगाम गाङ्गेयं ब्रह्माणम् इव वासवः ॥ (२६।२)

abhyājagāma gāṅgeyaṃ brahmāṇam iva vāsavaḥ ||

27.1२७.१

शरतल्पे शयानं तम् आदित्यं पतितं यथा । (२७।१)

śaratalpe śayānaṃ tam ādityaṃ patitaṃ yathā |

27.2२७.२

ददर्श स महाबाहुर् भयाद् आगतसाध्वसः ॥ (२७।२)

dadarśa sa mahābāhur bhayād āgatasādhvasaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 53

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit