भीष्म उवाच । (१।१)

स्वराष्ट्रात् परराष्ट्राच्च कोशं संजनयेन्नृपः । (१।२)

कोशाद्धि धर्मः कौन्तेय राज्यमूलः प्रवर्तते ॥ (१।३)

तस्मात् संजनयेत् कोशं संहृत्य परिपालयेत् । (२।१)

परिपाल्यानुगृह्णीयाद् एष धर्मः सनातनः ॥ (२।२)

न कोशः शुद्धशौचेन न नृशंसेन जायते । (३।१)

पदं मध्यमम् आस्थाय कोशसंग्रहणं चरेत् ॥ (३।२)

अबलस्य कुतः कोशो ह्यकोशस्य कुतो बलम् । (४।१)

अबलस्य कुतो राज्यम् अराज्ञः श्रीः कुतो भवेत् ॥ (४।२)

उच्चैर् वृत्तेः श्रियो हानिर् यथैव मरणं तथा । (५।१)

तस्मात् कोशं बलं मित्राण्यथ राजा विवर्धयेत् ॥ (५।२)

हीनकोशं हि राजानम् अवजानन्ति मानवाः । (६।१)

न चास्याल्पेन तुष्यन्ति कार्यम् अभ्युत्सहन्ति च ॥ (६।२)

श्रियो हि कारणाद् राजा सत्क्रियां लभते पराम् । (७।१)

सास्य गूहति पापानि वासो गुह्यम् इव स्त्रियाः ॥ (७।२)

ऋद्धिम् अस्यानुवर्तन्ते पुरा विप्रकृता जनाः । (८।१)

शालावृका इवाजस्रं जिघांसून् इव विन्दति । (८।२)

ईदृशस्य कुतो राज्ञः सुखं भरतसत्तम ॥ (८।३)

उद्यच्छेद् एव न ग्लायेद् उद्यमो ह्येव पौरुषम् । (९।१)

अप्यपर्वणि भज्येत न नमेतेह कस्यचित् ॥ (९।२)

अप्यरण्यं समाश्रित्य चरेद् दस्युगणैः सह । (१०।१)

न त्वेवोद्धृतमर्यादैर् दस्युभिः सहितश्चरेत् । (१०।२)

दस्यूनां सुलभा सेना रौद्रकर्मसु भारत ॥ (१०।३)

एकान्तेन ह्यमर्यादात् सर्वो ऽप्युद्विजते जनः । (११।१)

दस्यवो ऽप्युपशङ्कन्ते निरनुक्रोशकारिणः ॥ (११।२)

स्थापयेद् एव मर्यादां जनचित्तप्रसादिनीम् । (१२।१)

अल्पाप्यथेह मर्यादा लोके भवति पूजिता ॥ (१२।२)

नायं लोको ऽस्ति न पर इति व्यवसितो जनः । (१३।१)

नालं गन्तुं च विश्वासं नास्तिके भयशङ्किनि ॥ (१३।२)

यथा सद्भिः परादानम् अहिंसा दस्युभिस्तथा । (१४।१)

अनुरज्यन्ति भूतानि समर्यादेषु दस्युषु ॥ (१४।२)

अयुध्यमानस्य वधो दारामर्शः कृतघ्नता । (१५।१)

ब्रह्मवित्तस्य चादानं निःशेषकरणं तथा । (१५।२)

स्त्रिया मोषः परिस्थानं दस्युष्वेतद् विगर्हितम् ॥ (१५।३)

स एष एव भवति दस्युर् एतानि वर्जयन् । (१६।१)

अभिसंदधते ये न विनाशायास्य भारत । (१६।२)

नशेषम् एवोपालभ्य न कुर्वन्तीति निश्चयः ॥ (१६।३)

तस्मात् सशेषं कर्तव्यं स्वाधीनम् अपि दस्युभिः । (१७।१)

न बलस्थो ऽहम् अस्मीति नृशंसानि समाचरेत् ॥ (१७।२)

सशेषकारिणस्तात शेषं पश्यन्ति सर्वतः । (१८।१)

निःशेषकारिणो नित्यम् अशेषकरणाद् भयम् ॥ (१८।२)