MBh, 7, 104
Select a line for its word-by-word analysis.
न हि पश्याम्यहं तं वै त्रिषु लोकेषु संजय । (२।१)
na hi paśyāmyahaṃ taṃ vai triṣu lokeṣu saṃjaya |
क्रुद्धस्य भीमसेनस्य यस्तिष्ठेद् अग्रतो रणे ॥ (२।२)
kruddhasya bhīmasenasya yastiṣṭhed agrato raṇe ||
रथं रथेन यो हन्यात् कुञ्जरं कुञ्जरेण च । (४।१)
rathaṃ rathena yo hanyāt kuñjaraṃ kuñjareṇa ca |
कस्तस्य समरे स्थाता साक्षाद् अपि शतक्रतुः ॥ (४।२)
kastasya samare sthātā sākṣād api śatakratuḥ ||
क्रुद्धस्य भीमसेनस्य मम पुत्राञ् जिघांसतः । (५।१)
kruddhasya bhīmasenasya mama putrāñ jighāṃsataḥ |
दुर्योधनहिते युक्ताः समतिष्ठन्त के ऽग्रतः ॥ (५।२)
duryodhanahite yuktāḥ samatiṣṭhanta ke 'grataḥ ||
प्रधक्ष्यतो रणमुखे के वीराः प्रमुखे स्थिताः ॥ (६।२)
pradhakṣyato raṇamukhe ke vīrāḥ pramukhe sthitāḥ ||
काल्यमानान् हि मे पुत्रान् भीमेनावेक्ष्य संयुगे । (७।१)
kālyamānān hi me putrān bhīmenāvekṣya saṃyuge |
कालेनेव प्रजाः सर्वाः के भीमं पर्यवारयन् ॥ (७।२)
kāleneva prajāḥ sarvāḥ ke bhīmaṃ paryavārayan ||
भीमवह्नेः प्रदीप्तस्य मम पुत्रान् दिधक्षतः । (८।१)
bhīmavahneḥ pradīptasya mama putrān didhakṣataḥ |
व्याक्षिपन् बलवच्चापम् अतिमात्रम् अमर्षणः । (१०।१)
vyākṣipan balavaccāpam atimātram amarṣaṇaḥ |
कर्णस्तु युद्धम् आकाङ्क्षन् दर्शयिष्यन् बलं बली ॥ (१०।२)
karṇastu yuddham ākāṅkṣan darśayiṣyan balaṃ balī ||
रथिनां सादिनां चैव तयोः श्रुत्वा तलस्वनम् ॥ (११।२)
rathināṃ sādināṃ caiva tayoḥ śrutvā talasvanam ||
खं च भूमिं च सम्बद्धां मेनिरे क्षत्रियर्षभाः ॥ (१२।२)
khaṃ ca bhūmiṃ ca sambaddhāṃ menire kṣatriyarṣabhāḥ ||
समरे सर्वयोधानां धनूंष्यभ्यपतन् क्षितौ ॥ (१३।२)
samare sarvayodhānāṃ dhanūṃṣyabhyapatan kṣitau ||
वित्रस्तानि च सर्वाणि शकृन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः । (१४।१)
vitrastāni ca sarvāṇi śakṛnmūtraṃ prasusruvuḥ |
ततः कर्णस्तु विंशत्या शराणां भीमम् आर्दयत् । (१६।१)
tataḥ karṇastu viṃśatyā śarāṇāṃ bhīmam ārdayat |
विव्याध चास्य त्वरितः सूतं पञ्चभिर् आशुगैः ॥ (१६।२)
vivyādha cāsya tvaritaḥ sūtaṃ pañcabhir āśugaiḥ ||
प्रहस्य भीमसेनस्तु कर्णं प्रत्यर्पयद् रणे । (१७।१)
prahasya bhīmasenastu karṇaṃ pratyarpayad raṇe |
सायकानां चतुःषष्ट्या क्षिप्रकारी महाबलः ॥ (१७।२)
sāyakānāṃ catuḥṣaṣṭyā kṣiprakārī mahābalaḥ ||
तस्य कर्णो महेष्वासः सायकांश्चतुरो ऽक्षिपत् । (१८।१)
tasya karṇo maheṣvāsaḥ sāyakāṃścaturo 'kṣipat |
असंप्राप्तांस्तु तान् भीमः सायकैर् नतपर्वभिः । (१८।२)
asaṃprāptāṃstu tān bhīmaḥ sāyakair nataparvabhiḥ |
संछाद्यमानः कर्णेन बहुधा पाण्डुनन्दनः ॥ (१९।२)
saṃchādyamānaḥ karṇena bahudhā pāṇḍunandanaḥ ||
विव्याध चैनं बहुभिः सायकैर् नतपर्वभिः ॥ (२०।२)
vivyādha cainaṃ bahubhiḥ sāyakair nataparvabhiḥ ||
अथान्यद् धनुर् आदाय सज्यं कृत्वा च सूतजः । (२१।१)
athānyad dhanur ādāya sajyaṃ kṛtvā ca sūtajaḥ |
तस्य भीमो भृशं क्रुद्धस्त्रीञ् शरान्नतपर्वणः । (२२।१)
tasya bhīmo bhṛśaṃ kruddhastrīñ śarānnataparvaṇaḥ |
तैः कर्णो ऽभ्राजत शरैर् उरोमध्यगतैस्तदा । (२३।१)
taiḥ karṇo 'bhrājata śarair uromadhyagataistadā |
सुस्राव चास्य रुधिरं विद्धस्य परमेषुभिः । (२४।१)
susrāva cāsya rudhiraṃ viddhasya parameṣubhiḥ |
धातुप्रस्यन्दिनः शैलाद् यथा गैरिकराजयः ॥ (२४।२)
dhātuprasyandinaḥ śailād yathā gairikarājayaḥ ||
किंचिद् विचलितः कर्णः सुप्रहाराभिपीडितः । (२५।१)
kiṃcid vicalitaḥ karṇaḥ suprahārābhipīḍitaḥ |
ससायकं धनुः कृत्वा भीमं विव्याध मारिष । (२५।२)
sasāyakaṃ dhanuḥ kṛtvā bhīmaṃ vivyādha māriṣa |
चिक्षेप च पुनर् बाणाञ् शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२५।३)
cikṣepa ca punar bāṇāñ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
धनुर्ज्याम् अछिनत् तूर्णम् उत्स्मयन् पाण्डुनन्दनः ॥ (२६।२)
dhanurjyām achinat tūrṇam utsmayan pāṇḍunandanaḥ ||
सारथिं चास्य भल्लेन प्राहिणोद् यमसादनम् । (२७।१)
sārathiṃ cāsya bhallena prāhiṇod yamasādanam |
वाहांश्च चतुरः संख्ये व्यसूंश्चक्रे महारथः ॥ (२७।२)
vāhāṃśca caturaḥ saṃkhye vyasūṃścakre mahārathaḥ ||
हताश्वात् तु रथात् कर्णः समाप्लुत्य विशां पते । (२८।१)
hatāśvāt tu rathāt karṇaḥ samāplutya viśāṃ pate |
निर्जित्य तु रणे कर्णं भीमसेनः प्रतापवान् । (२९।१)
nirjitya tu raṇe karṇaṃ bhīmasenaḥ pratāpavān |
तस्य तं निनदं श्रुत्वा प्रहृष्टो ऽभूद् युधिष्ठिरः । (३०।१)
tasya taṃ ninadaṃ śrutvā prahṛṣṭo 'bhūd yudhiṣṭhiraḥ |
कर्णं च निर्जितं मत्वा भीमसेनेन भारत ॥ (३०।२)
karṇaṃ ca nirjitaṃ matvā bhīmasenena bhārata ||
शत्रुसेनाध्वनिं श्रुत्वा तावका ह्यपि नानदन् । (३१।२)
śatrusenādhvaniṃ śrutvā tāvakā hyapi nānadan |
गाण्डीवं प्राक्षिपत् पार्थः कृष्णो ऽप्यब्जम् अवादयत् ॥ (३१।३)
gāṇḍīvaṃ prākṣipat pārthaḥ kṛṣṇo 'pyabjam avādayat ||
तम् अन्तर्धाय निनदं ध्वनिर् भीमस्य नर्दतः । (३२।१)
tam antardhāya ninadaṃ dhvanir bhīmasya nardataḥ |
ततो व्यायच्छताम् अस्त्रैः पृथक् पृथग् अरिंदमौ । (३३।१)
tato vyāyacchatām astraiḥ pṛthak pṛthag ariṃdamau |
मृदुपूर्वं च राधेयो दृढपूर्वं च पाण्डवः ॥ (३३।२)
mṛdupūrvaṃ ca rādheyo dṛḍhapūrvaṃ ca pāṇḍavaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.