युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

संशयो मे महाप्राज्ञ सुमहान् सागरोपमः । (१।२)

तन्मे शृणु महाबाहो श्रुत्वा चाख्यातुम् अर्हसि ॥ (१।३)

कौतूहलं मे सुमहज्जामदग्न्यं प्रति प्रभो । (२।१)

रामं धर्मभृतां श्रेष्ठं तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (२।२)

कथम् एष समुत्पन्नो रामः सत्यपराक्रमः । (३।१)

कथं ब्रह्मर्षिवंशे च क्षत्रधर्मा व्यजायत ॥ (३।२)

तद् अस्य संभवं राजन्निखिलेनानुकीर्तय । (४।१)

कौशिकाच्च कथं वंशात् क्षत्राद् वै ब्राह्मणो ऽभवत् ॥ (४।२)

अहो प्रभावः सुमहान् आसीद् वै सुमहात्मनोः । (५।१)

रामस्य च नरव्याघ्र विश्वामित्रस्य चैव ह ॥ (५।२)

कथं पुत्रान् अतिक्रम्य तेषां नप्तृष्वथाभवत् । (६।१)

एष दोषः सुतान् हित्वा तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (६।२)

भीष्म उवाच । (७।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (७।२)

च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत ॥ (७।३)

एतं दोषं पुरा दृष्ट्वा भार्गवश्च्यवनस्तदा । (८।१)

आगामिनं महाबुद्धिः स्ववंशे मुनिपुंगवः ॥ (८।२)

संचिन्त्य मनसा सर्वं गुणदोषबलाबलम् । (९।१)

दग्धुकामः कुलं सर्वं कुशिकानां तपोधनः ॥ (९।२)

च्यवनस्तम् अनुप्राप्य कुशिकं वाक्यम् अब्रवीत् । (१०।१)

वस्तुम् इच्छा समुत्पन्ना त्वया सह ममानघ ॥ (१०।२)

कुशिक उवाच । (११।१)

भगवन् सहधर्मो ऽयं पण्डितैर् इह धार्यते । (११।२)

प्रदानकाले कन्यानाम् उच्यते च सदा बुधैः ॥ (११।३)

यत् तु तावद् अतिक्रान्तं धर्मद्वारं तपोधन । (१२।१)

तत् कार्यं प्रकरिष्यामि तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

भीष्म उवाच । (१३।१)

अथासनम् उपादाय च्यवनस्य महामुनेः । (१३।२)

कुशिको भार्यया सार्धम् आजगाम यतो मुनिः ॥ (१३।३)

प्रगृह्य राजा भृङ्गारं पाद्यम् अस्मै न्यवेदयत् । (१४।१)

कारयामास सर्वाश्च क्रियास्तस्य महात्मनः ॥ (१४।२)

ततः स राजा च्यवनं मधुपर्कं यथाविधि । (१५।१)

प्रत्यग्राहयद् अव्यग्रो महात्मा नियतव्रतः ॥ (१५।२)

सत्कृत्य स तथा विप्रम् इदं वचनम् अब्रवीत् । (१६।१)

भगवन् परवन्तौ स्वो ब्रूहि किं करवावहे ॥ (१६।२)

यदि राज्यं यदि धनं यदि गाः संशितव्रत । (१७।१)

यज्ञदानानि च तथा ब्रूहि सर्वं ददामि ते ॥ (१७।२)

इदं गृहम् इदं राज्यम् इदं धर्मासनं च ते । (१८।१)

राजा त्वम् असि शाध्युर्वीं भृत्यो ऽहं परवांस्त्वयि ॥ (१८।२)

एवम् उक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदा । (१९।१)

कुशिकं प्रत्युवाचेदं मुदा परमया युतः ॥ (१९।२)

न राज्यं कामये राजन्न धनं न च योषितः । (२०।१)

न च गा न च ते देशान्न यज्ञाञ् श्रूयताम् इदम् ॥ (२०।२)

नियमं कंचिद् आरप्स्ये युवयोर् यदि रोचते । (२१।१)

परिचर्यो ऽस्मि यत् ताभ्यां युवाभ्याम् अविशङ्कया ॥ (२१।२)

एवम् उक्ते तदा तेन दंपती तौ जहर्षतुः । (२२।१)

प्रत्यब्रूतां च तम् ऋषिम् एवम् अस्त्विति भारत ॥ (२२।२)

अथ तं कुशिको हृष्टः प्रावेशयद् अनुत्तमम् । (२३।१)

गृहोद्देशं ततस्तत्र दर्शनीयम् अदर्शयत् ॥ (२३।२)

इयं शय्या भगवतो यथाकामम् इहोष्यताम् । (२४।१)

प्रयतिष्यावहे प्रीतिम् आहर्तुं ते तपोधन ॥ (२४।२)

अथ सूर्यो ऽतिचक्राम तेषां संवदतां तथा । (२५।१)

अथर्षिश्चोदयामास पानम् अन्नं तथैव च ॥ (२५।२)

तम् अपृच्छत् ततो राजा कुशिकः प्रणतस्तदा । (२६।१)

किम् अन्नजातम् इष्टं ते किम् उपस्थापयाम्यहम् ॥ (२६।२)

ततः स परया प्रीत्या प्रत्युवाच जनाधिपम् । (२७।१)

औपपत्तिकम् आहारं प्रयच्छस्वेति भारत ॥ (२७।२)

तद् वचः पूजयित्वा तु तथेत्याह स पार्थिवः । (२८।१)

यथोपपन्नं चाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिपः ॥ (२८।२)

ततः स भगवान् भुक्त्वा दंपती प्राह धर्मवित् । (२९।१)

स्वप्तुम् इच्छाम्यहं निद्रा बाधते माम् इति प्रभो ॥ (२९।२)

ततः शय्यागृहं प्राप्य भगवान् ऋषिसत्तमः । (३०।१)

संविवेश नरेन्द्रस्तु सपत्नीकः स्थितो ऽभवत् ॥ (३०।२)

न प्रबोध्यो ऽस्मि संसुप्त इत्युवाचाथ भार्गवः । (३१।१)

संवाहितव्यौ पादौ मे जागर्तव्यं च वां निशि ॥ (३१।२)

अविशङ्कश्च कुशिकस्तथेत्याह स धर्मवित् । (३२।१)

न प्रबोधयतां तं च तौ तदा रजनीक्षये ॥ (३२।२)

यथादेशं महर्षेस्तु शुश्रूषापरमौ तदा । (३३।१)

बभूवतुर् महाराज प्रयतावथ दंपती ॥ (३३।२)

ततः स भगवान् विप्रः समादिश्य नराधिपम् । (३४।१)

सुष्वापैकेन पार्श्वेन दिवसान् एकविंशतिम् ॥ (३४।२)

स तु राजा निराहारः सभार्यः कुरुनन्दन । (३५।१)

पर्युपासत तं हृष्टश्च्यवनाराधने रतः ॥ (३५।२)

भार्गवस्तु समुत्तस्थौ स्वयम् एव तपोधनः । (३६।१)

अकिंचिद् उक्त्वा तु गृहान्निश्चक्राम महातपाः ॥ (३६।२)

तम् अन्वगच्छतां तौ तु क्षुधितौ श्रमकर्शितौ । (३७।१)

भार्यापती मुनिश्रेष्ठो न च ताववलोकयत् ॥ (३७।२)

तयोस्तु प्रेक्षतोर् एव भार्गवाणां कुलोद्वहः । (३८।१)

अन्तर्हितो ऽभूद् राजेन्द्र ततो राजापतत् क्षितौ ॥ (३८।२)

स मुहूर्तं समाश्वस्य सह देव्या महाद्युतिः । (३९।१)

पुनर् अन्वेषणे यत्नम् अकरोत् परमं तदा ॥ (३९।२)