महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 1

1932 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

प्राप्य राज्यं महाभागाः पाण्डवा मे पितामहाः । (१।२)

prāpya rājyaṃ mahābhāgāḥ pāṇḍavā me pitāmahāḥ |

1.3१.३

कथम् आसन्महाराजे धृतराष्ट्रे महात्मनि ॥ (१।३)

katham āsanmahārāje dhṛtarāṣṭre mahātmani ||

2.1२.१

स हि राजा हतामात्यो हतपुत्रो निराश्रयः । (२।१)

sa hi rājā hatāmātyo hataputro nirāśrayaḥ |

2.2२.२

कथम् आसीद्धतैश्वर्यो गान्धारी च यशस्विनी ॥ (२।२)

katham āsīddhataiśvaryo gāndhārī ca yaśasvinī ||

3.1३.१

कियन्तं चैव कालं ते पितरो मम पूर्वकाः । (३।१)

kiyantaṃ caiva kālaṃ te pitaro mama pūrvakāḥ |

3.2३.२

स्थिता राज्ये महात्मानस्तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (३।२)

sthitā rājye mahātmānastanme vyākhyātum arhasi ||

4.1४.१

वैशंपायन उवाच । (४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

4.2४.२

प्राप्य राज्यं महात्मानः पाण्डवा हतशत्रवः । (४।२)

prāpya rājyaṃ mahātmānaḥ pāṇḍavā hataśatravaḥ |

4.3४.३

धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य पृथिवीं पर्यपालयन् ॥ (४।३)

dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya pṛthivīṃ paryapālayan ||

5.1५.१

धृतराष्ट्रम् उपातिष्ठद् विदुरः संजयस्तथा । (५।१)

dhṛtarāṣṭram upātiṣṭhad viduraḥ saṃjayastathā |

5.2५.२

युयुत्सुश्चापि मेधावी वैश्यापुत्रः स कौरवः ॥ (५।२)

yuyutsuścāpi medhāvī vaiśyāputraḥ sa kauravaḥ ||

6.1६.१

पाण्डवाः सर्वकार्याणि संपृच्छन्ति स्म तं नृपम् । (६।१)

pāṇḍavāḥ sarvakāryāṇi saṃpṛcchanti sma taṃ nṛpam |

6.2६.२

चक्रुस्तेनाभ्यनुज्ञाता वर्षाणि दश पञ्च च ॥ (६।२)

cakrustenābhyanujñātā varṣāṇi daśa pañca ca ||

7.1७.१

सदा हि गत्वा ते वीराः पर्युपासन्त तं नृपम् । (७।१)

sadā hi gatvā te vīrāḥ paryupāsanta taṃ nṛpam |

7.2७.२

पादाभिवन्दनं कृत्वा धर्मराजमते स्थिताः । (७।२)

pādābhivandanaṃ kṛtvā dharmarājamate sthitāḥ |

7.3७.३

ते मूर्ध्नि समुपाघ्राताः सर्वकार्याणि चक्रिरे ॥ (७।३)

te mūrdhni samupāghrātāḥ sarvakāryāṇi cakrire ||

8.1८.१

कुन्तिभोजसुता चैव गान्धारीम् अन्ववर्तत । (८।१)

kuntibhojasutā caiva gāndhārīm anvavartata |

8.2८.२

द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चान्याः पाण्डवस्त्रियः । (८।२)

draupadī ca subhadrā ca yāścānyāḥ pāṇḍavastriyaḥ |

8.3८.३

समां वृत्तिम् अवर्तन्त तयोः श्वश्र्वोर् यथाविधि ॥ (८।३)

samāṃ vṛttim avartanta tayoḥ śvaśrvor yathāvidhi ||

9.1९.१

शयनानि महार्हाणि वासांस्याभरणानि च । (९।१)

śayanāni mahārhāṇi vāsāṃsyābharaṇāni ca |

9.2९.२

राजार्हाणि च सर्वाणि भक्ष्यभोज्यान्यनेकशः । (९।२)

rājārhāṇi ca sarvāṇi bhakṣyabhojyānyanekaśaḥ |

9.3९.३

युधिष्ठिरो महाराज धृतराष्ट्रे ऽभ्युपाहरत् ॥ (९।३)

yudhiṣṭhiro mahārāja dhṛtarāṣṭre 'bhyupāharat ||

10.1१०.१

तथैव कुन्ती गान्धार्यां गुरुवृत्तिम् अवर्तत । (१०।१)

tathaiva kuntī gāndhāryāṃ guruvṛttim avartata |

10.2१०.२

विदुरः संजयश्चैव युयुत्सुश्चैव कौरवः । (१०।२)

viduraḥ saṃjayaścaiva yuyutsuścaiva kauravaḥ |

10.3१०.३

उपासते स्म तं वृद्धं हतपुत्रं जनाधिपम् ॥ (१०।३)

upāsate sma taṃ vṛddhaṃ hataputraṃ janādhipam ||

11.1११.१

स्यालो द्रोणस्य यश्चैको दयितो ब्राह्मणो महान् । (११।१)

syālo droṇasya yaścaiko dayito brāhmaṇo mahān |

11.2११.२

स च तस्मिन्महेष्वासः कृपः समभवत् तदा ॥ (११।२)

sa ca tasminmaheṣvāsaḥ kṛpaḥ samabhavat tadā ||

12.1१२.१

व्यासश्च भगवान्नित्यं वासं चक्रे नृपेण ह । (१२।१)

vyāsaśca bhagavānnityaṃ vāsaṃ cakre nṛpeṇa ha |

12.2१२.२

कथाः कुर्वन् पुराणर्षिर् देवर्षिनृपरक्षसाम् ॥ (१२।२)

kathāḥ kurvan purāṇarṣir devarṣinṛparakṣasām ||

13.1१३.१

धर्मयुक्तानि कार्याणि व्यवहारान्वितानि च । (१३।१)

dharmayuktāni kāryāṇi vyavahārānvitāni ca |

13.2१३.२

धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो विदुरस्तान्यकारयत् ॥ (१३।२)

dhṛtarāṣṭrābhyanujñāto vidurastānyakārayat ||

14.1१४.१

सामन्तेभ्यः प्रियाण्यस्य कार्याणि सुगुरूण्यपि । (१४।१)

sāmantebhyaḥ priyāṇyasya kāryāṇi sugurūṇyapi |

14.2१४.२

प्राप्यन्ते ऽर्थैः सुलघुभिः प्रभावाद् विदुरस्य वै ॥ (१४।२)

prāpyante 'rthaiḥ sulaghubhiḥ prabhāvād vidurasya vai ||

15.1१५.१

अकरोद् बन्धमोक्षांश्च वध्यानां मोक्षणं तथा । (१५।१)

akarod bandhamokṣāṃśca vadhyānāṃ mokṣaṇaṃ tathā |

15.2१५.२

न च धर्मात्मजो राजा कदाचित् किंचिद् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

na ca dharmātmajo rājā kadācit kiṃcid abravīt ||

16.1१६.१

विहारयात्रासु पुनः कुरुराजो युधिष्ठिरः । (१६।१)

vihārayātrāsu punaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ |

16.2१६.२

सर्वान् कामान्महातेजाः प्रददावम्बिकासुते ॥ (१६।२)

sarvān kāmānmahātejāḥ pradadāvambikāsute ||

17.1१७.१

आरालिकाः सूपकारा रागखाण्डविकास्तथा । (१७।१)

ārālikāḥ sūpakārā rāgakhāṇḍavikāstathā |

17.2१७.२

उपातिष्ठन्त राजानं धृतराष्ट्रं यथा पुरा ॥ (१७।२)

upātiṣṭhanta rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yathā purā ||

18.1१८.१

वासांसि च महार्हाणि माल्यानि विविधानि च । (१८।१)

vāsāṃsi ca mahārhāṇi mālyāni vividhāni ca |

18.2१८.२

उपाजह्रुर् यथान्यायं धृतराष्ट्रस्य पाण्डवाः ॥ (१८।२)

upājahrur yathānyāyaṃ dhṛtarāṣṭrasya pāṇḍavāḥ ||

19.1१९.१

मैरेयं मधु मांसानि पानकानि लघूनि च । (१९।१)

maireyaṃ madhu māṃsāni pānakāni laghūni ca |

19.2१९.२

चित्रान् भक्ष्यविकारांश्च चक्रुर् अस्य यथा पुरा ॥ (१९।२)

citrān bhakṣyavikārāṃśca cakrur asya yathā purā ||

20.1२०.१

ये चापि पृथिवीपालाः समाजग्मुः समन्ततः । (२०।१)

ye cāpi pṛthivīpālāḥ samājagmuḥ samantataḥ |

20.2२०.२

उपातिष्ठन्त ते सर्वे कौरवेन्द्रं यथा पुरा ॥ (२०।२)

upātiṣṭhanta te sarve kauravendraṃ yathā purā ||

21.1२१.१

कुन्ती च द्रौपदी चैव सात्वती चैव भामिनी । (२१।१)

kuntī ca draupadī caiva sātvatī caiva bhāminī |

21.2२१.२

उलूपी नागकन्या च देवी चित्राङ्गदा तथा ॥ (२१।२)

ulūpī nāgakanyā ca devī citrāṅgadā tathā ||

22.1२२.१

धृष्टकेतोश्च भगिनी जरासंधस्य चात्मजा । (२२।१)

dhṛṣṭaketośca bhaginī jarāsaṃdhasya cātmajā |

22.2२२.२

किंकराः स्मोपतिष्ठन्ति सर्वाः सुबलजां तथा ॥ (२२।२)

kiṃkarāḥ smopatiṣṭhanti sarvāḥ subalajāṃ tathā ||

23.1२३.१

यथा पुत्रवियुक्तो ऽयं न किंचिद् दुःखम् आप्नुयात् । (२३।१)

yathā putraviyukto 'yaṃ na kiṃcid duḥkham āpnuyāt |

23.2२३.२

इति राजान्वशाद् भ्रातॄन्नित्यम् एव युधिष्ठिरः ॥ (२३।२)

iti rājānvaśād bhrātṝnnityam eva yudhiṣṭhiraḥ ||

24.1२४.१

एवं ते धर्मराजस्य श्रुत्वा वचनम् अर्थवत् । (२४।१)

evaṃ te dharmarājasya śrutvā vacanam arthavat |

24.2२४.२

सविशेषम् अवर्तन्त भीमम् एकं विना तदा ॥ (२४।२)

saviśeṣam avartanta bhīmam ekaṃ vinā tadā ||

25.1२५.१

न हि तत् तस्य वीरस्य हृदयाद् अपसर्पति । (२५।१)

na hi tat tasya vīrasya hṛdayād apasarpati |

25.2२५.२

धृतराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर् यद् वृत्तं द्यूतकारितम् ॥ (२५।२)

dhṛtarāṣṭrasya durbuddher yad vṛttaṃ dyūtakāritam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit