वैशंपायन उवाच । (१।१)

विदुरस्य तु तद् वाक्यं निशम्य कुरुसत्तमः । (१।२)

पुत्रशोकाभिसंतप्तः पपात भुवि मूर्छितः ॥ (१।३)

तं तथा पतितं भूमौ निःसंज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवाः । (२।१)

कृष्णद्वैपायनश्चैव क्षत्ता च विदुरस्तथा ॥ (२।२)

संजयः सुहृदश्चान्ये द्वाःस्था ये चास्य संमताः । (३।१)

जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्च भारत ॥ (३।२)

पस्पृशुश्च करैर् गात्रं वीजमानाश्च यत्नतः । (४।१)

अन्वासन् सुचिरं कालं धृतराष्ट्रं तथागतम् ॥ (४।२)

अथ दीर्घस्य कालस्य लब्धसंज्ञो महीपतिः । (५।१)

विललाप चिरं कालं पुत्राधिभिर् अभिप्लुतः ॥ (५।२)

धिग् अस्तु खलु मानुष्यं मानुष्ये च परिग्रहम् । (६।१)

यतोमूलानि दुःखानि सम्भवन्ति मुहुर् मुहुः ॥ (६।२)

पुत्रनाशे ऽर्थनाशे च ज्ञातिसंबन्धिनाम् अपि । (७।१)

प्राप्यते सुमहद् दुःखं विषाग्निप्रतिमं विभो ॥ (७।२)

येन दह्यन्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति । (८।१)

येनाभिभूतः पुरुषो मरणं बहु मन्यते ॥ (८।२)

तद् इदं व्यसनं प्राप्तं मया भाग्यविपर्ययात् । (९।१)

तच्चैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम ॥ (९।२)

इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मवित्तमम् । (१०।१)

धृतराष्ट्रो ऽभवन्मूढः शोकं च परमं गतः । (१०।२)

अभूच्च तूष्णीं राजासौ ध्यायमानो महीपते ॥ (१०।३)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनः प्रभुः । (११।१)

पुत्रशोकाभिसंतप्तं पुत्रं वचनम् अब्रवीत् ॥ (११।२)

धृतराष्ट्र महाबाहो यत् त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु । (१२।१)

श्रुतवान् असि मेधावी धर्मार्थकुशलस्तथा ॥ (१२।२)

न ते ऽस्त्यविदितं किंचिद् वेदितव्यं परंतप । (१३।१)

अनित्यतां हि मर्त्यानां विजानासि न संशयः ॥ (१३।२)

अध्रुवे जीवलोके च स्थाने वाशाश्वते सति । (१४।१)

जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि भारत ॥ (१४।२)

प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र वैरस्यास्य समुद्भवः । (१५।१)

पुत्रं ते कारणं कृत्वा कालयोगेन कारितः ॥ (१५।२)

अवश्यं भवितव्ये च कुरूणां वैशसे नृप । (१६।१)

कस्माच्छोचसि ताञ् शूरान् गतान् परमिकां गतिम् ॥ (१६।२)

जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना । (१७।१)

यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर ॥ (१७।२)

न च दैवकृतो मार्गः शक्यो भूतेन केनचित् । (१८।१)

घटतापि चिरं कालं नियन्तुम् इति मे मतिः ॥ (१८।२)

देवतानां हि यत् कार्यं मया प्रत्यक्षतः श्रुतम् । (१९।१)

तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि कथं स्थैर्यं भवेत् तव ॥ (१९।२)

पुराहं त्वरितो यातः सभाम् ऐन्द्रीं जितक्लमः । (२०।१)

अपश्यं तत्र च तदा समवेतान् दिवौकसः । (२०।२)

नारदप्रमुखांश्चापि सर्वान् देवऋषींस्तथा ॥ (२०।३)

तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते । (२१।१)

कार्यार्थम् उपसंप्राप्ता देवतानां समीपतः ॥ (२१।२)

उपगम्य तदा धात्री देवान् आह समागतान् । (२२।१)

यत् कार्यं मम युष्माभिर् ब्रह्मणः सदने तदा । (२२।२)

प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ (२२।३)

तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा विष्णुर् लोकनमस्कृतः । (२३।१)

उवाच प्रहसन् वाक्यं पृथिवीं देवसंसदि ॥ (२३।२)

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठः शतस्य वै । (२४।१)

दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्यं करिष्यति । (२४।२)

तं च प्राप्य महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि ॥ (२४।३)

तस्यार्थे पृथिवीपालाः कुरुक्षेत्रे समागताः । (२५।१)

अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढैः शस्त्रैः प्रहारिणः ॥ (२५।२)

ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम् । (२६।१)

गच्छ शीघ्रं स्वकं स्थानं लोकान् धारय शोभने ॥ (२६।२)

स एष ते सुतो राजंल् लोकसंहारकारणात् । (२७।१)

कलेर् अंशः समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप ॥ (२७।२)

अमर्षी चपलश्चापि क्रोधनो दुष्प्रसाधनः । (२८।१)

दैवयोगात् समुत्पन्ना भ्रातरश्चास्य तादृशाः ॥ (२८।२)

शकुनिर् मातुलश्चैव कर्णश्च परमः सखा । (२९।१)

समुत्पन्ना विनाशार्थं पृथिव्यां सहिता नृपाः । (२९।२)

एतम् अर्थं महाबाहो नारदो वेद तत्त्वतः ॥ (२९।३)

आत्मापराधात् पुत्रास्ते विनष्टाः पृथिवीपते । (३०।१)

मा ताञ् शोचस्व राजेन्द्र न हि शोके ऽस्ति कारणम् ॥ (३०।२)

न हि ते पाण्डवाः स्वल्पम् अपराध्यन्ति भारत । (३१।१)

पुत्रास्तव दुरात्मानो यैर् इयं घातिता मही ॥ (३१।२)

नारदेन च भद्रं ते पूर्वम् एव न संशयः । (३२।१)

युधिष्ठिरस्य समितौ राजसूये निवेदितम् ॥ (३२।२)

पाण्डवाः कौरवाश्चैव समासाद्य परस्परम् । (३३।१)

न भविष्यन्ति कौन्तेय यत् ते कृत्यं तद् आचर ॥ (३३।२)

नारदस्य वचः श्रुत्वा तदाशोचन्त पाण्डवाः । (३४।१)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं देवगुह्यं सनातनम् ॥ (३४।२)

कथं ते शोकनाशः स्यात् प्राणेषु च दया प्रभो । (३५।१)

स्नेहश्च पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम् ॥ (३५।२)

एष चार्थो महाबाहो पूर्वम् एव मया श्रुतः । (३६।१)

कथितो धर्मराजस्य राजसूये क्रतूत्तमे ॥ (३६।२)

यतितं धर्मपुत्रेण मया गुह्ये निवेदिते । (३७।१)

अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम् ॥ (३७।२)

अनतिक्रमणीयो हि विधी राजन् कथंचन । (३८।१)

कृतान्तस्य हि भूतेन स्थावरेण त्रसेन च ॥ (३८।२)

भवान् कर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठश्च भारत । (३९।१)

मुह्यते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिम् एव च ॥ (३९।२)

त्वां तु शोकेन संतप्तं मुह्यमानं मुहुर् मुहुः । (४०।१)

ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणान् अपि परित्यजेत् ॥ (४०।२)

कृपालुर् नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि । (४१।१)

स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां वै न करिष्यति ॥ (४१।२)

मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनात् । (४२।१)

पाण्डवानां च कारुण्यात् प्राणान् धारय भारत ॥ (४२।२)

एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर् भविष्यति । (४३।१)

धर्मश्च सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात् ॥ (४३।२)

पुत्रशोकसमुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा । (४४।१)

प्रज्ञाम्भसा महाराज निर्वापय सदा सदा ॥ (४४।२)

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासस्यामिततेजसः । (४५।१)

मुहूर्तं समनुध्याय धृतराष्ट्रो ऽभ्यभाषत ॥ (४५।२)

महता शोकजालेन प्रणुन्नो ऽस्मि द्विजोत्तम । (४६।१)

नात्मानम् अवबुध्यामि मुह्यमानो मुहुर् मुहुः ॥ (४६।२)

इदं तु वचनं श्रुत्वा तव दैवनियोगजम् । (४७।१)

धारयिष्याम्यहं प्राणान् यतिष्ये च नशोचितुम् ॥ (४७।२)

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः सत्यवतीसुतः । (४८।१)

धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ (४८।२)