संजय उवाच । (१।१)

सेनापत्यं तु सम्प्राप्य भारद्वाजो महारथः । (१।२)

युयुत्सुर् व्यूह्य सैन्यानि प्रायात् तव सुतैः सह ॥ (१।३)

सैन्धवश्च कलिङ्गश्च विकर्णश्च तवात्मजः । (२।१)

दक्षिणं पार्श्वम् आस्थाय समतिष्ठन्त दंशिताः ॥ (२।२)

प्रपक्षः शकुनिस्तेषां प्रवरैर् हयसादिभिः । (३।१)

ययौ गान्धारकैः सार्धं विमलप्रासयोधिभिः ॥ (३।२)

कृपश्च कृतवर्मा च चित्रसेनो विविंशतिः । (४।१)

दुःशासनमुखा यत्ताः सव्यं पार्श्वम् अपालयन् ॥ (४।२)

तेषां प्रपक्षाः काम्बोजाः सुदक्षिणपुरःसराः । (५।१)

ययुर् अश्वैर् महावेगैः शकाश्च यवनैः सह ॥ (५।२)

मद्रास्त्रिगर्ताः साम्बष्ठाः प्रतीच्योदीच्यवासिनः । (६।१)

शिबयः शूरसेनाश्च शूद्राश्च मलदैः सह ॥ (६।२)

सौवीराः कितवाः प्राच्या दाक्षिणात्याश्च सर्वशः । (७।१)

तवात्मजं पुरस्कृत्य सूतपुत्रस्य पृष्ठतः ॥ (७।२)

हर्षयन् सर्वसैन्यानि बलेषु बलम् आदधत् । (८।१)

ययौ वैकर्तनः कर्णः प्रमुखे सर्वधन्विनाम् ॥ (८।२)

तस्य दीप्तो महाकायः स्वान्यनीकानि हर्षयन् । (९।१)

हस्तिकक्ष्यामहाकेतुर् बभौ सूर्यसमद्युतिः ॥ (९।२)

न भीष्मव्यसनं कश्चिद् दृष्ट्वा कर्णम् अमन्यत । (१०।१)

विशोकाश्चाभवन् सर्वे राजानः कुरुभिः सह ॥ (१०।२)

हृष्टाश्च बहवो योधास्तत्राजल्पन्त संगताः । (११।१)

न हि कर्णं रणे दृष्ट्वा युधि स्थास्यन्ति पाण्डवाः ॥ (११।२)

कर्णो हि समरे शक्तो जेतुं देवान् सवासवान् । (१२।१)

किमु पाण्डुसुतान् युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान् ॥ (१२।२)

भीष्मेण तु रणे पार्थाः पालिता बाहुशालिना । (१३।१)

तांस्तु कर्णः शरैस्तीक्ष्णैर् नाशयिष्यत्यसंशयम् ॥ (१३।२)

एवं ब्रुवन्तस्ते ऽन्योन्यं हृष्टरूपा विशां पते । (१४।१)

राधेयं पूजयन्तश्च प्रशंसन्तश्च निर्ययुः ॥ (१४।२)

अस्माकं शकटव्यूहो द्रोणेन विहितो ऽभवत् । (१५।१)

परेषां क्रौञ्च एवासीद् व्यूहो राजन्महात्मनाम् । (१५।२)

प्रीयमाणेन विहितो धर्मराजेन भारत ॥ (१५।३)

व्यूहप्रमुखतस्तेषां तस्थतुः पुरुषर्षभौ । (१६।१)

वानरध्वजम् उच्छ्रित्य विष्वक्सेनधनंजयौ ॥ (१६।२)

ककुदं सर्वसैन्यानां लक्ष्म सर्वधनुष्मताम् । (१७।१)

आदित्यपथगः केतुः पार्थस्यामिततेजसः ॥ (१७।२)

दीपयामास तत् सैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः । (१८।१)

यथा प्रज्वलितः सूर्यो युगान्ते वै वसुंधराम् ॥ (१८।२)

अस्यताम् अर्जुनः श्रेष्ठो गाण्डीवं धनुषां वरम् । (१९।१)

वासुदेवश्च भूतानां चक्राणां च सुदर्शनम् ॥ (१९।२)

चत्वार्येतानि तेजांसि वहञ् श्वेतहयो रथः । (२०।१)

परेषाम् अग्रतस्तस्थौ कालचक्रम् इवोद्यतम् ॥ (२०।२)

एवम् एतौ महात्मानौ बलसेनाग्रगाव् उभौ । (२१।१)

तावकानां मुखं कर्णः परेषां च धनंजयः ॥ (२१।२)

ततो जाताभिसंरम्भौ परस्परवधैषिणौ । (२२।१)

अवेक्षेतां तदान्योन्यं समरे कर्णपाण्डवौ ॥ (२२।२)

ततः प्रयाते सहसा भारद्वाजे महारथे । (२३।१)

अन्तर्नादेन घोरेण वसुधा समकम्पत ॥ (२३।२)

ततस्तुमुलम् आकाशम् आवृणोत् सदिवाकरम् । (२४।१)

वातोद्धूतं रजस्तीव्रं कौशेयनिकरोपमम् ॥ (२४।२)

अनभ्रे प्रववर्ष द्यौर् मांसास्थिरुधिराण्युत । (२५।१)

गृध्राः श्येना बडाः कङ्का वायसाश्च सहस्रशः । (२५।२)

उपर्युपरि सेनां ते तदा पर्यपतन्नृप ॥ (२५।३)

गोमायवश्च प्राक्रोशन् भयदान् दारुणान् रवान् । (२६।१)

अकार्षुर् अपसव्यं च बहुशः पृतनां तव । (२६।२)

चिखादिषन्तो मांसानि पिपासन्तश्च शोणितम् ॥ (२६।३)

अपतद् दीप्यमाना च सनिर्घाता सकम्पना । (२७।१)

उल्का ज्वलन्ती संग्रामे पुच्छेनावृत्य सर्वशः ॥ (२७।२)

परिवेषो महांश्चापि सविद्युत्स्तनयित्नुमान् । (२८।१)

भास्करस्याभवद् राजन् प्रयाते वाहिनीपतौ ॥ (२८।२)

एते चान्ये च बहवः प्रादुरासन् सुदारुणाः । (२९।१)

उत्पाता युधि वीराणां जीवितक्षयकारकाः ॥ (२९।२)

ततः प्रववृते युद्धं परस्परवधैषिणाम् । (३०।१)

कुरुपाण्डवसैन्यानां शब्देनानादयज्जगत् ॥ (३०।२)

ते त्वन्योन्यं सुसंरब्धाः पाण्डवाः कौरवैः सह । (३१।१)

प्रत्यघ्नन्निशितैर् बाणैर् जयगृद्धाः प्रहारिणः ॥ (३१।२)

स पाण्डवानां महतीं महेष्वासो महाद्युतिः । (३२।१)

वेगेनाभ्यद्रवत् सेनां किरञ् शरशतैः शितैः ॥ (३२।२)

द्रोणम् अभ्युद्यतं दृष्ट्वा पाण्डवाः सह सृञ्जयैः । (३३।१)

प्रत्यगृह्णंस्तदा राजञ् शरवर्षैः पृथक् पृथक् ॥ (३३।२)

संक्षोभ्यमाणा द्रोणेन भिद्यमाना महाचमूः । (३४।१)

व्यशीर्यत सपाञ्चाला वातेनेव बलाहकाः ॥ (३४।२)

बहूनीह विकुर्वाणो दिव्यान्यस्त्राणि संयुगे । (३५।१)

अपीडयत् क्षणेनैव द्रोणः पाण्डवसृञ्जयान् ॥ (३५।२)

ते वध्यमाना द्रोणेन वासवेनेव दानवाः । (३६।१)

पाञ्चालाः समकम्पन्त धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥ (३६।२)

ततो दिव्यास्त्रविच्छूरो याज्ञसेनिर् महारथः । (३७।१)

अभिनच्छरवर्षेण द्रोणानीकम् अनेकधा ॥ (३७।२)

द्रोणस्य शरवर्षैस्तु शरवर्षाणि भागशः । (३८।१)

संनिवार्य ततः सेनां कुरून् अप्यवधीद् बली ॥ (३८।२)

संहृत्य तु ततो द्रोणः समवस्थाप्य चाहवे । (३९।१)

स्वम् अनीकं महाबाहुः पार्षतं समुपाद्रवत् ॥ (३९।२)

स बाणवर्षं सुमहद् असृजत् पार्षतं प्रति । (४०।१)

मघवान् समभिक्रुद्धः सहसा दानवेष्विव ॥ (४०।२)

ते कम्प्यमाना द्रोणेन बाणैः पाण्डवसृञ्जयाः । (४१।१)

पुनः पुनर् अभज्यन्त सिंहेनेवेतरे मृगाः ॥ (४१।२)

अथ पर्यपतद् द्रोणः पाण्डवानां बलं बली । (४२।१)

अलातचक्रवद् राजंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (४२।२)

खचरनगरकल्पं कल्पितं शास्त्रदृष्ट्या चलदनिलपताकं ह्रादिनं वल्गिताश्वम् । (४३।१)

स्फटिकविमलकेतुं तापनं शात्रवाणां रथवरम् अधिरूढः संजहारारिसेनाम् ॥ (४३।२)