MBh, 3, 96
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो जगाम कौरव्य सो ऽगस्त्यो भिक्षितुं वसु । (१।२)
tato jagāma kauravya so 'gastyo bhikṣituṃ vasu |
श्रुतर्वाणं महीपालं यं वेदाभ्यधिकं नृपैः ॥ (१।३)
śrutarvāṇaṃ mahīpālaṃ yaṃ vedābhyadhikaṃ nṛpaiḥ ||
विषयान्ते सहामात्यः प्रत्यगृह्णात् सुसत्कृतम् ॥ (२।२)
viṣayānte sahāmātyaḥ pratyagṛhṇāt susatkṛtam ||
तस्मै चार्घ्यं यथान्यायम् आनीय पृथिवीपतिः । (३।१)
tasmai cārghyaṃ yathānyāyam ānīya pṛthivīpatiḥ |
प्राञ्जलिः प्रयतो भूत्वा पप्रच्छागमने ऽर्थिताम् ॥ (३।२)
prāñjaliḥ prayato bhūtvā papracchāgamane 'rthitām ||
वित्तार्थिनम् अनुप्राप्तं विद्धि मां पृथिवीपते । (४।२)
vittārthinam anuprāptaṃ viddhi māṃ pṛthivīpate |
यथाशक्त्यविहिंस्यान्यान् संविभागं प्रयच्छ मे ॥ (४।३)
yathāśaktyavihiṃsyānyān saṃvibhāgaṃ prayaccha me ||
अतो विद्वन्न् उपादत्स्व यद् अत्र वसु मन्यसे ॥ (५।३)
ato vidvann upādatsva yad atra vasu manyase ||
स श्रुतर्वाणम् आदाय वध्र्यश्वम् अगमत् ततः । (७।१)
sa śrutarvāṇam ādāya vadhryaśvam agamat tataḥ |
स च तौ विषयस्यान्ते प्रत्यगृह्णाद् यथाविधि ॥ (७।२)
sa ca tau viṣayasyānte pratyagṛhṇād yathāvidhi ||
तयोर् अर्घ्यं च पाद्यं च वध्र्यश्वः प्रत्यवेदयत् । (८।१)
tayor arghyaṃ ca pādyaṃ ca vadhryaśvaḥ pratyavedayat |
वित्तकामाविह प्राप्तौ विद्ध्यावां पृथिवीपते । (९।२)
vittakāmāviha prāptau viddhyāvāṃ pṛthivīpate |
यथाशक्त्यविहिंस्यान्यान् संविभागं प्रयच्छ नौ ॥ (९।३)
yathāśaktyavihiṃsyānyān saṃvibhāgaṃ prayaccha nau ||
तत आयव्ययौ पूर्णौ ताभ्यां राजा न्यवेदयत् । (१०।२)
tata āyavyayau pūrṇau tābhyāṃ rājā nyavedayat |
ततो ज्ञात्वा समादत्तां यद् अत्र व्यतिरिच्यते ॥ (१०।३)
tato jñātvā samādattāṃ yad atra vyatiricyate ||
तत आयव्ययौ दृष्ट्वा समौ सममतिर् द्विजः । (११।१)
tata āyavyayau dṛṣṭvā samau samamatir dvijaḥ |
सर्वथा प्राणिनां पीडाम् उपादानाद् अमन्यत ॥ (११।२)
sarvathā prāṇināṃ pīḍām upādānād amanyata ||
पौरुकुत्सं ततो जग्मुस् त्रसदस्युं महाधनम् । (१२।१)
paurukutsaṃ tato jagmus trasadasyuṃ mahādhanam |
अगस्त्यश् च श्रुतर्वा च वध्र्यश्वश् च महीपतिः ॥ (१२।२)
agastyaś ca śrutarvā ca vadhryaśvaś ca mahīpatiḥ ||
त्रसदस्युश् च तान् सर्वान् प्रत्यगृह्णाद् यथाविधि । (१३।१)
trasadasyuś ca tān sarvān pratyagṛhṇād yathāvidhi |
अर्चयित्वा यथान्यायम् इक्ष्वाकू राजसत्तमः । (१४।१)
arcayitvā yathānyāyam ikṣvākū rājasattamaḥ |
समाश्वस्तांस् ततो ऽपृच्छत् प्रयोजनम् उपक्रमे ॥ (१४।२)
samāśvastāṃs tato 'pṛcchat prayojanam upakrame ||
वित्तकामान् इह प्राप्तान् विद्धि नः पृथिवीपते । (१५।२)
vittakāmān iha prāptān viddhi naḥ pṛthivīpate |
यथाशक्त्यविहिंस्यान्यान् संविभागं प्रयच्छ नः ॥ (१५।३)
yathāśaktyavihiṃsyānyān saṃvibhāgaṃ prayaccha naḥ ||
तत आयव्ययौ पूर्णौ तेषां राजा न्यवेदयत् । (१६।२)
tata āyavyayau pūrṇau teṣāṃ rājā nyavedayat |
अतो ज्ञात्वा समादद्ध्वं यद् अत्र व्यतिरिच्यते ॥ (१६।३)
ato jñātvā samādaddhvaṃ yad atra vyatiricyate ||
तत आयव्ययौ दृष्ट्वा समौ सममतिर् द्विजः । (१७।१)
tata āyavyayau dṛṣṭvā samau samamatir dvijaḥ |
सर्वथा प्राणिनां पीडाम् उपादानाद् अमन्यत ॥ (१७।२)
sarvathā prāṇināṃ pīḍām upādānād amanyata ||
ततः सर्वे समेत्याथ ते नृपास् तं महामुनिम् । (१८।१)
tataḥ sarve sametyātha te nṛpās taṃ mahāmunim |
अयं वै दानवो ब्रह्मन्न् इल्वलो वसुमान् भुवि । (१९।१)
ayaṃ vai dānavo brahmann ilvalo vasumān bhuvi |
तम् अभिक्रम्य सर्वे ऽद्य वयं याचामहे वसु ॥ (१९।२)
tam abhikramya sarve 'dya vayaṃ yācāmahe vasu ||
तेषां तदासीद् रुचितम् इल्वलस्योपभिक्षणम् । (२०।१)
teṣāṃ tadāsīd rucitam ilvalasyopabhikṣaṇam |
ततस् ते सहिता राजन्न् इल्वलं समुपाद्रवन् ॥ (२०।२)
tatas te sahitā rājann ilvalaṃ samupādravan ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.