संजय उवाच । (१।१)

तं तु यान्तं महावेगैर् अश्वैः कपिवरध्वजम् । (१।२)

युद्धायाभ्यद्रवन् वीराः कुरूणां नवती रथाः । (१।३)

परिवव्रुर् नरव्याघ्रा नरव्याघ्रं रणे ऽर्जुनम् ॥ (१।४)

कृष्णः श्वेतान् महावेगान् अश्वान् कनकभूषणान् । (२।१)

मुक्ताजालप्रतिच्छन्नान् प्रैषीत् कर्णरथं प्रति ॥ (२।२)

ततः कर्णरथं यान्तम् अरीन् घ्नन्तं धनंजयम् । (३।१)

बाणवर्षैर् अभिघ्नन्तः संशप्तकरथा ययुः ॥ (३।२)

त्वरमाणांस् तु तान् सर्वान् ससूतेष्वसनध्वजान् । (४।१)

जघान नवतिं वीरान् अर्जुनो निशितैः शरैः ॥ (४।२)

ते ऽपतन्त हता बाणैर् नानारूपैः किरीटिना । (५।१)

सविमाना यथा सिद्धाः स्वर्गात् पुण्यक्षये तथा ॥ (५।२)

ततः सरथनागाश्वाः कुरवः कुरुसत्तम । (६।१)

निर्भया भरतश्रेष्ठम् अभ्यवर्तन्त फल्गुनम् ॥ (६।२)

तद् आयस्तम् अमुक्तास्त्रम् उदीर्णवरवारणम् । (७।१)

पुत्राणां ते महत् सैन्यं समरौत्सीद् धनंजयः ॥ (७।२)

शक्त्यृष्टितोमरप्रासैर् गदानिस्त्रिंशसायकैः । (८।१)

प्राच्छादयन् महेष्वासाः कुरवः कुरुनन्दनम् ॥ (८।२)

तां कुरूणां प्रविततां शस्त्रवृष्टिं समुद्यताम् । (९।१)

व्यधमत् पाण्डवो बाणैस् तमः सूर्य इवांशुभिः ॥ (९।२)

ततो म्लेच्छाः स्थितैर् मत्तैस् त्रयोदशशतैर् गजैः । (१०।१)

पार्श्वतो ऽभ्यहनन् पार्थं तव पुत्रस्य शासनात् ॥ (१०।२)

कर्णिनालीकनाराचैस् तोमरैः प्रासशक्तिभिः । (११।१)

कम्पनैर् भिण्डिपालैश् च रथस्थं पार्थम् आर्दयन् ॥ (११।२)

ताम् अस्त्रवृष्टिं प्रहितां द्विपस्थैर् यवनैः स्मयन् । (१२।१)

चिछेद निशितैर् भल्लैर् अर्धचन्द्रैश् च फल्गुनः ॥ (१२।२)

अथ तान् द्विरदान् सर्वान् नानालिङ्गैर् महाशरैः । (१३।१)

सपताकान् सहारोहान् गिरीन् वज्रैर् इवाभिनत् ॥ (१३।२)

ते हेमपुङ्खैर् इषुभिर् आचिता हेममालिनः । (१४।१)

हताः पेतुर् महानागाः साग्निज्वाला इवाद्रयः ॥ (१४।२)

ततो गाण्डीवनिर्घोषो महान् आसीद् विशां पते । (१५।१)

स्तनतां कूजतां चैव मनुष्यगजवाजिनाम् ॥ (१५।२)

कुञ्जराश् च हता राजन् प्राद्रवंस् ते समन्ततः । (१६।१)

अश्वाश् च पर्यधावन्त हतारोहा दिशो दश ॥ (१६।२)

रथा हीना महाराज रथिभिर् वाजिभिस् तथा । (१७।१)

गन्धर्वनगराकारा दृश्यन्ते स्म सहस्रशः ॥ (१७।२)

अश्वारोहा महाराज धावमानास् ततस् ततः । (१८।१)

तत्र तत्रैव दृश्यन्ते पतिताः पार्थसायकैः ॥ (१८।२)

तस्मिन् क्षणे पाण्डवस्य बाह्वोर् बलम् अदृश्यत । (१९।१)

यत् सादिनो वारणांश् च रथांश् चैको ऽजयद् युधि ॥ (१९।२)

ततस् त्र्यङ्गेण महता बलेन भरतर्षभ । (२०।१)

दृष्ट्वा परिवृतं राजन् भीमसेनः किरीटिनम् ॥ (२०।२)

हतावशेषान् उत्सृज्य त्वदीयान् कतिचिद् रथान् । (२१।१)

जवेनाभ्यद्रवद् राजन् धनंजयरथं प्रति ॥ (२१।२)

ततस् तत् प्राद्रवत् सैन्यं हतभूयिष्ठम् आतुरम् । (२२।१)

दृष्ट्वा यद् अर्जुनं भीमो जगाम भ्रातरं प्रति ॥ (२२।२)

हतावशिष्टांस् तुरगान् अर्जुनेन महाजवान् । (२३।१)

भीमो व्यधमद् अभ्रान्तो गदापाणिर् महाहवे ॥ (२३।२)

कालरात्रिम् इवात्युग्रां नरनागाश्वभोजनाम् । (२४।१)

प्राकाराट्टपुरद्वारदारणीम् अतिदारुणाम् ॥ (२४।२)

ततो गदां नृनागाश्वेष्व् आशु भीमो व्यवासृजत् । (२५।१)

सा जघान बहून् अश्वान् अश्वारोहांश् च मारिष ॥ (२५।२)

कांस्यायसतनुत्रांस् तान् नरान् अश्वांश् च पाण्डवः । (२६।१)

पोथयामास गदया सशब्दं ते ऽपतन् हताः ॥ (२६।२)

हत्वा तु तद् गजानीकं भीमसेनो महाबलः । (२७।१)

पुनः स्वरथम् आस्थाय पृष्ठतो ऽर्जुनम् अन्वगात् ॥ (२७।२)

हतं पराङ्मुखप्रायं निरुत्साहं परं बलम् । (२८।१)

व्यालम्बत महाराज प्रायशः शस्त्रवेष्टितम् ॥ (२८।२)

विलम्बमानं तत् सैन्यम् अप्रगल्भम् अवस्थितम् । (२९।१)

दृष्ट्वा प्राच्छादयद् बाणैर् अर्जुनः प्राणतापनैः ॥ (२९।२)

ततः कुरूणाम् अभवद् आर्तनादो महामृधे । (३०।१)

रथाश्वनागासुहरैर् वध्यताम् अर्जुनेषुभिः ॥ (३०।२)

हाहाकृतं भृशं तस्थौ लीयमानं परस्परम् । (३१।१)

अलातचक्रवत् सैन्यं तदाभ्रमत तावकम् ॥ (३१।२)

आदीप्तं तव तत् सैन्यं शरैश् छिन्नतनुच्छदम् । (३२।१)

आसीत् स्वशोणितक्लिन्नं फुल्लाशोकवनं यथा ॥ (३२।२)

तद् दृष्ट्वा कुरवस् तत्र विक्रान्तं सव्यसाचिनः । (३३।१)

निराशाः समपद्यन्त सर्वे कर्णस्य जीविते ॥ (३३।२)

अविषह्यं तु पार्थस्य शरसंपातम् आहवे । (३४।१)

मत्वा न्यवर्तन् कुरवो जिता गाण्डीवधन्वना ॥ (३४।२)

ते हित्वा समरे पार्थं वध्यमानाश् च सायकैः । (३५।१)

प्रदुद्रुवुर् दिशो भीताश् चुक्रुशुश् चापि सूतजम् ॥ (३५।२)

अभ्यद्रवत तान् पार्थः किरञ् शरशतान् बहून् । (३६।१)

हर्षयन् पाण्डवान् योधान् भीमसेनपुरोगमान् ॥ (३६।२)

पुत्रास् तु ते महाराज जग्मुः कर्णरथं प्रति । (३७।१)

अगाधे मज्जतां तेषां द्वीपः कर्णो ऽभवत् तदा ॥ (३७।२)

कुरवो हि महाराज निर्विषाः पन्नगा इव । (३८।१)

कर्णम् एवोपलीयन्त भयाद् गाण्डीवधन्वनः ॥ (३८।२)

यथा सर्वाणि भूतानि मृत्योर् भीतानि भारत । (३९।१)

धर्मम् एवोपलीयन्ते कर्मवन्ति हि यानि च ॥ (३९।२)

तथा कर्णं महेष्वासं पुत्रास् तव नराधिप । (४०।१)

उपालीयन्त संत्रासात् पाण्डवस्य महात्मनः ॥ (४०।२)

ताञ् शोणितपरिक्लिन्नान् विषमस्थाञ् शरातुरान् । (४१।१)

मा भैष्टेत्य् अब्रवीत् कर्णो ह्य् अभितो माम् इतेति च ॥ (४१।२)

संभग्नं हि बलं दृष्ट्वा बलात् पार्थेन तावकम् । (४२।१)

धनुर् विस्फारयन् कर्णस् तस्थौ शत्रुजिघांसया । (४२।२)

पाञ्चालान् पुनर् आधावत् पश्यतः सव्यसाचिनः ॥ (४२।३)

ततः क्षणेन क्षितिपाः क्षतजप्रतिमेक्षणाः । (४३।१)

कर्णं ववर्षुर् बाणौघैर् यथा मेघा महीधरम् ॥ (४३।२)

ततः शरसहस्राणि कर्णमुक्तानि मारिष । (४४।१)

व्ययोजयन्त पाञ्चालान् प्राणैः प्राणभृतां वर ॥ (४४।२)

ततो रणो महान् आसीत् पाञ्चालानां विशां पते । (४५।१)

वध्यतां सूतपुत्रेण मित्रार्थे ऽमित्रघातिनाम् ॥ (४५।२)