द्रुपद उवाच । (१।१)

एवम् एतन् महाप्राज्ञ यथात्थ विदुराद्य माम् । (१।२)

ममापि परमो हर्षः संबन्धे ऽस्मिन् कृते विभो ॥ (१।३)

गमनं चापि युक्तं स्याद् गृहम् एषां महात्मनाम् । (२।१)

न तु तावन् मया युक्तम् एतद् वक्तुं स्वयं गिरा ॥ (२।२)

यदा तु मन्यते वीरः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (३।१)

भीमसेनार्जुनौ चैव यमौ च पुरुषर्षभौ ॥ (३।२)

रामकृष्णौ च धर्मज्ञौ तदा गच्छन्तु पाण्डवाः । (४।१)

एतौ हि पुरुषव्याघ्रावेषां प्रियहिते रतौ ॥ (४।२)

युधिष्ठिर उवाच । (५।१)

परवन्तो वयं राजंस्त्वयि सर्वे सहानुगाः । (५।२)

यथा वक्ष्यसि नः प्रीत्या करिष्यामस्तथा वयम् ॥ (५।३)

वैशंपायन उवाच । (६।१)

ततो ऽब्रवीद् वासुदेवो गमनं मम रोचते । (६।२)

यथा वा मन्यते राजा द्रुपदः सर्वधर्मवित् ॥ (६।३)

द्रुपद उवाच । (७।१)

यथैव मन्यते वीरो दाशार्हः पुरुषोत्तमः । (७।२)

प्राप्तकालं महाबाहुः सा बुद्धिर् निश्चिता मम ॥ (७।३)

यथैव हि महाभागाः कौन्तेया मम सांप्रतम् । (८।१)

तथैव वासुदेवस्य पाण्डुपुत्रा न संशयः ॥ (८।२)

न तद् ध्यायति कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (९।१)

यद् एषां पुरुषव्याघ्रः श्रेयो ध्यायति केशवः । (९।२)

वैशंपायनः । (९।३)

कुन्ती । (९।४)

वैशंपायनः । (९।५)

विदुरः । (९।६)

पृथायास्तु तथा वेश्म प्रविवेश महाद्युतिः । (९।७)

पादौ स्पृष्ट्वा पृथायास्तु शिरसा च महीं गतः । (९।८)

दृष्ट्वा तु देवरं कुन्ती शुशोच च मुहुर् मुहुः । (९।९)

वैचित्रवीर्य ते पुत्राः कथंचिज्जीवितास्त्वया । (९।१०)

त्वत्प्रसादाज्जतुगृहे त्राताः प्रत्यागतास्तव । (९।११)

कूर्मश्चिन्तयते पुत्रान् यत्र वा तत्र वा गतः । (९।१२)

चिन्तया वर्धयेत् पुत्रान् यथा कुशलिनस्तथा । (९।१३)

तव पुत्रास्तु जीवन्ति त्वं त्राता भरतर्षभ । (९।१४)

यथा परभृतः पुत्रान् अरिष्टा वर्धयेत् सदा । (९।१५)

तथैव तव पुत्रास्तु मया तात सुरक्षिताः । (९।१६)

दुःखास्तु बहवः प्राप्तास्तथा प्राणान्तिका मया । (९।१७)

अतः परं न जानामि कर्तव्यं ज्ञातुम् अर्हसि । (९।१८)

इत्येवम् उक्त्वा दुःखार्ता शुशोच परमातुरा । (९।१९)

प्रणिपत्याब्रवीत् क्षत्ता मा शोच इति भारत । (९।२०)

न विनश्यन्ति लोकेषु तव पुत्रा महाबलाः । (९।२१)

अचिरेणैव कालेन स्वराज्यस्था भवन्ति ते । (९।२२)

बान्धवैः सहिताः सर्वैर् मा शोकं कुरु माधवि ॥ (९।२३)

वैशंपायन उवाच । (१०।१)

ततस्ते समनुज्ञाता द्रुपदेन महात्मना । (१०।२)

पाण्डवाश्चैव कृष्णश्च विदुरश्च महामतिः ॥ (१०।३)

आदाय द्रौपदीं कृष्णां कुन्तीं चैव यशस्विनीम् । (११।१)

सविहारं सुखं जग्मुर् नगरं नागसाह्वयम् । (११।२)

सुवर्णकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान् । (११।३)

जाम्बूनदपरिष्कारान् प्रभिन्नकरटामुखान् । (११।४)

अधिष्ठितान् महामात्रैः सर्वशस्त्रसमन्वितान् । (११।५)

सहस्रं प्रददौ राजा गजानां वरवर्मिणाम् । (११।६)

रथानां च सहस्रं वै सुवर्णमणिचित्रितम् । (११।७)

चतुर्युजां भानुमच्च पाञ्चालः प्रददौ तदा । (११।८)

सुवर्णपरिबर्हाणां वरचामरमालिनाम् । (११।९)

जात्यश्वानां च पञ्चाशत् सहस्रं प्रददौ नृपः । (११।१०)

दासीनाम् अयुतं राजा प्रददौ वरभूषणम् । (११।११)

ततः सहस्रं दासानां प्रददौ वरधन्विनाम् । (११।१२)

हैमानि शय्यासनभाजनानि द्रव्याणि चान्यानि च गोधनानि । (११।१३)

पृथक् पृथक् चैव ददौ स कोटिं पाञ्चालराजः परमप्रहृष्टः । (११।१४)

शिबिकानां शतं पूर्णं वाहान् पञ्चशतं वरान् । (११।१५)

एवम् एतानि पाञ्चालो जन्यार्थे प्रददौ धनम् । (११।१६)

हरणं तत्र पाञ्चाल्या ज्ञातिदेयं तु सौमकिः । (११।१७)

धृष्टद्युम्नो ययौ तत्र भगिनीं गृह्य भारत । (११।१८)

नानद्यमानो बहुभिस्तूर्यशब्दैः सहस्रशः ॥ (११।१९)

श्रुत्वा चोपस्थितान् वीरान् धृतराष्ट्रो ऽपि कौरवः । (१२।१)

प्रतिग्रहाय पाण्डूनां प्रेषयामास कौरवान् ॥ (१२।२)

विकर्णं च महेष्वासं चित्रसेनं च भारत । (१३।१)

द्रोणं च परमेष्वासं गौतमं कृपम् एव च ॥ (१३।२)

तैस्ते परिवृता वीराः शोभमाना महारथाः । (१४।१)

नगरं हास्तिनपुरं शनैः प्रविविशुस्तदा । (१४।२)

पाण्डवान् आगताञ् श्रुत्वा नागरास्तु कुतूहलात् । (१४।३)

मण्डयांचक्रिरे तत्र नगरं नागसाह्वयम् । (१४।४)

मुक्तपुष्पावकीर्णं तु जलसिक्तं तु सर्वशः । (१४।५)

धूपितं दिव्यधूपेन मङ्गलैश्चाभिसंवृतम् । (१४।६)

पताकोच्छ्रितमाल्यं च पुरम् अप्रतिमं बभौ । (१४।७)

शङ्खभेरीनिनादैश्च नानावादित्रनिस्वनैः ॥ (१४।८)

कौतूहलेन नगरं दीर्यमाणम् इवाभवत् । (१५।१)

यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शोकदुःखविनाशनाः ॥ (१५।२)

तत उच्चावचा वाचः प्रियाः प्रियचिकीर्षुभिः । (१६।१)

उदीरिता अशृण्वंस्ते पाण्डवा हृदयंगमाः ॥ (१६।२)

अयं स पुरुषव्याघ्रः पुनर् आयाति धर्मवित् । (१७।१)

यो नः स्वान् इव दायादान् धर्मेण परिरक्षति ॥ (१७।२)

अद्य पाण्डुर् महाराजो वनाद् इव वनप्रियः । (१८।१)

आगतः प्रियम् अस्माकं चिकीर्षुर् नात्र संशयः ॥ (१८।२)

किं नु नाद्य कृतं तावत् सर्वेषां नः परं प्रियम् । (१९।१)

यन् नः कुन्तीसुता वीरा भर्तारः पुनरागताः ॥ (१९।२)

यदि दत्तं यदि हुतं विद्यते यदि नस्तपः । (२०।१)

तेन तिष्ठन्तु नगरे पाण्डवाः शरदां शतम् ॥ (२०।२)

ततस्ते धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य च महात्मनः । (२१।१)

अन्येषां च तदर्हाणां चक्रुः पादाभिवन्दनम् ॥ (२१।२)

कृत्वा तु कुशलप्रश्नं सर्वेण नगरेण ते । (२२।१)

समाविशन्त वेश्मानि धृतराष्ट्रस्य शासनात् । (२२।२)

वैशंपायनः । (२२।३)

दुर्योधनस्य महिषी काशिराजसुता तदा । (२२।४)

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां वधूभिः सहिता तदा । (२२।५)

पाञ्चालीं प्रतिजग्राह द्रौपदीं श्रीम् इवापराम् । (२२।६)

पूजयामास पूजार्हां शचीं देवीम् इवागताम् । (२२।७)

ववन्दे तत्र गान्धारीं माधवी कृष्णया सह । (२२।८)

आशिषश्च प्रयुक्त्वा तु पाञ्चालीं परिषस्वजे । (२२।९)

परिष्वज्य च गान्धारी कृष्णां कमललोचनाम् । (२२।१०)

पुत्राणां मम पाञ्चाली मृत्युर् एवेत्यमन्यत । (२२।११)

सा चिन्त्य विदुरं प्राह युक्तितः सुबलात्मजा । (२२।१२)

कुन्तीं राजसुतां क्षत्तः सवधूं सपरिच्छदाम् । (२२।१३)

पाण्डोर् निवेशनं शीघ्रं नीयतां यदि रोचते । (२२।१४)

करणेन मुहूर्तेन नक्षत्रेण तिथौ शुभे । (२२।१५)

यथा सुखं तथा कुन्ती रंस्यते स्वगृहे सुतैः । (२२।१६)

तथेत्येव तदा क्षत्ता कारयामास तत् तदा । (२२।१७)

पूजयामासुर् अत्यर्थं बान्धवाः पाण्डवांस्तदा । (२२।१८)

नागराः श्रेणिमुख्याश्च पूजयन्ति स्म पाण्डवान् । (२२।१९)

भीष्मद्रोणौ तथा कर्णो बाह्लीकः ससुतस्तदा । (२२।२०)

शासनाद् धृतराष्ट्रस्य अकुर्वन्न् अतिथिक्रियाम् । (२२।२१)

एवं विहरतां तेषां पाण्डवानां महात्मनाम् । (२२।२२)

नेता सर्वस्य कार्यस्य विदुरो राजशासनात् ॥ (२२।२३)

विश्रान्तास्ते महात्मानः कंचित् कालं महाबलाः । (२३।१)

आहूता धृतराष्ट्रेण राज्ञा शांतनवेन च ॥ (२३।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (२४।१)

भ्रातृभिः सह कौन्तेय निबोधेदं वचो मम । (२४।२)

पाण्डुना वर्धितं राज्यं पाण्डुना पालितं जगत् । (२४।३)

शासनान् मम कौन्तेय मम भ्राता महाबलः । (२४।४)

कृतवान् दुष्करं कर्म नित्यम् एव विशां पते । (२४।५)

तस्मात् त्वम् अपि कौन्तेय शासनं कुरु माचिरम् । (२४।६)

मम पुत्रा दुरात्मानः सर्वे ऽहंकारसंयुताः । (२४।७)

शासनं न करिष्यन्ति मम नित्यं युधिष्ठिर । (२४।८)

स्वकार्यनिरतैर् नित्यम् अवलिप्तैर् दुरात्मभिः । (२४।९)

पुनर् वो विग्रहो मा भूत् खाण्डवप्रस्थम् आविश ॥ (२४।१०)

न च वो वसतस्तत्र कश्चिच्छक्तः प्रबाधितुम् । (२५।१)

संरक्ष्यमाणान् पार्थेन त्रिदशान् इव वज्रिणा । (२५।२)

अर्धं राज्यस्य सम्प्राप्य खाण्डवप्रस्थम् आविश । (२५।३)

धृतराष्ट्रः । (२५।४)

वैशंपायनः । (२५।५)

श्रीवासुदेवः । (२५।६)

वैशंपायनः । (२५।७)

वैशंपायनः । (२५।८)

केशवो यदि मन्येत तत् कर्तव्यम् असंशयम् । (२५।९)

वासुदेवेन संमन्त्र्य पाण्डवाः समुपाविशन् । (२५।१०)

अभिषेकस्य संभारान् क्षत्तर् आनय माचिरम् । (२५।११)

अभिषिक्तं करिष्यामि अद्यैव कुरुनन्दनम् । (२५।१२)

ब्राह्मणा नैगमश्रेष्ठाः श्रेणिमुख्याश्च सर्वशः । (२५।१३)

आहूयन्तां प्रकृतयो बान्धवाश्च विशेषतः । (२५।१४)

पुण्याहं वाच्यतां तात गोसहस्रं तु दीयताम् । (२५।१५)

ग्राममुख्याश्च विप्रेभ्यो दीयन्तां सहदक्षिणाः । (२५।१६)

अङ्गदे मुकुटं क्षत्तर् हस्ताभरणम् एव च । (२५।१७)

मुक्तावलीं च हारं च निष्कादीन् कुण्डलानि च । (२५।१८)

कटिबन्धं च सूत्रं च तथोदरनिबन्धनम् । (२५।१९)

अष्टोत्तरसहस्रं च ब्राह्मणाधिष्ठिता गजाः । (२५।२०)

जाह्नवीसलिलं शीघ्रम् आनयन्तां पुरोहिताः । (२५।२१)

अभिषेकोदकक्लिन्नं सर्वाभरणभूषितम् । (२५।२२)

औपवाह्योपरिगतं दिव्यचामरवीजितम् । (२५।२३)

सुवर्णमणिचित्रेण श्वेतच्छत्रेण शोभितम् । (२५।२४)

जयेति द्विजवाक्येन स्तूयमानं नृपैस्तथा । (२५।२५)

दृष्ट्वा कुन्तीसुतं श्रेष्ठम् आजमीढं युधिष्ठिरम् । (२५।२६)

प्रीताः प्रीतेन मनसा प्रशंसन्तु पुरे जनाः । (२५।२७)

पाण्डोः कृतोपकारस्य राज्यं दत्त्वा ममैव च । (२५।२८)

प्रतिक्रिया कृतम् इदं भविष्यति न संशयः । (२५।२९)

भीष्मो द्रोणः कृपः क्षत्ता साधु साध्वित्यभाषत । (२५।३०)

युक्तम् एतन् महाराज कौरवाणां यशस्करम् । (२५।३१)

शीघ्रम् अद्यैव राजेन्द्र यथोक्तं कर्तुम् अर्हसि । (२५।३२)

इत्येवम् उक्त्वा वार्ष्णेयस्त्वरयामास तं तदा । (२५।३३)

यथोक्तं धृतराष्ट्रेण कारयामास कौरव । (२५।३४)

तस्मिन् क्षणे महाराज कृष्णद्वैपायनस्तदा । (२५।३५)

आगम्य कुरुभिः सर्वैः पूजितः ससुहृद्गणैः । (२५।३६)

मूर्धावसिक्तैः सहितो ब्राह्मणैर् वेदपारगैः । (२५।३७)

कारयामास विधिवत् केशवानुमते तदा । (२५।३८)

कृपो द्रोणश्च भीष्मश्च धौम्यश्च व्यासकेशवौ । (२५।३९)

बाह्लीकः सोमदत्तश्च चातुर्वेद्यपुरस्कृताः । (२५।४०)

अभिषेकं तदा चक्रुर् भद्रपीठे सुसंयतम् । (२५।४१)

जित्वा तु पृथिवीं कृत्स्नां वशे कृत्वा नरर्षभान् । (२५।४२)

राजसूयादिभिर् यज्ञैः क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः । (२५।४३)

स्नात्वा ह्यवभृथस्नानं मोदन्तां बान्धवैः सह । (२५।४४)

एवम् उक्त्वा तु ते सर्वे आशीर्भिः प्रत्यपूजयन् । (२५।४५)

मूर्धाभिषिक्तः कौरव्यः सर्वाभरणभूषितः । (२५।४६)

जयेति संस्तुतो राजा प्रददौ धनम् अक्षयम् । (२५।४७)

सर्वमूर्धावसिक्तैश्च पूजितः कुरुनन्दनः । (२५।४८)

औपवाह्यम् अथारुह्य दिव्यच्छत्रेण शोभितः । (२५।४९)

राज्ञाम् अनुगतो राजा महेन्द्र इव दैवतैः । (२५।५०)

ततः प्रदक्षिणीकृत्य नगरं नागसाह्वयम् । (२५।५१)

प्रविवेश तदा राजा नागरैः पूजितो भृशम् । (२५।५२)

मूर्धावसिक्तं पाण्डुसुतम् अभ्यनन्दन्त पाण्डवाः । (२५।५३)

गान्धारिपुत्राः शोचन्तः सर्वे ते सह बान्धवैः । (२५।५४)

ज्ञात्वा शोकं तु पुत्राणां धृतराष्ट्रो ऽब्रवीन् नृपम् । (२५।५५)

समक्षं वासुदेवस्य कुरूणां च समक्षतः । (२५।५६)

अभिषेकं त्वया प्राप्तं दुष्प्रापम् अकृतात्मभिः । (२५।५७)

गच्छ त्वम् अद्यैव नृप कृतकृत्यो ऽसि कौरव । (२५।५८)

आयुः पुरूरवा राजन् नहुषश्च ययातिना । (२५।५९)

तत्रैव निवसन्ति स्म खाण्डवाख्ये नृपोत्तम । (२५।६०)

राजधानी तु सर्वेषां पौरवाणां महाभुज । (२५।६१)

विनाशितं मुनिगणैर् लोभान् मुनिसुतस्य तु । (२५।६२)

तस्मात् त्वं खाण्डवप्रस्थं पुरं राष्ट्रं च वर्धय । (२५।६३)

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च कृतनिश्चयाः । (२५।६४)

त्वद्भक्त्या जन्तवश्चान्ये भजन्त्येव पुरं शुभम् । (२५।६५)

पुरं राष्ट्रं समृद्धं वै धनधान्यैः समावृतम् । (२५।६६)

तस्माद् गच्छस्व कौन्तेय भ्रातृभिः सहितो ऽनघ । (२५।६७)

रथैर् नागैर् हयैश्चापि सहितास्तु पदातिभिः ॥ (२५।६८)

वैशंपायन उवाच । (२६।१)

प्रतिगृह्य तु तद् वाक्यं नृपं सर्वे प्रणम्य च । (२६।२)

प्रतस्थिरे ततो घोरं वनं तन् मनुजर्षभाः । (२६।३)

पाण्डवैः सहिता गन्तुं नार्हतेति स नागरान् । (२६।४)

घोषयामास नगरे धार्तराष्ट्रः ससौबलः । (२६।५)

अर्धं राज्यस्य सम्प्राप्य खाण्डवप्रस्थम् आविशन् ॥ (२६।६)

ततस्ते पाण्डवास्तत्र गत्वा कृष्णपुरोगमाः । (२७।१)

मण्डयांचक्रिरे तद् वै पुरं स्वर्गवद् अच्युताः । (२७।२)

वासुदेवो जगन्नाथश्चिन्तयामास वासवम् । (२७।३)

महेन्द्रश्चिन्तितो राजन् विश्वकर्माणम् आदिशत् । (२७।४)

विश्वकर्मन् महाप्राज्ञ अद्य प्रभृति तत् पुरम् । (२७।५)

इन्द्रप्रस्थम् इति ख्यातं दिव्यं भूम्यां भविष्यति । (२७।६)

महेन्द्रशासनाद् गत्वा विश्वकर्मा तु केशवम् । (२७।७)

प्रणम्य प्रणिपातार्हं किं करोमीत्यभाषत । (२७।८)

वासुदेवस्तु तच्छ्रुत्वा विश्वकर्माणम् अव्ययः । (२७।९)

कुरुष्व कुरुराजस्य महेन्द्रपुरसंनिभम् । (२७।१०)

इन्द्रेण कृतनामानम् इन्द्रप्रस्थं महापुरम् ॥ (२७।११)

ततः पुण्ये शिवे देशे शान्तिं कृत्वा महारथाः । (२८।१)

स्वस्ति वाच्य यथान्यायम् इन्द्रप्रस्थं भवत्विति । (२८।२)

नगरं मापयामासुर् द्वैपायनपुरोगमाः । (२८।३)

ततस्तु विश्वकर्मा तु चकार पुरम् उत्तमम् ॥ (२८।४)

सागरप्रतिरूपाभिः परिखाभिर् अलंकृतम् । (२९।१)

प्राकारेण च सम्पन्नं दिवम् आवृत्य तिष्ठता ॥ (२९।२)

पाण्डुराभ्रप्रकाशेन हिमराशिनिभेन च । (३०।१)

शुशुभे तत् पुरश्रेष्ठं नागैर् भोगवती यथा ॥ (३०।२)

द्विपक्षगरुडप्रख्यैर् द्वारैर् घोरप्रदर्शनैः । (३१।१)

गुप्तम् अभ्रचयप्रख्यैर् गोपुरैर् मन्दरोपमैः ॥ (३१।२)

विविधैर् अतिनिर्विद्धैः शस्त्रोपेतैः सुसंवृतैः । (३२।१)

शक्तिभिश्चावृतं तद्धि द्विजिह्वैर् इव पन्नगैः । (३२।२)

तल्पैश्चाभ्यासिकैर् युक्तं शुशुभे योधरक्षितम् ॥ (३२।३)

तीक्ष्णाङ्कुशशतघ्नीभिर् यन्त्रजालैश्च शोभितम् । (३३।१)

आयसैश्च महाचक्रैः शुशुभे तत् पुरोत्तमम् ॥ (३३।२)

सुविभक्तमहारथ्यं देवताबाधवर्जितम् । (३४।१)

विरोचमानं विविधैः पाण्डुरैर् भवनोत्तमैः । (३४।२)

हर्म्यप्रासादसंबाधं नानापण्यविभूषितम् । (३४।३)

विस्पर्धयेव प्रासादा अन्योन्यस्योच्छ्रिताभवन् । (३४।४)

मण्डपाश्च सभाः शालाः प्रपाश्चैव समन्ततः ॥ (३४।५)

तत् त्रिविष्टपसंकाशम् इन्द्रप्रस्थं व्यरोचत । (३५।१)

पुरीं सर्वगुणोपेतां निर्मितां विश्वकर्मणा । (३५।२)

पौरवाणाम् अधिपतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (३५।३)

कृतमङ्गलसत्कारो ब्राह्मणैर् वेदपारगैः । (३५।४)

द्वैपायनं पुरस्कृत्य धौम्यस्यानुमते स्थितः । (३५।५)

भ्रातृभिः सहितो राजन् केशवेन सहाभिभूः । (३५।६)

तोरणद्वारसुमुखां द्वात्रिंशद्द्वारसंयुताम् । (३५।७)

वर्धमानपुरद्वारां प्रविवेश महाद्युतिः । (३५।८)

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषाः श्रूयन्ते बहवो भृशम् । (३५।९)

जयेति ब्राह्मणगिरः श्रूयन्ते च सहस्रशः । (३५।१०)

संस्तूयमानो बहुभिः सूतमागधबन्दिभिः । (३५।११)

औपवाह्यगतो राजा राजमार्गम् अतीत्य च । (३५।१२)

कृतमङ्गलसत्कारं प्रविवेश गृहोत्तमम् । (३५।१३)

प्रविश्य भवनं राजा सत्कारैर् अभिपूजितः । (३५।१४)

पूजयामास विप्रेन्द्रान् केशवेन यथाक्रमम् । (३५।१५)

ततस्तु राष्ट्रं ववृधे नरनारीगणायुतम् । (३५।१६)

गोधनैश्च समाकीर्णं सस्यवृद्धिस्तदाभवत् । (३५।१७)

मेघवृन्दम् इवाकाशे वृद्धं विद्युत्समावृतम् ॥ (३५।१८)

तत्र रम्ये शुभे देशे कौरव्यस्य निवेशनम् । (३६।१)

शुशुभे धनसम्पूर्णं धनाध्यक्षक्षयोपमम् । (३६।२)

पौरवाणाम् अधिपतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (३६।३)

कृतमङ्गलसत्कारो ब्राह्मणैर् वेदपारगैः । (३६।४)

द्वैपायनं पुरस्कृत्य धौम्यस्यानुमते स्थितः । (३६।५)

भ्रातृभिः सहितो राजन् केशवेन सहाभिभूः । (३६।६)

जयेति ब्रह्मणां वाचः श्रूयन्ते च सहस्रशः । (३६।७)

संस्तूयमानो बहुभिः सूतमागधबन्दिभिः । (३६।८)

औपवाह्यगतो राजा राजमार्गम् अतीत्य च । (३६।९)

कृतमङ्गलसंस्कारं प्रविवेश गृहोत्तमम् । (३६।१०)

प्रविश्य भवनं राजा नागरैर् अभिपूजितः । (३६।११)

पूजयामास विप्रेन्द्रान् केशवेन यथाक्रमम् । (३६।१२)

ततस्तु राष्ट्रं ववृधे नरनारीगणैर् वृतम् ॥ (३६।१३)

तत्रागच्छन् द्विजा राजन् सर्ववेदविदां वराः । (३७।१)

निवासं रोचयन्ति स्म सर्वभाषाविदस्तथा ॥ (३७।२)

वणिजश्चाभ्ययुस्तत्र देशे दिग्भ्यो धनार्थिनः । (३८।१)

सर्वशिल्पविदश्चैव वासायाभ्यागमंस्तदा ॥ (३८।२)

उद्यानानि च रम्याणि नगरस्य समन्ततः । (३९।१)

आम्रैर् आम्रातकैर् नीपैर् अशोकैश्चम्पकैस्तथा । (३९।२)

नालिकेरैश्च लिकुचैः कदलीभिः समावृताः । (३९।३)

अशोकैस्तिलकैर् लोध्रैर् नीलाशोकैश्च चम्पकैः ॥ (३९।४)

पुंनागैर् नागपुष्पैश्च लकुचैः पनसैस्तथा । (४०।१)

शालतालकदम्बैश्च बकुलैश्च सकेतकैः ॥ (४०।२)

मनोहरैः पुष्पितैश्च फलभारावनामितैः । (४१।१)

प्राचीनामलकैर् लोध्रैर् अङ्कोलैश्च सुपुष्पितैः ॥ (४१।२)

जम्बूभिः पाटलाभिश्च कुब्जकैर् अतिमुक्तकैः । (४२।१)

करवीरैः पारिजातैर् अन्यैश्च विविधैर् द्रुमैः ॥ (४२।२)

नित्यपुष्पफलोपेतैर् नानाद्विजगणायुतम् । (४३।१)

मत्तबर्हिणसंघुष्टं कोकिलैश्च सदामदैः ॥ (४३।२)

गृहैर् आदर्शविमलैर् विविधैश्च लतागृहैः । (४४।१)

मनोहरैश्चित्रगृहैस्तथा जगतिपर्वतैः । (४४।२)

वापीभिर् विविधाभिश्च पूर्णाभिः परमाम्भसा ॥ (४४।३)

सरोभिर् अतिरम्यैश्च पद्मोत्पलसुगन्धिभिः । (४५।१)

हंसकारण्डवयुतैश्चक्रवाकोपशोभितैः ॥ (४५।२)

रम्याश्च विविधास्तत्र पुष्करिण्यो वनावृताः । (४६।१)

वेश्ममध्ये शिवं दिव्यम् इन्द्रवासगृहोपमम् । (४६।२)

राज्ञो वासगृहं रम्यं विश्वकर्मा त्वकारयत् । (४६।३)

सुवर्णमणिसोपानं सर्वरत्नविचित्रितम् । (४६।४)

विहारभूम्यो विविधाः कारिताः स्युर् मनोहराः । (४६।५)

तथा प्रासादमालाश्च शोभन्ते स्म सहस्रशः । (४६।६)

निरन्तरा राजमार्गाः स्त्रीरत्नैः शोभिताः सिताः । (४६।७)

तडागानि च रम्याणि बृहन्ति च महान्ति च । (४६।८)

नदी च नन्दिनी नाम सा पुरीम् उपगूहते । (४६।९)

चातुर्वर्ण्यसमाकीर्णं माल्यैः शिल्पिभिर् आवृतम् । (४६।१०)

उपभोगसमर्थैश्च सर्वैर् द्रव्यैः समावृतम् । (४६।११)

नित्यम् आर्यजनोपेतं नरनारीगणायुतम् । (४६।१२)

मत्तवारणसम्पूर्णं गोभिर् उष्ट्रैः खरैर् अजैः । (४६।१३)

सर्वदाभिसृतं सद्भिः कारितं विश्वकर्मणा ॥ (४६।१४)

तेषां पुण्यजनोपेतं राष्ट्रम् आवसतां महत् । (४७।१)

पाण्डवानां महाराज शश्वत् प्रीतिर् अवर्धत । (४७।२)

सौबलेन च कर्णेन धार्तराष्ट्रैः कृपेण च ॥ (४७।३)

तत्र भीष्मेण राज्ञा च धर्मप्रणयने कृते । (४८।१)

पाण्डवाः समपद्यन्त खाण्डवप्रस्थवासिनः ॥ (४८।२)

पञ्चभिस्तैर् महेष्वासैर् इन्द्रकल्पैः समन्वितम् । (४९।१)

शुशुभे तत् पुरश्रेष्ठं नागैर् भोगवती यथा । (४९।२)

श्रीवासुदेवः । (४९।३)

वैशंपायनः । (४९।४)

कुन्ती । (४९।५)

वैशंपायनः । (४९।६)

ततस्तु विश्वकर्माणं पूजयित्वा विसृज्य च । (४९।७)

द्वैपायनं च सम्पूज्य विसृज्य च नराधिप । (४९।८)

वार्ष्णेयम् अब्रवीद् राजा गन्तुकामं कृतक्षणम् । (४९।९)

तव प्रसादाद् वार्ष्णेय राज्यं प्राप्तं मयानघ । (४९।१०)

प्रसादाद् एव ते वीर शून्यं राष्ट्रं सुदुर्गमम् । (४९।११)

तवैव तत्प्रसादेन राज्यस्थास्तु भवामहे । (४९।१२)

गतिस्त्वम् अन्तकाले च पाण्डवानां तु माधव । (४९।१३)

मातास्माकं पिता देवो न पाण्डुं विद्महे वयम् । (४९।१४)

ज्ञात्वा तु कृत्यं कर्तव्यं पाण्डवानां त्वयानघ । (४९।१५)

त्वत्प्रभावान् महाभाग राज्यं प्राप्तं स्वधर्मतः । (४९।१६)

पितृपैतामहं राज्यं कथं न स्यात् तव प्रभो । (४९।१७)

धार्तराष्ट्रा दुराचाराः किं करिष्यन्ति पाण्डवान् । (४९।१८)

यथेष्टं पालय महीं सदा धर्मधुरं वह । (४९।१९)

धर्मोपदेशः संक्षेपाद् ब्राह्मणान् भर कौरव । (४९।२०)

अद्यैव नारदः श्रीमान् आगमिष्यति सत्वरः । (४९।२१)

आदृत्य तस्य वाक्यानि शासनं कुरु तस्य वै । (४९।२२)

एवम् उक्त्वा ततः कुन्तीम् अभिवाद्य जनार्दनः । (४९।२३)

उवाच श्लक्ष्णया वाचा गमिष्यामि नमो ऽस्तु ते । (४९।२४)

जातुषं गृहम् आसाद्य मया प्राप्तं च केशव । (४९।२५)

आर्येणापि तव ज्ञातं कुन्तिभोजेन चानघ । (४९।२६)

त्वया नाथेन गोविन्द दुःखं प्राप्तं महत्तरम् । (४९।२७)

किं पुनस्त्वम् अनाथानां दरिद्राणां विशेषतः । (४९।२८)

सर्वदुःखानि शाम्यन्ति तव संदर्शनान् मम । (४९।२९)

स्मरस्वैतान् महाप्राज्ञ तेन जीवन्ति पाण्डवाः । (४९।३०)

करिष्यामीति चामन्त्र्य अभिवाद्य पितृष्वसाम् । (४९।३१)

गमनाय मतिं चक्रे वासुदेवः सहानुगः ॥ (४९।३२)

तान् निवेश्य ततो वीरो रामेण सह केशवः । (५०।१)

ययौ द्वारवतीं राजन् पाण्डवानुमते तदा ॥ (५०।२)