MBh, 3, 169
Select a line for its word-by-word analysis.
अदृश्यमानास् ते दैत्या योधयन्ति स्म मायया । (१।२)
adṛśyamānās te daityā yodhayanti sma māyayā |
अदृश्यान् अस्त्रवीर्येण तान् अप्यहम् अयोधयम् ॥ (१।३)
adṛśyān astravīryeṇa tān apyaham ayodhayam ||
गाण्डीवमुक्ता विशिखाः सम्यग् अस्त्रप्रचोदिताः । (२।१)
gāṇḍīvamuktā viśikhāḥ samyag astrapracoditāḥ |
अछिन्दन्न् उत्तमाङ्गानि यत्र यत्र स्म ते ऽभवन् ॥ (२।२)
achindann uttamāṅgāni yatra yatra sma te 'bhavan ||
संहृत्य मायां सहसा प्राविशन् पुरम् आत्मनः ॥ (३।२)
saṃhṛtya māyāṃ sahasā prāviśan puram ātmanaḥ ||
व्यपयातेषु दैत्येषु प्रादुर्भूते च दर्शने । (४।१)
vyapayāteṣu daityeṣu prādurbhūte ca darśane |
विनिष्पिष्टानि तत्रैषां शस्त्राण्याभरणानि च । (५।१)
viniṣpiṣṭāni tatraiṣāṃ śastrāṇyābharaṇāni ca |
कूटशः स्म प्रदृश्यन्ते गात्राणि कवचानि च ॥ (५।२)
kūṭaśaḥ sma pradṛśyante gātrāṇi kavacāni ca ||
हयानां नान्तरं ह्यासीत् पदाद् विचलितुं पदम् । (६।१)
hayānāṃ nāntaraṃ hyāsīt padād vicalituṃ padam |
अदृश्या ह्यभ्यवर्तन्त विसृजन्तः शिलोच्चयान् ॥ (७।२)
adṛśyā hyabhyavartanta visṛjantaḥ śiloccayān ||
विनिगृह्य हरीन् अश्वान् रथं च मम युध्यतः । (९।१)
vinigṛhya harīn aśvān rathaṃ ca mama yudhyataḥ |
पर्वतैश्छाद्यमानो ऽहं निगृहीतैश् च वाजिभिः । (११।१)
parvataiśchādyamāno 'haṃ nigṛhītaiś ca vājibhiḥ |
अगच्छं परमाम् आर्तिं मातलिस् तद् अलक्षयत् ॥ (११।२)
agacchaṃ paramām ārtiṃ mātalis tad alakṣayat ||
लक्षयित्वा तु मां भीतम् इदं वचनम् अब्रवीत् । (१२।१)
lakṣayitvā tu māṃ bhītam idaṃ vacanam abravīt |
अर्जुनार्जुन मा भैस् त्वं वज्रम् अस्त्रम् उदीरय ॥ (१२।२)
arjunārjuna mā bhais tvaṃ vajram astram udīraya ||
ततो ऽहं तस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा वज्रम् उदीरयम् । (१३।१)
tato 'haṃ tasya tad vākyaṃ śrutvā vajram udīrayam |
देवराजस्य दयितं वज्रम् अस्त्रं नराधिप ॥ (१३।२)
devarājasya dayitaṃ vajram astraṃ narādhipa ||
अचलं स्थानम् आसाद्य गाण्डीवम् अनुमन्त्र्य च । (१४।१)
acalaṃ sthānam āsādya gāṇḍīvam anumantrya ca |
अमुञ्चं वज्रसंस्पर्शान् आयसान् निशिताञ् शरान् ॥ (१४।२)
amuñcaṃ vajrasaṃsparśān āyasān niśitāñ śarān ||
ततो मायाश्च ताः सर्वा निवातकवचांश्च तान् । (१५।१)
tato māyāśca tāḥ sarvā nivātakavacāṃśca tān |
अन्तर्भूमौ तु ये ऽगृह्णन् दानवा रथवाजिनः । (१७।१)
antarbhūmau tu ye 'gṛhṇan dānavā rathavājinaḥ |
अनुप्रविश्य तान् बाणाः प्राहिण्वन् यमसादनम् ॥ (१७।२)
anupraviśya tān bāṇāḥ prāhiṇvan yamasādanam ||
हतैर् निवातकवचैर् निरस्तैः पर्वतोपमैः । (१८।१)
hatair nivātakavacair nirastaiḥ parvatopamaiḥ |
समाच्छाद्यत देशः स विकीर्णैर् इव पर्वतैः ॥ (१८।२)
samācchādyata deśaḥ sa vikīrṇair iva parvataiḥ ||
न हयानां क्षतिः काचिन् न रथस्य न मातलेः । (१९।१)
na hayānāṃ kṣatiḥ kācin na rathasya na mātaleḥ |
ततो मां प्रहसन् राजन् मातलिः प्रत्यभाषत । (२०।१)
tato māṃ prahasan rājan mātaliḥ pratyabhāṣata |
नैतद् अर्जुन देवेषु त्वयि वीर्यं यदीक्ष्यते ॥ (२०।२)
naitad arjuna deveṣu tvayi vīryaṃ yadīkṣyate ||
हतेष्वसुरसंघेषु दारास् तेषां तु सर्वशः । (२१।१)
hateṣvasurasaṃgheṣu dārās teṣāṃ tu sarvaśaḥ |
प्राक्रोशन् नगरे तस्मिन् यथा शरदि लक्ष्मणाः ॥ (२१।२)
prākrośan nagare tasmin yathā śaradi lakṣmaṇāḥ ||
ततो मातलिना सार्धम् अहं तत् पुरम् अभ्ययाम् । (२२।१)
tato mātalinā sārdham ahaṃ tat puram abhyayām |
तान् दृष्ट्वा दशसाहस्रान् मयूरसदृशान् हयान् । (२३।१)
tān dṛṣṭvā daśasāhasrān mayūrasadṛśān hayān |
रथं च रविसंकाशं प्राद्रवन् गणशः स्त्रियः ॥ (२३।२)
rathaṃ ca ravisaṃkāśaṃ prādravan gaṇaśaḥ striyaḥ ||
ताभिर् आभरणैः शब्दस् त्रासिताभिः समीरितः । (२४।१)
tābhir ābharaṇaiḥ śabdas trāsitābhiḥ samīritaḥ |
शिलानाम् इव शैलेषु पतन्तीनाम् अभूत् तदा ॥ (२४।२)
śilānām iva śaileṣu patantīnām abhūt tadā ||
वित्रस्ता दैत्यनार्यस् ताः स्वानि वेश्मान्यथाविशन् । (२५।१)
vitrastā daityanāryas tāḥ svāni veśmānyathāviśan |
तद् अद्भुताकारम् अहं दृष्ट्वा नगरम् उत्तमम् । (२६।१)
tad adbhutākāram ahaṃ dṛṣṭvā nagaram uttamam |
विशिष्टं देवनगराद् अपृच्छं मातलिं ततः ॥ (२६।२)
viśiṣṭaṃ devanagarād apṛcchaṃ mātaliṃ tataḥ ||
इदम् एवंविधं कस्माद् देवता नाविशन्त्युत । (२७।१)
idam evaṃvidhaṃ kasmād devatā nāviśantyuta |
आसीद् इदं पुरा पार्थ देवराजस्य नः पुरम् । (२८।२)
āsīd idaṃ purā pārtha devarājasya naḥ puram |
ततो निवातकवचैर् इतः प्रच्याविताः सुराः ॥ (२८।३)
tato nivātakavacair itaḥ pracyāvitāḥ surāḥ ||
तपस् तप्त्वा महत् तीव्रं प्रसाद्य च पितामहम् । (२९।१)
tapas taptvā mahat tīvraṃ prasādya ca pitāmaham |
इदं वृतं निवासाय देवेभ्यश् चाभयं युधि ॥ (२९।२)
idaṃ vṛtaṃ nivāsāya devebhyaś cābhayaṃ yudhi ||
ततः शक्रेण भगवान् स्वयम्भूर् अभिचोदितः । (३०।१)
tataḥ śakreṇa bhagavān svayambhūr abhicoditaḥ |
विधत्तां भगवान् अत्रेत्यात्मनो हितकाम्यया ॥ (३०।२)
vidhattāṃ bhagavān atretyātmano hitakāmyayā ||
भवितान्तस् त्वम् एवैषां देहेनान्येन वृत्रहन् ॥ (३१।२)
bhavitāntas tvam evaiṣāṃ dehenānyena vṛtrahan ||
तत एषां वधार्थाय शक्रो ऽस्त्राणि ददौ तव । (३२।१)
tata eṣāṃ vadhārthāya śakro 'strāṇi dadau tava |
न हि शक्याः सुरैर् हन्तुं य एते निहतास् त्वया ॥ (३२।२)
na hi śakyāḥ surair hantuṃ ya ete nihatās tvayā ||
एषाम् अन्तकरः प्राप्तस् तत् त्वया च कृतं तथा ॥ (३३।२)
eṣām antakaraḥ prāptas tat tvayā ca kṛtaṃ tathā ||
दानवानां विनाशार्थं महास्त्राणां महद् बलम् । (३४।१)
dānavānāṃ vināśārthaṃ mahāstrāṇāṃ mahad balam |
ग्राहितस् त्वं महेन्द्रेण पुरुषेन्द्र तद् उत्तमम् ॥ (३४।२)
grāhitas tvaṃ mahendreṇa puruṣendra tad uttamam ||
ततः प्रविश्य नगरं दानवांश्च निहत्य तान् । (३५।२)
tataḥ praviśya nagaraṃ dānavāṃśca nihatya tān |
पुनर् मातलिना सार्धम् अगच्छं देवसद्म तत् ॥ (३५।३)
punar mātalinā sārdham agacchaṃ devasadma tat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.