महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 169

467 of 1995 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अर्जुन उवाच । (१।१)

arjuna uvāca

1.2१.२

अदृश्यमानास् ते दैत्या योधयन्ति स्म मायया । (१।२)

adṛśyamānās te daityā yodhayanti sma māyayā |

1.3१.३

अदृश्यान् अस्त्रवीर्येण तान् अप्यहम् अयोधयम् ॥ (१।३)

adṛśyān astravīryeṇa tān apyaham ayodhayam ||

2.1२.१

गाण्डीवमुक्ता विशिखाः सम्यग् अस्त्रप्रचोदिताः । (२।१)

gāṇḍīvamuktā viśikhāḥ samyag astrapracoditāḥ |

2.2२.२

अछिन्दन्न् उत्तमाङ्गानि यत्र यत्र स्म ते ऽभवन् ॥ (२।२)

achindann uttamāṅgāni yatra yatra sma te 'bhavan ||

3.1३.१

ततो निवातकवचा वध्यमाना मया युधि । (३।१)

tato nivātakavacā vadhyamānā mayā yudhi |

3.2३.२

संहृत्य मायां सहसा प्राविशन् पुरम् आत्मनः ॥ (३।२)

saṃhṛtya māyāṃ sahasā prāviśan puram ātmanaḥ ||

4.1४.१

व्यपयातेषु दैत्येषु प्रादुर्भूते च दर्शने । (४।१)

vyapayāteṣu daityeṣu prādurbhūte ca darśane |

4.2४.२

अपश्यं दानवांस् तत्र हताञ्शतसहस्रशः ॥ (४।२)

apaśyaṃ dānavāṃs tatra hatāñśatasahasraśaḥ ||

5.1५.१

विनिष्पिष्टानि तत्रैषां शस्त्राण्याभरणानि च । (५।१)

viniṣpiṣṭāni tatraiṣāṃ śastrāṇyābharaṇāni ca |

5.2५.२

कूटशः स्म प्रदृश्यन्ते गात्राणि कवचानि च ॥ (५।२)

kūṭaśaḥ sma pradṛśyante gātrāṇi kavacāni ca ||

6.1६.१

हयानां नान्तरं ह्यासीत् पदाद् विचलितुं पदम् । (६।१)

hayānāṃ nāntaraṃ hyāsīt padād vicalituṃ padam |

6.2६.२

उत्पत्य सहसा तस्थुर् अन्तरिक्षगमास् ततः ॥ (६।२)

utpatya sahasā tasthur antarikṣagamās tataḥ ||

7.1७.१

ततो निवातकवचा व्योम संछाद्य केवलम् । (७।१)

tato nivātakavacā vyoma saṃchādya kevalam |

7.2७.२

अदृश्या ह्यभ्यवर्तन्त विसृजन्तः शिलोच्चयान् ॥ (७।२)

adṛśyā hyabhyavartanta visṛjantaḥ śiloccayān ||

8.1८.१

अन्तर्भूमिगताश् चान्ये हयानां चरणान्यथ । (८।१)

antarbhūmigatāś cānye hayānāṃ caraṇānyatha |

8.2८.२

न्यगृह्णन् दानवा घोरा रथचक्रे च भारत ॥ (८।२)

nyagṛhṇan dānavā ghorā rathacakre ca bhārata ||

9.1९.१

विनिगृह्य हरीन् अश्वान् रथं च मम युध्यतः । (९।१)

vinigṛhya harīn aśvān rathaṃ ca mama yudhyataḥ |

9.2९.२

सर्वतो माम् अचिन्वन्त सरथं धरणीधरैः ॥ (९।२)

sarvato mām acinvanta sarathaṃ dharaṇīdharaiḥ ||

10.1१०.१

पर्वतैर् उपचीयद्भिः पतमानैस्तथापरैः । (१०।१)

parvatair upacīyadbhiḥ patamānaistathāparaiḥ |

10.2१०.२

स देशो यत्र वर्ताम गुहेव समपद्यत ॥ (१०।२)

sa deśo yatra vartāma guheva samapadyata ||

11.1११.१

पर्वतैश्छाद्यमानो ऽहं निगृहीतैश् च वाजिभिः । (११।१)

parvataiśchādyamāno 'haṃ nigṛhītaiś ca vājibhiḥ |

11.2११.२

अगच्छं परमाम् आर्तिं मातलिस् तद् अलक्षयत् ॥ (११।२)

agacchaṃ paramām ārtiṃ mātalis tad alakṣayat ||

12.1१२.१

लक्षयित्वा तु मां भीतम् इदं वचनम् अब्रवीत् । (१२।१)

lakṣayitvā tu māṃ bhītam idaṃ vacanam abravīt |

12.2१२.२

अर्जुनार्जुन मा भैस् त्वं वज्रम् अस्त्रम् उदीरय ॥ (१२।२)

arjunārjuna mā bhais tvaṃ vajram astram udīraya ||

13.1१३.१

ततो ऽहं तस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा वज्रम् उदीरयम् । (१३।१)

tato 'haṃ tasya tad vākyaṃ śrutvā vajram udīrayam |

13.2१३.२

देवराजस्य दयितं वज्रम् अस्त्रं नराधिप ॥ (१३।२)

devarājasya dayitaṃ vajram astraṃ narādhipa ||

14.1१४.१

अचलं स्थानम् आसाद्य गाण्डीवम् अनुमन्त्र्य च । (१४।१)

acalaṃ sthānam āsādya gāṇḍīvam anumantrya ca |

14.2१४.२

अमुञ्चं वज्रसंस्पर्शान् आयसान् निशिताञ् शरान् ॥ (१४।२)

amuñcaṃ vajrasaṃsparśān āyasān niśitāñ śarān ||

15.1१५.१

ततो मायाश्च ताः सर्वा निवातकवचांश्च तान् । (१५।१)

tato māyāśca tāḥ sarvā nivātakavacāṃśca tān |

15.2१५.२

ते वज्रचोदिता बाणा वज्रभूताः समाविशन् ॥ (१५।२)

te vajracoditā bāṇā vajrabhūtāḥ samāviśan ||

16.1१६.१

ते वज्रवेगाभिहता दानवाः पर्वतोपमाः । (१६।१)

te vajravegābhihatā dānavāḥ parvatopamāḥ |

16.2१६.२

इतरेतरम् आश्लिष्य न्यपतन् पृथिवीतले ॥ (१६।२)

itaretaram āśliṣya nyapatan pṛthivītale ||

17.1१७.१

अन्तर्भूमौ तु ये ऽगृह्णन् दानवा रथवाजिनः । (१७।१)

antarbhūmau tu ye 'gṛhṇan dānavā rathavājinaḥ |

17.2१७.२

अनुप्रविश्य तान् बाणाः प्राहिण्वन् यमसादनम् ॥ (१७।२)

anupraviśya tān bāṇāḥ prāhiṇvan yamasādanam ||

18.1१८.१

हतैर् निवातकवचैर् निरस्तैः पर्वतोपमैः । (१८।१)

hatair nivātakavacair nirastaiḥ parvatopamaiḥ |

18.2१८.२

समाच्छाद्यत देशः स विकीर्णैर् इव पर्वतैः ॥ (१८।२)

samācchādyata deśaḥ sa vikīrṇair iva parvataiḥ ||

19.1१९.१

न हयानां क्षतिः काचिन् न रथस्य न मातलेः । (१९।१)

na hayānāṃ kṣatiḥ kācin na rathasya na mātaleḥ |

19.2१९.२

मम चादृश्यत तदा तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१९।२)

mama cādṛśyata tadā tad adbhutam ivābhavat ||

20.1२०.१

ततो मां प्रहसन् राजन् मातलिः प्रत्यभाषत । (२०।१)

tato māṃ prahasan rājan mātaliḥ pratyabhāṣata |

20.2२०.२

नैतद् अर्जुन देवेषु त्वयि वीर्यं यदीक्ष्यते ॥ (२०।२)

naitad arjuna deveṣu tvayi vīryaṃ yadīkṣyate ||

21.1२१.१

हतेष्वसुरसंघेषु दारास् तेषां तु सर्वशः । (२१।१)

hateṣvasurasaṃgheṣu dārās teṣāṃ tu sarvaśaḥ |

21.2२१.२

प्राक्रोशन् नगरे तस्मिन् यथा शरदि लक्ष्मणाः ॥ (२१।२)

prākrośan nagare tasmin yathā śaradi lakṣmaṇāḥ ||

22.1२२.१

ततो मातलिना सार्धम् अहं तत् पुरम् अभ्ययाम् । (२२।१)

tato mātalinā sārdham ahaṃ tat puram abhyayām |

22.2२२.२

त्रासयन् रथघोषेण निवातकवचस्त्रियः ॥ (२२।२)

trāsayan rathaghoṣeṇa nivātakavacastriyaḥ ||

23.1२३.१

तान् दृष्ट्वा दशसाहस्रान् मयूरसदृशान् हयान् । (२३।१)

tān dṛṣṭvā daśasāhasrān mayūrasadṛśān hayān |

23.2२३.२

रथं च रविसंकाशं प्राद्रवन् गणशः स्त्रियः ॥ (२३।२)

rathaṃ ca ravisaṃkāśaṃ prādravan gaṇaśaḥ striyaḥ ||

24.1२४.१

ताभिर् आभरणैः शब्दस् त्रासिताभिः समीरितः । (२४।१)

tābhir ābharaṇaiḥ śabdas trāsitābhiḥ samīritaḥ |

24.2२४.२

शिलानाम् इव शैलेषु पतन्तीनाम् अभूत् तदा ॥ (२४।२)

śilānām iva śaileṣu patantīnām abhūt tadā ||

25.1२५.१

वित्रस्ता दैत्यनार्यस् ताः स्वानि वेश्मान्यथाविशन् । (२५।१)

vitrastā daityanāryas tāḥ svāni veśmānyathāviśan |

25.2२५.२

बहुरत्नविचित्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ (२५।२)

bahuratnavicitrāṇi śātakumbhamayāni ca ||

26.1२६.१

तद् अद्भुताकारम् अहं दृष्ट्वा नगरम् उत्तमम् । (२६।१)

tad adbhutākāram ahaṃ dṛṣṭvā nagaram uttamam |

26.2२६.२

विशिष्टं देवनगराद् अपृच्छं मातलिं ततः ॥ (२६।२)

viśiṣṭaṃ devanagarād apṛcchaṃ mātaliṃ tataḥ ||

27.1२७.१

इदम् एवंविधं कस्माद् देवता नाविशन्त्युत । (२७।१)

idam evaṃvidhaṃ kasmād devatā nāviśantyuta |

27.2२७.२

पुरंदरपुराद्धीदं विशिष्टम् इति लक्षये ॥ (२७।२)

puraṃdarapurāddhīdaṃ viśiṣṭam iti lakṣaye ||

28.1२८.१

मातलिर् उवाच । (२८।१)

mātalir uvāca

28.2२८.२

आसीद् इदं पुरा पार्थ देवराजस्य नः पुरम् । (२८।२)

āsīd idaṃ purā pārtha devarājasya naḥ puram |

28.3२८.३

ततो निवातकवचैर् इतः प्रच्याविताः सुराः ॥ (२८।३)

tato nivātakavacair itaḥ pracyāvitāḥ surāḥ ||

29.1२९.१

तपस् तप्त्वा महत् तीव्रं प्रसाद्य च पितामहम् । (२९।१)

tapas taptvā mahat tīvraṃ prasādya ca pitāmaham |

29.2२९.२

इदं वृतं निवासाय देवेभ्यश् चाभयं युधि ॥ (२९।२)

idaṃ vṛtaṃ nivāsāya devebhyaś cābhayaṃ yudhi ||

30.1३०.१

ततः शक्रेण भगवान् स्वयम्भूर् अभिचोदितः । (३०।१)

tataḥ śakreṇa bhagavān svayambhūr abhicoditaḥ |

30.2३०.२

विधत्तां भगवान् अत्रेत्यात्मनो हितकाम्यया ॥ (३०।२)

vidhattāṃ bhagavān atretyātmano hitakāmyayā ||

31.1३१.१

तत उक्तो भगवता दिष्टम् अत्रेति वासवः । (३१।१)

tata ukto bhagavatā diṣṭam atreti vāsavaḥ |

31.2३१.२

भवितान्तस् त्वम् एवैषां देहेनान्येन वृत्रहन् ॥ (३१।२)

bhavitāntas tvam evaiṣāṃ dehenānyena vṛtrahan ||

32.1३२.१

तत एषां वधार्थाय शक्रो ऽस्त्राणि ददौ तव । (३२।१)

tata eṣāṃ vadhārthāya śakro 'strāṇi dadau tava |

32.2३२.२

न हि शक्याः सुरैर् हन्तुं य एते निहतास् त्वया ॥ (३२।२)

na hi śakyāḥ surair hantuṃ ya ete nihatās tvayā ||

33.1३३.१

कालस्य परिणामेन ततस् त्वम् इह भारत । (३३।१)

kālasya pariṇāmena tatas tvam iha bhārata |

33.2३३.२

एषाम् अन्तकरः प्राप्तस् तत् त्वया च कृतं तथा ॥ (३३।२)

eṣām antakaraḥ prāptas tat tvayā ca kṛtaṃ tathā ||

34.1३४.१

दानवानां विनाशार्थं महास्त्राणां महद् बलम् । (३४।१)

dānavānāṃ vināśārthaṃ mahāstrāṇāṃ mahad balam |

34.2३४.२

ग्राहितस् त्वं महेन्द्रेण पुरुषेन्द्र तद् उत्तमम् ॥ (३४।२)

grāhitas tvaṃ mahendreṇa puruṣendra tad uttamam ||

35.1३५.१

अर्जुन उवाच । (३५।१)

arjuna uvāca

35.2३५.२

ततः प्रविश्य नगरं दानवांश्च निहत्य तान् । (३५।२)

tataḥ praviśya nagaraṃ dānavāṃśca nihatya tān |

35.3३५.३

पुनर् मातलिना सार्धम् अगच्छं देवसद्म तत् ॥ (३५।३)

punar mātalinā sārdham agacchaṃ devasadma tat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 169

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit