संजय उवाच । (१।१)

ततः कर्णो महाराज भीमं विद्ध्वा त्रिभिः शरैः । (१।२)

मुमोच शरवर्षाणि चित्राणि च बहूनि च ॥ (१।३)

वध्यमानो महाराज सूतपुत्रेण पाण्डवः । (२।१)

न विव्यथे भीमसेनो भिद्यमान इवाचलः ॥ (२।२)

स कर्णं कर्णिना कर्णे पीतेन निशितेन च । (३।१)

विव्याध युधि राजेन्द्र भीमसेनः पतत्रिणा ॥ (३।२)

स कुण्डलं महत् कर्णात् कर्णस्यापातयद् भुवि । (४।१)

तपनीयं महाराज दीप्तं ज्योतिर् इवाम्बरात् ॥ (४।२)

अथापरेण भल्लेन सूतपुत्रं स्तनान्तरे । (५।१)

आजघान भृशं भीमः स्मयन्न् इव महाबलः ॥ (५।२)

पुनर् अस्य त्वरन् भीमो नाराचान् दश भारत । (६।१)

रणे प्रैषीन्महावेगान् यमदण्डोपमांस्तथा ॥ (६।२)

ते ललाटं समासाद्य सूतपुत्रस्य मारिष । (७।१)

विविशुश्चोदितास्तेन वल्मीकम् इव पन्नगाः ॥ (७।२)

ललाटस्थैस्तु तैर् बाणैः सूतपुत्रो व्यरोचत । (८।१)

नीलोत्पलमयीं मालां धारयन् स पुरा यथा ॥ (८।२)

ततः क्रुद्धो रणे कर्णः पीडितो दृढधन्वना । (९।१)

वेगं चक्रे महावेगो भीमसेनवधं प्रति ॥ (९।२)

तस्मै कर्णः शतं राजन्न् इषूणां गार्ध्रवाससाम् । (१०।१)

अमर्षी बलवान् क्रुद्धः प्रेषयामास भारत ॥ (१०।२)

ततः प्रासृजद् उग्राणि शरवर्षाणि पाण्डवः । (११।१)

समरे तम् अनादृत्य नास्य वीर्यम् अचिन्तयत् ॥ (११।२)

ततः कर्णो महाराज पाण्डवं निशितैः शरैः । (१२।१)

आजघानोरसि क्रुद्धः क्रुद्धरूपं परंतपः ॥ (१२।२)

जीमूताविव चान्योन्यं तौ ववर्षतुर् आहवे । (१३।१)

तलशब्दरवैश्चैव त्रासयन्तौ परस्परम् ॥ (१३।२)

शरजालैश्च विविधैश्छादयामासतुर् मृधे । (१४।१)

अन्योन्यं समरे क्रुद्धौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ (१४।२)

ततो भीमो महाबाहू राधेयस्य महात्मनः । (१५।१)

क्षुरप्रेण धनुश्छित्त्वा कर्णं विव्याध पत्रिणा ॥ (१५।२)

तद् अपास्य धनुश्छिन्नं सूतपुत्रो महामनाः । (१६।१)

अन्यत् कार्मुकम् आदत्त वेगघ्नं भारसाधनम् ॥ (१६।२)

दृष्ट्वा च कुरुसौवीरसैन्धवानां बलक्षयम् । (१७।१)

सवर्मध्वजशस्त्रैश्च पतितैः संवृतां महीम् ॥ (१७।२)

हस्त्यश्वनरदेहांश्च गतासून् प्रेक्ष्य सर्वतः । (१८।१)

सूतपुत्रस्य संरम्भाद् दीप्तं वपुर् अजायत ॥ (१८।२)

स विस्फार्य महच्चापं कार्तस्वरविभूषितम् । (१९।१)

भीमं प्रैक्षत राधेयो राजन् घोरेण चक्षुषा ॥ (१९।२)

ततः क्रुद्धः शरान् अस्यन् सूतपुत्रो व्यरोचत । (२०।१)

मध्यंदिनगतो ऽर्चिष्माञ् शरदीव दिवाकरः ॥ (२०।२)

मरीचिविकचस्येव राजन् भानुमतो वपुः । (२१।१)

आसीद् आधिरथेर् घोरं वपुः शरशतार्चिषः ॥ (२१।२)

कराभ्याम् आददानस्य संदधानस्य चाशुगान् । (२२।१)

विकर्षतो मुञ्चतो वा नान्तरं ददृशू रणे ॥ (२२।२)

अग्निचक्रोपमं घोरं मण्डलीकृतम् आयुधम् । (२३।१)

कर्णस्यासीन्महाराज सव्यदक्षिणम् अस्यतः ॥ (२३।२)

स्वर्णपुङ्खाः सुनिशिताः कर्णचापच्युताः शराः । (२४।१)

प्राच्छादयन्महाराज दिशः सूर्यस्य च प्रभाम् ॥ (२४।२)

ततः कनकपुङ्खानां शराणां नतपर्वणाम् । (२५।१)

धनुश्च्युतानां वियति ददृशे बहुधा व्रजः ॥ (२५।२)

शरासनाद् आधिरथेः प्रभवन्तः स्म सायकाः । (२६।१)

श्रेणीकृता व्यराजन्त राजन् क्रौञ्चा इवाम्बरे ॥ (२६।२)

गार्ध्रपत्राञ् शिलाधौतान् कार्तस्वरविभूषितान् । (२७।१)

महावेगान् प्रदीप्ताग्रान्मुमोचाधिरथिः शरान् ॥ (२७।२)

ते तु चापबलोद्धूताः शातकुम्भविभूषिताः । (२८।१)

अजस्रम् अन्वकीर्यन्त शराः पार्थरथं प्रति ॥ (२८।२)

ते व्योम्नि रत्नविकृता व्यकाशन्त सहस्रशः । (२९।१)

शलभानाम् इव व्राताः शराः कर्णसमीरिताः ॥ (२९।२)

चापाद् आधिरथेर् मुक्ताः प्रपतन्तः स्म सायकाः । (३०।१)

एको दीर्घ इव प्रांशुः प्रभवन् दृश्यते शरः ॥ (३०।२)

पर्वतं वारिधाराभिश्छादयन्न् इव तोयदः । (३१।१)

कर्णः प्राच्छादयत् क्रुद्धो भीमं सायकवृष्टिभिः ॥ (३१।२)

तत्र भारत भीमस्य बलवीर्यपराक्रमम् । (३२।१)

व्यवसायं च पुत्रास्ते प्रैक्षन्त कुरुभिः सह ॥ (३२।२)

तां समुद्रम् इवोद्धूतां शरवृष्टिं समुत्थिताम् । (३३।१)

अचिन्तयित्वा भीमस्तु क्रुद्धः कर्णम् उपाद्रवत् ॥ (३३।२)

रुक्मपृष्ठं महच्चापं भीमस्यासीद् विशां पते । (३४।१)

आकर्षान्मण्डलीभूतं शक्रचापम् इवापरम् । (३४।२)

तस्माच्छराः प्रादुरासन् पूरयन्त इवाम्बरम् ॥ (३४।३)

सुवर्णपुङ्खैर् भीमेन सायकैर् नतपर्वभिः । (३५।१)

गगने रचिता माला काञ्चनीव व्यराजत ॥ (३५।२)

ततो व्योम्नि विषक्तानि शरजालानि भागशः । (३६।१)

आहतानि व्यशीर्यन्त भीमसेनस्य पत्रिभिः ॥ (३६।२)

कर्णस्य शरजालौघैर् भीमसेनस्य चोभयोः । (३७।१)

अग्निस्फुलिङ्गसंस्पर्शैर् अञ्जोगतिभिर् आहवे । (३७।२)

तैस्तैः कनकपुङ्खानां द्यौर् आसीत् संवृता व्रजैः ॥ (३७।३)

स भीमं छादयन् बाणैः सूतपुत्रः पृथग्विधैः । (३८।१)

उपारोहद् अनादृत्य तस्य वीर्यं महात्मनः ॥ (३८।२)

तयोर् विसृजतोस्तत्र शरजालानि मारिष । (३९।१)

वायुभूतान्यदृश्यन्त संसक्तानीतरेतरम् ॥ (३९।२)

तस्मै कर्णः शितान् बाणान् कर्मारपरिमार्जितान् । (४०।१)

सुवर्णविकृतान् क्रुद्धः प्राहिणोद् वधकाङ्क्षया ॥ (४०।२)

तानन्तरिक्षे विशिखैस्त्रिधैकैकम् अशातयत् । (४१।१)

विशेषयन् सूतपुत्रं भीमस्तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (४१।२)

पुनश्चासृजद् उग्राणि शरवर्षाणि पाण्डवः । (४२।१)

अमर्षी बलवान् क्रुद्धो दिधक्षन्न् इव पावकः ॥ (४२।२)

तस्य तान्याददे कर्णः सर्वाण्यस्त्राण्यभीतवत् । (४३।१)

युध्यतः पाण्डुपुत्रस्य सूतपुत्रो ऽस्त्रमायया ॥ (४३।२)

तस्येषुधी धनुर्ज्यां च बाणैः संनतपर्वभिः । (४४।१)

रश्मीन् योक्त्राणि चाश्वानां कर्णो वैकर्तनो ऽछिनत् ॥ (४४।२)

अथास्याश्वान् पुनर् हत्वा त्रिभिर् विव्याध सारथिम् । (४५।१)

सो ऽवप्लुत्य द्रुतं सूतो युयुधानरथं ययौ ॥ (४५।२)

उत्स्मयन्न् इव भीमस्य क्रुद्धः कालानलप्रभः । (४६।१)

ध्वजं चिछेद राधेयः पताकाश्च न्यपातयत् ॥ (४६।२)

स विधन्वा महाराज रथशक्तिं परामृशत् । (४७।१)

ताम् अवासृजद् आविध्य क्रुद्धः कर्णरथं प्रति ॥ (४७।२)

ताम् आधिरथिर् आयस्तः शक्तिं हेमपरिष्कृताम् । (४८।१)

आपतन्तीं महोल्काभां चिछेद दशभिः शरैः ॥ (४८।२)

सापतद् दशधा राजन्निकृत्ता कर्णसायकैः । (४९।१)

अस्यतः सूतपुत्रस्य मित्रार्थे चित्रयोधिनः ॥ (४९।२)

स चर्मादत्त कौन्तेयो जातरूपपरिष्कृतम् । (५०।१)

खड्गं चान्यतरप्रेप्सुर् मृत्योर् अग्रे जयस्य वा । (५०।२)

तद् अस्य सहसा कर्णो व्यधमत् प्रहसन्न् इव ॥ (५०।३)

स विचर्मा महाराज विरथः क्रोधमूर्छितः । (५१।१)

असिं प्रासृजद् आविध्य त्वरन् कर्णरथं प्रति ॥ (५१।२)

स धनुः सूतपुत्रस्य छित्त्वा ज्यां च सुसंशितः । (५२।१)

अपतद् भुवि निस्त्रिंशश्च्युतः सर्प इवाम्बरात् ॥ (५२।२)

ततः प्रहस्याधिरथिर् अन्यद् आदत्त कार्मुकम् । (५३।१)

शत्रुघ्नं समरे क्रुद्धो दृढज्यं वेगवत्तरम् ॥ (५३।२)

स भीमसेनः कुपितो बलवान् सत्यविक्रमः । (५४।१)

विहायसं प्राक्रमद् वै कर्णस्य व्यथयन्मनः ॥ (५४।२)

तस्य तच्चरितं दृष्ट्वा संग्रामे विजयैषिणः । (५५।१)

लयम् आस्थाय राधेयो भीमसेनम् अवञ्चयत् ॥ (५५।२)

तम् अदृष्ट्वा रथोपस्थे निलीनं व्यथितेन्द्रियम् । (५६।१)

ध्वजम् अस्य समासाद्य तस्थौ स धरणीतले ॥ (५६।२)

तद् अस्य कुरवः सर्वे चारणाश्चाभ्यपूजयन् । (५७।१)

यद् इयेष रथात् कर्णं हन्तुं तार्क्ष्य इवोरगम् ॥ (५७।२)

स छिन्नधन्वा विरथः स्वधर्मम् अनुपालयन् । (५८।१)

स्वरथं पृष्ठतः कृत्वा युद्धायैव व्यवस्थितः ॥ (५८।२)

तद् विहत्यास्य राधेयस्तत एनं समभ्ययात् । (५९।१)

संरब्धः पाण्डवं संख्ये युद्धाय समुपस्थितम् ॥ (५९।२)

तौ समेतौ महारङ्गे स्पर्धमानौ महाबलौ । (६०।१)

जीमूताविव घर्मान्ते गर्जमानौ नभस्तले ॥ (६०।२)

तयोर् आसीत् संप्रहारः क्रुद्धयोर् नरसिंहयोः । (६१।१)

अमृष्यमाणयोः संख्ये देवदानवयोर् इव ॥ (६१।२)

क्षीणशस्त्रस्तु कौन्तेयः कर्णेन समभिद्रुतः । (६२।१)

दृष्ट्वार्जुनहतान्नागान् पतितान् पर्वतोपमान् । (६२।२)

रथमार्गविघातार्थं व्यायुधः प्रविवेश ह ॥ (६२।३)

हस्तिनां व्रजम् आसाद्य रथदुर्गं प्रविश्य च । (६३।१)

पाण्डवो जीविताकाङ्क्षी राधेयं नाभ्यहारयत् ॥ (६३।२)

व्यवस्थानम् अथाकाङ्क्षन् धनंजयशरैर् हतम् । (६४।१)

उद्यम्य कुञ्जरं पार्थस्तस्थौ परपुरंजयः ॥ (६४।२)

तम् अस्य विशिखैः कर्णो व्यधमत् कुञ्जरं पुनः । (६५।१)

हस्त्यङ्गान्यथ कर्णाय प्राहिणोत् पाण्डवो नदन् ॥ (६५।२)

चक्राण्यश्वांस्तथा वाहान् यद् यत् पश्यति भूतले । (६६।१)

तत् तद् आदाय चिक्षेप क्रुद्धः कर्णाय पाण्डवः ॥ (६६।२)

तद् अस्य सर्वं चिछेद क्षिप्तं क्षिप्तं शितैः शरैः । (६७।१)

व्यायुधं नावधीच्चैनं कर्णः कुन्त्या वचः स्मरन् ॥ (६७।२)

धनुषो ऽग्रेण तं कर्णस्त्वभिद्रुत्य परामृशत् । (६८।१)

उत्स्मयन्न् इव राधेयो भीमसेनम् उवाच ह ॥ (६८।२)

पुनः पुनस्तूबरक मूढ औदरिकेति च । (६९।१)

अकृतास्त्रक मा योत्सीर् बाल संग्रामकातर ॥ (६९।२)

यत्र भोज्यं बहुविधं भक्ष्यं पेयं च पाण्डव । (७०।१)

तत्र त्वं दुर्मते योग्यो न युद्धेषु कथंचन ॥ (७०।२)

मुनिर् भूत्वाथ वा भीम फलान्यद्धि सुदुर्मते । (७१।१)

वनाय व्रज कौन्तेय न त्वं युद्धविशारदः ॥ (७१।२)

फलमूलाशने युक्तस्त्वं तथातिथिभोजने । (७२।१)

न त्वां शस्त्रसमुद्योगे योग्यं मन्ये वृकोदर ॥ (७२।२)

पुष्पमूलफलाहारो व्रतेषु नियमेषु च । (७३।१)

उचितस्त्वं वने भीम न त्वं युद्धविशारदः ॥ (७३।२)

क्व युद्धं क्व मुनित्वं च वनं गच्छ वृकोदर । (७४।१)

न त्वं युद्धोचितस्तात वनवासरतिर् भव ॥ (७४।२)

सूदान् भृत्यजनान् दासांस्त्वं गृहे त्वरयन् भृशम् । (७५।१)

योग्यस्ताडयितुं क्रोधाद् भोजनार्थं वृकोदर ॥ (७५।२)

कौमारे यानि चाप्यासन्न् अप्रियाणि विशां पते । (७६।१)

पूर्ववृत्तानि चाप्येनं रूक्षाण्यश्रावयद् भृशम् ॥ (७६।२)

अथैनं तत्र संलीनम् अस्पृशद् धनुषा पुनः । (७७।१)

प्रहसंश्च पुनर् वाक्यं भीमम् आह वृषस्तदा ॥ (७७।२)

योद्धव्यम् आविशान्यत्र न योद्धव्यं तु मादृशैः । (७८।१)

मादृशैर् युध्यमानानाम् एतच्चान्यच्च विद्यते ॥ (७८।२)

गच्छ वा यत्र तौ कृष्णौ तौ त्वा रक्षिष्यतो रणे । (७९।१)

गृहं वा गच्छ कौन्तेय किं ते युद्धेन बालक ॥ (७९।२)

एवं तं विरथं कृत्वा कर्णो राजन् व्यकत्थत । (८०।१)

प्रमुखे वृष्णिसिंहस्य पार्थस्य च महात्मनः ॥ (८०।२)

ततो राजञ् शिलाधौताञ् शराञ् शाखामृगध्वजः । (८१।१)

प्राहिणोत् सूतपुत्राय केशवेन प्रचोदितः ॥ (८१।२)

ततः पार्थभुजोत्सृष्टाः शराः काञ्चनभूषणाः । (८२।१)

गाण्डीवप्रभवाः कर्णं हंसाः क्रौञ्चम् इवाविशन् ॥ (८२।२)

स भुजंगैर् इवायस्तैर् गाण्डीवप्रेषितैः शरैः । (८३।१)

भीमसेनाद् अपासेधत् सूतपुत्रं धनंजयः ॥ (८३।२)

स छिन्नधन्वा भीमेन धनंजयशराहतः । (८४।१)

कर्णो भीमाद् अपायासीद् रथेन महता द्रुतम् ॥ (८४।२)

भीमो ऽपि सात्यकेर् वाहं समारुह्य नरर्षभः । (८५।१)

अन्वयाद् भ्रातरं संख्ये पाण्डवं सव्यसाचिनम् ॥ (८५।२)

ततः कर्णं समुद्दिश्य त्वरमाणो धनंजयः । (८६।१)

नाराचं क्रोधताम्राक्षः प्रैषीन्मृत्युम् इवान्तकः ॥ (८६।२)

स गरुत्मान् इवाकाशे प्रार्थयन् भुजगोत्तमम् । (८७।१)

नाराचो ऽभ्यपतत् कर्णं तूर्णं गाण्डीवचोदितः ॥ (८७।२)

तम् अन्तरिक्षे नाराचं द्रौणिश्चिछेद पत्रिणा । (८८।१)

धनंजयभयात् कर्णम् उज्जिहीर्षुर् महारथः ॥ (८८।२)

ततो द्रौणिं चतुःषष्ट्या विव्याध कुपितो ऽर्जुनः । (८९।१)

शिलीमुखैर् महाराज मा गास्तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (८९।२)

स तु मत्तगजाकीर्णम् अनीकं रथसंकुलम् । (९०।१)

तूर्णम् अभ्याविशद् द्रौणिर् धनंजयशरार्दितः ॥ (९०।२)

ततः सुवर्णपृष्ठानां धनुषां कूजतां रणे । (९१।१)

शब्दं गाण्डीवघोषेण कौन्तेयो ऽभ्यभवद् बली ॥ (९१।२)

धनंजयस्तथा यान्तं पृष्ठतो द्रौणिम् अभ्ययात् । (९२।१)

नातिदीर्घम् इवाध्वानं शरैः संत्रासयन् बलम् ॥ (९२।२)

विदार्य देहान्नाराचैर् नरवारणवाजिनाम् । (९३।१)

कङ्कबर्हिणवासोभिर् बलं व्यधमद् अर्जुनः ॥ (९३।२)

तद् बलं भरतश्रेष्ठ सवाजिद्विपमानवम् । (९४।१)

पाकशासनिर् आयस्तः पार्थः संनिजघान ह ॥ (९४।२)