MBh, 5, 172
Select a line for its word-by-word analysis.
मन्त्रिणश्च द्विजांश्चैव तथैव च पुरोहितान् । (१।३)
mantriṇaśca dvijāṃścaiva tathaiva ca purohitān |
समनुज्ञासिषं कन्यां ज्येष्ठाम् अम्बां नराधिप ॥ (१।४)
samanujñāsiṣaṃ kanyāṃ jyeṣṭhām ambāṃ narādhipa ||
अनुज्ञाता ययौ सा तु कन्या शाल्वपतेः पुरम् । (२।१)
anujñātā yayau sā tu kanyā śālvapateḥ puram |
वृद्धैर् द्विजातिभिर् गुप्ता धात्र्या चानुगता तदा । (२।२)
vṛddhair dvijātibhir guptā dhātryā cānugatā tadā |
सा तम् आसाद्य राजानं शाल्वं वचनम् अब्रवीत् । (३।१)
sā tam āsādya rājānaṃ śālvaṃ vacanam abravīt |
ताम् अब्रवीच्छाल्वपतिः स्मयन्न् इव विशां पते । (४।१)
tām abravīcchālvapatiḥ smayann iva viśāṃ pate |
त्वयान्यपूर्वया नाहं भार्यार्थी वरवर्णिनि ॥ (४।२)
tvayānyapūrvayā nāhaṃ bhāryārthī varavarṇini ||
गच्छ भद्रे पुनस्तत्र सकाशं भारतस्य वै । (५।१)
gaccha bhadre punastatra sakāśaṃ bhāratasya vai |
नाहम् इच्छामि भीष्मेण गृहीतां त्वां प्रसह्य वै ॥ (५।२)
nāham icchāmi bhīṣmeṇa gṛhītāṃ tvāṃ prasahya vai ||
त्वं हि निर्जित्य भीष्मेण नीता प्रीतिमती तदा । (६।१)
tvaṃ hi nirjitya bhīṣmeṇa nītā prītimatī tadā |
नाहं त्वय्यन्यपूर्वायां भार्यार्थी वरवर्णिनि ॥ (६।३)
nāhaṃ tvayyanyapūrvāyāṃ bhāryārthī varavarṇini ||
कथम् अस्मद्विधो राजा परपूर्वां प्रवेशयेत् । (७।१)
katham asmadvidho rājā parapūrvāṃ praveśayet |
यथेष्टं गम्यतां भद्रे मा ते कालो ऽत्यगाद् अयम् ॥ (७।३)
yatheṣṭaṃ gamyatāṃ bhadre mā te kālo 'tyagād ayam ||
भजस्व मां शाल्वपते भक्तां बालाम् अनागसम् । (१०।१)
bhajasva māṃ śālvapate bhaktāṃ bālām anāgasam |
भक्तानां हि परित्यागो न धर्मेषु प्रशस्यते ॥ (१०।२)
bhaktānāṃ hi parityāgo na dharmeṣu praśasyate ||
साहम् आमन्त्र्य गाङ्गेयं समरेष्वनिवर्तिनम् । (११।१)
sāham āmantrya gāṅgeyaṃ samareṣvanivartinam |
न स भीष्मो महाबाहुर् माम् इच्छति विशां पते । (१२।१)
na sa bhīṣmo mahābāhur mām icchati viśāṃ pate |
भ्रातृहेतोः समारम्भो भीष्मस्येति श्रुतं मया ॥ (१२।२)
bhrātṛhetoḥ samārambho bhīṣmasyeti śrutaṃ mayā ||
प्रादाद् विचित्रवीर्याय गाङ्गेयो हि यवीयसे ॥ (१३।२)
prādād vicitravīryāya gāṅgeyo hi yavīyase ||
यथा शाल्वपते नान्यं नरं ध्यामि कथंचन । (१४।१)
yathā śālvapate nānyaṃ naraṃ dhyāmi kathaṃcana |
त्वाम् ऋते पुरुषव्याघ्र तथा मूर्धानम् आलभे ॥ (१४।२)
tvām ṛte puruṣavyāghra tathā mūrdhānam ālabhe ||
न चान्यपूर्वा राजेन्द्र त्वाम् अहं समुपस्थिता । (१५।१)
na cānyapūrvā rājendra tvām ahaṃ samupasthitā |
सत्यं ब्रवीमि शाल्वैतत् सत्येनात्मानम् आलभे ॥ (१५।२)
satyaṃ bravīmi śālvaitat satyenātmānam ālabhe ||
भजस्व मां विशालाक्ष स्वयं कन्याम् उपस्थिताम् । (१६।१)
bhajasva māṃ viśālākṣa svayaṃ kanyām upasthitām |
अनन्यपूर्वां राजेन्द्र त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणीम् ॥ (१६।२)
ananyapūrvāṃ rājendra tvatprasādābhikāṅkṣiṇīm ||
ताम् एवं भाषमाणां तु शाल्वः काशिपतेः सुताम् । (१७।१)
tām evaṃ bhāṣamāṇāṃ tu śālvaḥ kāśipateḥ sutām |
अत्यजद् भरतश्रेष्ठ त्वचं जीर्णाम् इवोरगः ॥ (१७।२)
atyajad bharataśreṣṭha tvacaṃ jīrṇām ivoragaḥ ||
एवं बहुविधैर् वाक्यैर् याच्यमानस्तयानघ । (१८।१)
evaṃ bahuvidhair vākyair yācyamānastayānagha |
नाश्रद्दधच्छाल्वपतिः कन्याया भरतर्षभ ॥ (१८।२)
nāśraddadhacchālvapatiḥ kanyāyā bharatarṣabha ||
ततः सा मन्युनाविष्टा ज्येष्ठा काशिपतेः सुता । (१९।१)
tataḥ sā manyunāviṣṭā jyeṣṭhā kāśipateḥ sutā |
त्वया त्यक्ता गमिष्यामि यत्र यत्र विशां पते । (२०।१)
tvayā tyaktā gamiṣyāmi yatra yatra viśāṃ pate |
तत्र मे सन्तु गतयः सन्तः सत्यं यथाब्रुवम् ॥ (२०।२)
tatra me santu gatayaḥ santaḥ satyaṃ yathābruvam ||
एवं सम्भाषमाणां तु नृशंसः शाल्वराट् तदा । (२१।१)
evaṃ sambhāṣamāṇāṃ tu nṛśaṃsaḥ śālvarāṭ tadā |
गच्छ गच्छेति तां शाल्वः पुनः पुनर् अभाषत । (२२।१)
gaccha gaccheti tāṃ śālvaḥ punaḥ punar abhāṣata |
बिभेमि भीष्मात् सुश्रोणि त्वं च भीष्मपरिग्रहः ॥ (२२।२)
bibhemi bhīṣmāt suśroṇi tvaṃ ca bhīṣmaparigrahaḥ ||
एवम् उक्ता तु सा तेन शाल्वेनादीर्घदर्शिना । (२३।१)
evam uktā tu sā tena śālvenādīrghadarśinā |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.