महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 172

836 of 1995 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

ततो ऽहं समनुज्ञाप्य कालीं सत्यवतीं तदा । (१।२)

tato 'haṃ samanujñāpya kālīṃ satyavatīṃ tadā |

1.3१.३

मन्त्रिणश्च द्विजांश्चैव तथैव च पुरोहितान् । (१।३)

mantriṇaśca dvijāṃścaiva tathaiva ca purohitān |

1.4१.४

समनुज्ञासिषं कन्यां ज्येष्ठाम् अम्बां नराधिप ॥ (१।४)

samanujñāsiṣaṃ kanyāṃ jyeṣṭhām ambāṃ narādhipa ||

2.1२.१

अनुज्ञाता ययौ सा तु कन्या शाल्वपतेः पुरम् । (२।१)

anujñātā yayau sā tu kanyā śālvapateḥ puram |

2.2२.२

वृद्धैर् द्विजातिभिर् गुप्ता धात्र्या चानुगता तदा । (२।२)

vṛddhair dvijātibhir guptā dhātryā cānugatā tadā |

2.3२.३

अतीत्य च तम् अध्वानम् आससाद नराधिपम् ॥ (२।३)

atītya ca tam adhvānam āsasāda narādhipam ||

3.1३.१

सा तम् आसाद्य राजानं शाल्वं वचनम् अब्रवीत् । (३।१)

sā tam āsādya rājānaṃ śālvaṃ vacanam abravīt |

3.2३.२

आगताहं महाबाहो त्वाम् उद्दिश्य महाद्युते ॥ (३।२)

āgatāhaṃ mahābāho tvām uddiśya mahādyute ||

4.1४.१

ताम् अब्रवीच्छाल्वपतिः स्मयन्न् इव विशां पते । (४।१)

tām abravīcchālvapatiḥ smayann iva viśāṃ pate |

4.2४.२

त्वयान्यपूर्वया नाहं भार्यार्थी वरवर्णिनि ॥ (४।२)

tvayānyapūrvayā nāhaṃ bhāryārthī varavarṇini ||

5.1५.१

गच्छ भद्रे पुनस्तत्र सकाशं भारतस्य वै । (५।१)

gaccha bhadre punastatra sakāśaṃ bhāratasya vai |

5.2५.२

नाहम् इच्छामि भीष्मेण गृहीतां त्वां प्रसह्य वै ॥ (५।२)

nāham icchāmi bhīṣmeṇa gṛhītāṃ tvāṃ prasahya vai ||

6.1६.१

त्वं हि निर्जित्य भीष्मेण नीता प्रीतिमती तदा । (६।१)

tvaṃ hi nirjitya bhīṣmeṇa nītā prītimatī tadā |

6.2६.२

परामृश्य महायुद्धे निर्जित्य पृथिवीपतीन् । (६।२)

parāmṛśya mahāyuddhe nirjitya pṛthivīpatīn |

6.3६.३

नाहं त्वय्यन्यपूर्वायां भार्यार्थी वरवर्णिनि ॥ (६।३)

nāhaṃ tvayyanyapūrvāyāṃ bhāryārthī varavarṇini ||

7.1७.१

कथम् अस्मद्विधो राजा परपूर्वां प्रवेशयेत् । (७।१)

katham asmadvidho rājā parapūrvāṃ praveśayet |

7.2७.२

नारीं विदितविज्ञानः परेषां धर्मम् आदिशन् । (७।२)

nārīṃ viditavijñānaḥ pareṣāṃ dharmam ādiśan |

7.3७.३

यथेष्टं गम्यतां भद्रे मा ते कालो ऽत्यगाद् अयम् ॥ (७।३)

yatheṣṭaṃ gamyatāṃ bhadre mā te kālo 'tyagād ayam ||

8.1८.१

अम्बा तम् अब्रवीद् राजन्न् अनङ्गशरपीडिता । (८।१)

ambā tam abravīd rājann anaṅgaśarapīḍitā |

8.2८.२

मैवं वद महीपाल नैतद् एवं कथंचन ॥ (८।२)

maivaṃ vada mahīpāla naitad evaṃ kathaṃcana ||

9.1९.१

नास्मि प्रीतिमती नीता भीष्मेणामित्रकर्शन । (९।१)

nāsmi prītimatī nītā bhīṣmeṇāmitrakarśana |

9.2९.२

बलान्नीतास्मि रुदती विद्राव्य पृथिवीपतीन् ॥ (९।२)

balānnītāsmi rudatī vidrāvya pṛthivīpatīn ||

10.1१०.१

भजस्व मां शाल्वपते भक्तां बालाम् अनागसम् । (१०।१)

bhajasva māṃ śālvapate bhaktāṃ bālām anāgasam |

10.2१०.२

भक्तानां हि परित्यागो न धर्मेषु प्रशस्यते ॥ (१०।२)

bhaktānāṃ hi parityāgo na dharmeṣu praśasyate ||

11.1११.१

साहम् आमन्त्र्य गाङ्गेयं समरेष्वनिवर्तिनम् । (११।१)

sāham āmantrya gāṅgeyaṃ samareṣvanivartinam |

11.2११.२

अनुज्ञाता च तेनैव तवैव गृहम् आगता ॥ (११।२)

anujñātā ca tenaiva tavaiva gṛham āgatā ||

12.1१२.१

न स भीष्मो महाबाहुर् माम् इच्छति विशां पते । (१२।१)

na sa bhīṣmo mahābāhur mām icchati viśāṃ pate |

12.2१२.२

भ्रातृहेतोः समारम्भो भीष्मस्येति श्रुतं मया ॥ (१२।२)

bhrātṛhetoḥ samārambho bhīṣmasyeti śrutaṃ mayā ||

13.1१३.१

भगिन्यौ मम ये नीते अम्बिकाम्बालिके नृप । (१३।१)

bhaginyau mama ye nīte ambikāmbālike nṛpa |

13.2१३.२

प्रादाद् विचित्रवीर्याय गाङ्गेयो हि यवीयसे ॥ (१३।२)

prādād vicitravīryāya gāṅgeyo hi yavīyase ||

14.1१४.१

यथा शाल्वपते नान्यं नरं ध्यामि कथंचन । (१४।१)

yathā śālvapate nānyaṃ naraṃ dhyāmi kathaṃcana |

14.2१४.२

त्वाम् ऋते पुरुषव्याघ्र तथा मूर्धानम् आलभे ॥ (१४।२)

tvām ṛte puruṣavyāghra tathā mūrdhānam ālabhe ||

15.1१५.१

न चान्यपूर्वा राजेन्द्र त्वाम् अहं समुपस्थिता । (१५।१)

na cānyapūrvā rājendra tvām ahaṃ samupasthitā |

15.2१५.२

सत्यं ब्रवीमि शाल्वैतत् सत्येनात्मानम् आलभे ॥ (१५।२)

satyaṃ bravīmi śālvaitat satyenātmānam ālabhe ||

16.1१६.१

भजस्व मां विशालाक्ष स्वयं कन्याम् उपस्थिताम् । (१६।१)

bhajasva māṃ viśālākṣa svayaṃ kanyām upasthitām |

16.2१६.२

अनन्यपूर्वां राजेन्द्र त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणीम् ॥ (१६।२)

ananyapūrvāṃ rājendra tvatprasādābhikāṅkṣiṇīm ||

17.1१७.१

ताम् एवं भाषमाणां तु शाल्वः काशिपतेः सुताम् । (१७।१)

tām evaṃ bhāṣamāṇāṃ tu śālvaḥ kāśipateḥ sutām |

17.2१७.२

अत्यजद् भरतश्रेष्ठ त्वचं जीर्णाम् इवोरगः ॥ (१७।२)

atyajad bharataśreṣṭha tvacaṃ jīrṇām ivoragaḥ ||

18.1१८.१

एवं बहुविधैर् वाक्यैर् याच्यमानस्तयानघ । (१८।१)

evaṃ bahuvidhair vākyair yācyamānastayānagha |

18.2१८.२

नाश्रद्दधच्छाल्वपतिः कन्याया भरतर्षभ ॥ (१८।२)

nāśraddadhacchālvapatiḥ kanyāyā bharatarṣabha ||

19.1१९.१

ततः सा मन्युनाविष्टा ज्येष्ठा काशिपतेः सुता । (१९।१)

tataḥ sā manyunāviṣṭā jyeṣṭhā kāśipateḥ sutā |

19.2१९.२

अब्रवीत् साश्रुनयना बाष्पविह्वलया गिरा ॥ (१९।२)

abravīt sāśrunayanā bāṣpavihvalayā girā ||

20.1२०.१

त्वया त्यक्ता गमिष्यामि यत्र यत्र विशां पते । (२०।१)

tvayā tyaktā gamiṣyāmi yatra yatra viśāṃ pate |

20.2२०.२

तत्र मे सन्तु गतयः सन्तः सत्यं यथाब्रुवम् ॥ (२०।२)

tatra me santu gatayaḥ santaḥ satyaṃ yathābruvam ||

21.1२१.१

एवं सम्भाषमाणां तु नृशंसः शाल्वराट् तदा । (२१।१)

evaṃ sambhāṣamāṇāṃ tu nṛśaṃsaḥ śālvarāṭ tadā |

21.2२१.२

पर्यत्यजत कौरव्य करुणं परिदेवतीम् ॥ (२१।२)

paryatyajata kauravya karuṇaṃ paridevatīm ||

22.1२२.१

गच्छ गच्छेति तां शाल्वः पुनः पुनर् अभाषत । (२२।१)

gaccha gaccheti tāṃ śālvaḥ punaḥ punar abhāṣata |

22.2२२.२

बिभेमि भीष्मात् सुश्रोणि त्वं च भीष्मपरिग्रहः ॥ (२२।२)

bibhemi bhīṣmāt suśroṇi tvaṃ ca bhīṣmaparigrahaḥ ||

23.1२३.१

एवम् उक्ता तु सा तेन शाल्वेनादीर्घदर्शिना । (२३।१)

evam uktā tu sā tena śālvenādīrghadarśinā |

23.2२३.२

निश्चक्राम पुराद् दीना रुदती कुररी यथा ॥ (२३।२)

niścakrāma purād dīnā rudatī kurarī yathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 172

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit