MBh, 8, 47
Select a line for its word-by-word analysis.
तद् धर्मशीलस्य वचो निशम्य राज्ञः क्रुद्धस्याधिरथौ महात्मा । (१।२)
tad dharmaśīlasya vaco niśamya rājñaḥ kruddhasyādhirathau mahātmā |
उवाच दुर्धर्षम् अदीनसत्त्वं युधिष्ठिरं जिष्णुर् अनन्तवीर्यः ॥ (१।३)
uvāca durdharṣam adīnasattvaṃ yudhiṣṭhiraṃ jiṣṇur anantavīryaḥ ||
संशप्तकैर् युध्यमानस्य मे ऽद्य सेनाग्रयायी कुरुसैन्यस्य राजन् । (२।१)
saṃśaptakair yudhyamānasya me 'dya senāgrayāyī kurusainyasya rājan |
आशीविषाभान् खगमान् प्रमुञ्चन् द्रौणिः पुरस्तात् सहसा व्यतिष्ठत् ॥ (२।२)
āśīviṣābhān khagamān pramuñcan drauṇiḥ purastāt sahasā vyatiṣṭhat ||
दृष्ट्वा रथं मेघनिभं ममेमम् अम्बष्ठसेना मरणे व्यतिष्ठत् । (३।१)
dṛṣṭvā rathaṃ meghanibhaṃ mamemam ambaṣṭhasenā maraṇe vyatiṣṭhat |
तेषाम् अहं पञ्च शतानि हत्वा ततो द्रौणिम् अगमं पार्थिवाग्र्य ॥ (३।२)
teṣām ahaṃ pañca śatāni hatvā tato drauṇim agamaṃ pārthivāgrya ||
ततो ऽपरान् बाणसंघान् अनेकान् आकर्णपूर्णायतविप्रमुक्तान् । (४।१)
tato 'parān bāṇasaṃghān anekān ākarṇapūrṇāyatavipramuktān |
ससर्ज शिक्षास्त्रबलप्रयत्नैस् तथा यथा प्रावृषि कालमेघः ॥ (४।२)
sasarja śikṣāstrabalaprayatnais tathā yathā prāvṛṣi kālameghaḥ ||
नैवाददानं न च संदधानं जानीमहे कतरेणास्यतीति । (५।१)
naivādadānaṃ na ca saṃdadhānaṃ jānīmahe katareṇāsyatīti |
वामेन वा यदि वा दक्षिणेन स द्रोणपुत्रः समरे पर्यवर्तत् ॥ (५।२)
vāmena vā yadi vā dakṣiṇena sa droṇaputraḥ samare paryavartat ||
अविध्यन् मां पञ्चभिर् द्रोणपुत्रः शितैः शरैः पञ्चभिर् वासुदेवम् । (६।१)
avidhyan māṃ pañcabhir droṇaputraḥ śitaiḥ śaraiḥ pañcabhir vāsudevam |
अहं तु तं त्रिंशता वज्रकल्पैः समार्दयं निमिषस्यान्तरेण ॥ (६।२)
ahaṃ tu taṃ triṃśatā vajrakalpaiḥ samārdayaṃ nimiṣasyāntareṇa ||
स विक्षरन् रुधिरं सर्वगात्रै रथानीकं सूतसूनोर् विवेश । (७।१)
sa vikṣaran rudhiraṃ sarvagātrai rathānīkaṃ sūtasūnor viveśa |
मयाभिभूतः सैनिकानां प्रबर्हान् असाव् अपश्यन् रुधिरेण प्रदिग्धान् ॥ (७।२)
mayābhibhūtaḥ sainikānāṃ prabarhān asāv apaśyan rudhireṇa pradigdhān ||
ततो ऽभिभूतं युधि वीक्ष्य सैन्यं विध्वस्तयोधं द्रुतवाजिनागम् । (८।१)
tato 'bhibhūtaṃ yudhi vīkṣya sainyaṃ vidhvastayodhaṃ drutavājināgam |
पञ्चाशता रथमुख्यैः समेतः कर्णस् त्वरन् माम् उपायात् प्रमाथी ॥ (८।२)
pañcāśatā rathamukhyaiḥ sametaḥ karṇas tvaran mām upāyāt pramāthī ||
तान् सूदयित्वाहम् अपास्य कर्णं द्रष्टुं भवन्तं त्वरयाभियातः । (९।१)
tān sūdayitvāham apāsya karṇaṃ draṣṭuṃ bhavantaṃ tvarayābhiyātaḥ |
सर्वे पाञ्चाला ह्य् उद्विजन्ते स्म कर्णाद् गन्धाद् गावः केसरिणो यथैव ॥ (९।२)
sarve pāñcālā hy udvijante sma karṇād gandhād gāvaḥ kesariṇo yathaiva ||
महाझषस्येव मुखं प्रपन्नाः प्रभद्रकाः कर्णम् अभिद्रवन्ति । (१०।१)
mahājhaṣasyeva mukhaṃ prapannāḥ prabhadrakāḥ karṇam abhidravanti |
मृत्योर् आस्यं व्यात्तम् इवान्वपद्यन् प्रभद्रकाः कर्णम् आसाद्य राजन् ॥ (१०।२)
mṛtyor āsyaṃ vyāttam ivānvapadyan prabhadrakāḥ karṇam āsādya rājan ||
आयाहि पश्याद्य युयुत्समानं मां सूतपुत्रं च वृतौ जयाय । (११।१)
āyāhi paśyādya yuyutsamānaṃ māṃ sūtaputraṃ ca vṛtau jayāya |
षट्साहस्रा भारत राजपुत्राः स्वर्गाय लोकाय रथा निमग्नाः ॥ (११।२)
ṣaṭsāhasrā bhārata rājaputrāḥ svargāya lokāya rathā nimagnāḥ ||
समेत्याहं सूतपुत्रेण संख्ये वृत्रेण वज्रीव नरेन्द्रमुख्य । (१२।१)
sametyāhaṃ sūtaputreṇa saṃkhye vṛtreṇa vajrīva narendramukhya |
योत्स्ये भृशं भारत सूतपुत्रम् अस्मिन् संग्रामे यदि वै दृश्यते ऽद्य ॥ (१२।२)
yotsye bhṛśaṃ bhārata sūtaputram asmin saṃgrāme yadi vai dṛśyate 'dya ||
कर्णं न चेद् अद्य निहन्मि राजन् सबान्धवं युध्यमानं प्रसह्य । (१३।१)
karṇaṃ na ced adya nihanmi rājan sabāndhavaṃ yudhyamānaṃ prasahya |
प्रतिश्रुत्याकुर्वतां वै गतिर् या कष्टां गच्छेयं ताम् अहं राजसिंह ॥ (१३।२)
pratiśrutyākurvatāṃ vai gatir yā kaṣṭāṃ gaccheyaṃ tām ahaṃ rājasiṃha ||
आमन्त्रये त्वां ब्रूहि जयं रणे मे पुरा भीमं धार्तराष्ट्रा ग्रसन्ते । (१४।१)
āmantraye tvāṃ brūhi jayaṃ raṇe me purā bhīmaṃ dhārtarāṣṭrā grasante |
सौतिं हनिष्यामि नरेन्द्रसिंह सैन्यं तथा शत्रुगणांश् च सर्वान् ॥ (१४।२)
sautiṃ haniṣyāmi narendrasiṃha sainyaṃ tathā śatrugaṇāṃś ca sarvān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.